Heimwee naar de seventies? - Pieter Timmermans

1974. Een fabriekje met een honderdtal arbeiders in mijn geboortestreek ligt plat. De werkgever had zijn werknemers gevraagd om een keer de indexaanpassing over te slaan want ingevolge de oliecrisis (loonkoststijging met 14% in één jaar) maakte het bedrijf een aartsmoeilijke periode door.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina
Lies Willaert

De plaatselijke werknemers waren geneigd om dit te aanvaarden maar de syndicale vrijgestelden uit Brussel hadden daar duidelijk geen oren naar. Ze riepen op tot een staking en eisten daarentegen nog een extra loonsverhoging er bovenop. “De patroon is rijk genoeg” scandeerde men aan de fabriekspoorten toen ik er als jonge snaak voorbij fietste. Enkele maanden later stonden alle werknemers op straat wegens faillissement. In enkele honderden families verloor de kostwinner zijn inkomen. Ettelijke koppels kwamen bij mijn vader thuis aankloppen met de vraag of hij hen niet aan een nieuwe job kon helpen. De syndicale vrijgestelden trokken zich veilig en wel terug in Brussel.

Devaluatie als enige optie

In periode 1974-1975 werden eveneens de vrijdagstakingen tegen de toenmalige regering Tindemans georganiseerd. De regering viel. Ons land belandde in een economische chaos, terwijl een vergelijkbaar land zoals Oostenrijk destijds wel de nodige, structurele hervormingen zonder regeringscrisis had doorgevoerd. Oostenrijk werd niet de zieke man van Europa. België bleef daarentegen aanmodderen. In 1982 moesten we met meer dan 8% devalueren, m.a.w. de gehele bevolking onderging in één klap een algemene, lineaire verarming met 8%!

2014. Veertig jaar later dreigt dit scenario zich te herhalen. Via maandagstakingen wil men de regering doen afzien van noodzakelijke hervormingen. Dat de regering weg moet, is volgens sommigen een absolute must. De lont aan het kruitvat steken is gemakkelijk, maar wat erna? Ook in de jaren ’70 deed men de regering vallen maar had men geen structurele oplossing voor erna … behalve dan devalueren. Met andere woorden, de remedie na zo’n type van acties is veel erger dan de korte pijn op het moment zelf. Dit is ook zo gebleken tijdens de acties tegen het Globaal Plan van 1993. Na de stakingen kwam er de loonblokkering, de ingreep in de index (gezondheidsindex) en de loonnormwet. Alles wat de actievoerders precies wilden verhinderen. En als klap op de vuurpijl won de zo vermaledijde regering Dehaene nog de verkiezingen van 1995.

Status quo

Andere tekende gelijkenis. Het pleidooi voor het status quo, en zelfs als dit status quo op termijn tot jobverlies of verlies aan welvaart leidt. Raak niet aan mijn rechten die een halve eeuw geleden bedongen werden. Ze moeten mordicus vandaag blijven bestaan ondanks het feit dat de 21ste eeuw fundamenteel verschilt van de 20ste eeuw. Niet wij maar anderen moeten het probleem oplossen, het zogenaamde not-in-my-backyard-syndroom. Investeringen via het aangaan van nieuwe schulden is een ander wondermiddel, maar schuift net zoals in de jaren ’70 van vorige eeuw de factuur door naar de volgende generatie. Wij betalen vandaag nog altijd de schulden af van het destijds gevoerde non-beleid.

Zijn er nog andere gelijkenissen? Zeer zeker. Het platleggen van het land heeft nog nooit een oplossing ten gronde gebracht. Noch in 1974, noch in de jaren 80, noch in 1993, noch in 2012. Een nationale staking heeft nog nooit één extra job opgeleverd. Integendeel. Het imago van het land, de bereidwilligheid van investeerders en ondernemers, de sociale zekerheid, … zijn er nadien nooit op verbeterd.

Ook de hoger vermelde case België – Oostenrijk is actueler dan ooit. De meeste West-Europese en Scandinavische landen hebben hun arbeidsmarkt, hun pensioenstelsel en hun overheidsdiensten reeds 10 à 15 jaar geleden op een geleidelijke wijze hervormd. Wij stelden de voorbije jaren altijd maar uit. Flexicurity onmogelijk. Brugpensioen onaantastbaar. Pensioenleeftijd en index taboe. Hoe langer men wacht, hoe drastischer evenwel de ingrepen later. Kijk naar 1974 en de devaluatie in 1982.

Onderkoelde winter

Tot slot wil ik nog deze vergelijking kwijt: tussen 1974 en 1987 werden er geen interprofessionele akkoorden afgesloten. Is wat er nu staat aan te komen, een voorbode voor een zelfde scenario? Staken en sociaal overleg gaan moeilijk samen. Het land economische schade toebrengen en dan vragen aan ondernemingen om jobs te creëren, is op zijn minst gezegd niet evident.

De werkgevers, net als destijds, blijven de hand naar overleg uitsteken maar dat vereist evenwel een sereen klimaat waarin echte akkoorden kunnen afgesloten worden die vervolgens niet door de onderhandelende organisaties afgeschoten worden.

Velen die de jaren 70 effectief hebben meegemaakt of een beetje de geschiedenis kennen, zullen samen met mij verontrust kijken naar wat er de komende weken te gebeuren staat. Gaat men opnieuw het land kapot staken? Gaat men opnieuw de factuur naar onze kinderen en kleinkinderen doorschuiven? Gaat men opnieuw de ogen sluiten voor het onvermijdbare? Gaan we opnieuw denken dat alle andere landen moeten hervormen, maar wij niet? Ik hoop van harte van niet.

(De auteur is gedelegeerd bestuurder van het VBO)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.