Wat betekent dit voor Obama en voor u?

De Congresverkiezingen in de Verenigde Staten zijn een opdoffer voor de Democratische president Barack Obama. De gevolgen kunnen echter ver buiten de kusten van de VS voelbaar zijn. De VS blijft immers een wereldspeler op het vlak van economisch en internationaal veiligheidsbeleid. Zes vragen en antwoorden over de impact van de verkiezingen in Amerika en voor de rest van de wereld.

Wellicht had de president de bui al zien hangen, want nog voor de stembusslag had hij de belangrijkste politieke leiders van de twee grote partijen uitgenodigd voor een gesprek op het Witte Huis. Blijkbaar wil Obama peilen of Democraten en Republikeinen kunnen samenwerken om het land de volgende twee jaar niet tot een stilstand te laten komen.

Hoe dan ook zal het voor de president nu moeilijker worden om zijn stempel te drukken op de laatste twee jaar van zijn ambtstermijn. Enige "Obama-moeheid" bij de kiezers is daar niet vreemd aan, maar tegelijk richtten vele politici en analisten zich nu al op de presidents- en parlementsverkiezingen van 2016.

Voor de komende jaren dringen zich zes vragen op:

1. Wordt Amerika nu onbestuurbaar?

Niet noodzakelijk. Met een Democratische president in het Witte Huis en een Republikeinse meerderheid in beide kamers van het parlement liggen de kaarten nu volgens de "checks and balances" die de "vaderen van de grondwet uit 1788" voor ogen hadden om een te grote invloed van een van beide instellingen te voorkomen.

Tussen 2010 en 2012 lag het Republikeinse Huis bijna voortdurend overhoop met president Obama en leidde de blokkering over het schuldplafond tijdelijk tot een "shutdown" van federale instellingen.

De voorbije twee jaren is de samenwerking echter vlotter verlopen, mede omdat de kiezers bij de vorige verkiezingen in 2012 lieten merken dat ze politici die voortdurend stokken in de wielen steken, afstraften. Met dat in het achterhoofd kijken een aantal politici overigens uit naar de presidentsverkiezingen van 2016.

AP2013

2. Wat betekent dat voor binnenlands/sociaal beleid?

Obama heeft de meeste binnenlandse hervormingen doorgevoerd toen hij tussen 2008 en 2010 de controle had over beide kamers van het Congres. Daarna zijn die hervormingen veelal blijven steken in het Republikeinse Huis.

Wellicht zal de president de volgende jaren op sociaal en binnenlands beleid weinig grote initiatieven nemen, waarvan hij denkt dat ze toch niet door het Congres aanvaard zullen worden. Initiatieven gericht op de middenklasse zullen de Republikeinen wellicht beter kunnen smaken, maar inzake immigratie en milieu, zoals het aanleggen van een schaliegaspijplijn vanuit Canada, kunnen er wel conflicten rijzen. 

Hoe dan ook zal Obama het nu in de Senaat veel moeiljker hebben om gelijkgezinde topfunctionarissen of eventueel leden van het Hooggerechtshof te benoemen, net die zaken die de VS lang na zijn vertrek nog kunnen beïnvloeden.

3. Wat met Obamacare?

De belangrijkste verwezenlijking van president Obama is ongetwijfeld de invoering van de verplichte ziekteverzekering voor alle Amerikanen, door critici "Obamacare" genoemd. De Republikeinen hebben net veel garen kunnen spinnen bij de onvrede van veel Amerikanen over die vernieuwing en de nogal knullige lancering daarvan.

Intussen is dat systeem echter op gang gekomen en zelfs een volledig Republikeins Congres zal het erg moeilijk hebben om de bepalingen van Obamacare te herroepen of terug te dringen. De president kan zich ook met zijn veto wapenen tegen eventuele pogingen daartoe.

A2012

4. Obama verliest, wint de conservatieve Tea Party?

Niet echt. De Republikeinse partij heeft deze verkiezingen deels mee gewonnen omdat ze op cruciale plaatsen relatief gematigde kandidaten naar voren heeft geschoven, ook al leidde dat tot onvrede bij de radicale conservatieve achterban van de Tea Party. Enkel in Iowa kon een Republikeinse met steun van de Tea Party een senaatszetel inpikken op de Democraten.

De meer gematigde Republikeinse verkozenen zullen wellicht meer geneigd zijn om samen te werken met president Obama. Hoe dan ook is het economische herstel in de VS erg pril en laat dat weinig ruimte voor eindeloos gekrakeel in Washington.

5. Een assertiever buitenlands beleid van de VS?

De Republikeinse oppositie verwijt president Obama al jaren dat die een vaag en te aarzelend buitenlands beleid voert en daardoor crises zoals in Syrië en Irak uit de hand heeft laten lopen. Obama heeft altijd willen vermijden om een "oorlogspresident" te zijn en de ordelijke terugtrekking uit Irak en Afghanistan waren verkiezingsbeloftes in 2008.

Een steviger optreden dringt zich hoe dan ook op in Israël en de Palestijnse gebieden, de steeds groter wordende oorlog in Syrië en Irak, de crisis in Oekraïne en de spanningen in de Zuid-Chinese Zee.

Presidenten die tegen een Congres moeten opboksen, zoeken ook vaak hun heil in een krachtiger buitenlands optreden, waar gemakkelijker een "bipartisan" consensus te vinden is. Zo kon de Democraat Harry Truman eind de jaren 40 met een Republikeins Congres binnenlands niets verwezenlijken, maar bouwde hij wel de naoorlogse internationale orde uit in Europa en Azië. Bill Clinton richtte zich in zijn laatste twee jaren vooral op buitenlandse interventies zoals in Bosnië, Kosovo en Irak. 

AP2007

6. Hoe beïnvloeden de verkiezingen de economie?

Ondanks de ontevredenheid boert de VS-economie niet zo slecht. De groei van bijna 2% is niet spectaculair, maar de werkloosheid is teruggevallen tot 5,9%, het laagste cijfer sinds de crisis van 2008. Het begrotingstekort van 2,8% van het bbp is ook niet kwaad en kan het "begrotingsbestand" tussen Democraten en Republikeinen helpen verlengen, wat nieuwe "shutdowns" van overheidsinstellingen zoals in 2011 en 2013 zou voorkomen.

Toch blijven er veel vragen nog onbeantwoord. In welke mate zullen een ideologisch verschillende president en Congres samen de economie kunnen beheren? Want in het budget zijn defensie, sociale uitgaven en gezondheids- en ouderenzorg elk met ongeveer  20% de grootste posten en stof voor discussies over verder besparen. Ook blijft de vraag hoe de economie zich zal handhaven nu de Federal Reserve de steunaankopen heeft stopgezet.

Het reilen en zeilen van de VS-economie heeft een grote impact op die van ons en elders, maar tegelijk kan de groei in de VS afgeremd worden door de terugval in Europa en groeilanden in Azië en elders. Mogelijk zal het Congres de president ook aanporren om werk te maken van het geplande vrijhandelsakkoord met de Europese Unie.