Het Congres is een tegengewicht voor de president

Om de twee jaar wordt in de Verenigde Staten een nieuw parlement gekozen. Alle zetels in het Huis van Afgevaardigden staan op het spel, evenals een derde van de Senaatszetels.

De schrijvers van de Amerikaanse grondwet lieten zich in 1788 vooral door een groot principe leiden: "Liberty" of vrijheid en dat moest verwezenlijkt worden door "checks and balances" waarbij de belangrijke instellingen elkaars macht binnen de perken hielden.

Tegenover de president als uitvoerend staatshoofd werd dus het wetgevende parlement of Congres geplaatst. Dat bestaat uit twee kamers: een Huis van Afgevaardigden met 435 zetels en de Senaat met 100 zetels.

De relatie tussen president en het Congres is erg belangrijk. Zo kon president Obama zijn wet op de algemene ziekteverzekering door het parlement sluizen toen hij in beide kamers nog op een Democratische meerderheid kon rekenen.

Sindsdien hebben de Democraten nog een meerderheid in de Senaat, maar in het Huis van Afgevaardigden zwaaien de Republikeinen de plak. Vanuit het Huis kunnen de Republikeinen het de Democratische president erg zuur maken. Deze "mid-term elections" zullen dan ook de laatste twee jaar van het presidentschap van Barack Obama mee bepalen.

Het Huis van Afgevaardigden als wetgever

Het Huis van Afgevaarden telt 435 zetels. Wie daarin zit, vertegenwoordigt de burgers van zijn of haar kiesdistrict. Staten met een grote bevolking hebben dus meer "representatives" dan hun bevolkte staten.

Opvallend is de erg korte ambtstermijn. Om de twee jaar worden alle leden van het Huis al dan niet herkozen. In de praktijk slagen veel leden evenwel om hun zetel lang vast te houden.

Het Huis doet een groot deel van het wetgevende werk. Wetsvoorstellen worden er al dan niet goedgekeurd. De leider van de grootste fractie wordt de voorzitter van het Huis of de "speaker". Dat is van belang want die "speaker" neemt tijdelijk de rol van staatshoofd over als de president en de vicepresident niet in staat zouden zijn om te regeren.

De leden van het Huis hebben ook de bevoegdheid om een afzettingsprocedure te starten tegen hoge functionarissen en zelfs de president, maar het is wel de Senaat die zich daarover moet uitspreken.

De Senaat heeft verdragsbevoegdheid

De Senaat houdt zich ook bezig met wetgevend werk. Als de wetsvoorstellen die in het Huis en de Senaat goedgekeurd worden, van elkaar verschillen, moeten beide kamers een compromis zoeken.

Toch is er een groot verschil tussen beide kamers. Zo is de Senaat een vertegenwoordiging van de 50 staten van de VS. Die hebben elk -ongeacht hun bevolking- recht op twee senaatszetels. Het dichtbevolkte Californië heeft dus twee senatoren, net als het kleine Delaware.

De 100 senatoren hebben elk een ambtstermijn van zes jaar, maar om de twee jaar is een derde van de zetels herkiesbaar. Zo is er tegelijk dynamiek en continuïteit in de vergadering.

De senatoren hebben ook extra bevoegdheden. Zo moeten zij de internationale verdragen ratificeren en groen licht geven aan hoge ambtenaren die door de president benoemd worden. Als een ontslagprocedure of "impeachment" tegen een president ingesteld is door het Huis, moet de Senaat de beslissing nemen.