Mission impossible - Carl Devos

De nationale betoging is het verhaal van de week. Het duwde heel terecht enkele weinigzeggende interpretatieverschillen van het federaal regeerakkoord naar de achtergrond. Maar die zijn dan weer niet zo onbelangrijk dat ze onvermeld moeten blijven.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

'Uitvoering' is een ruim begrip

Sleurs wees Reynders terecht, De Wever wees De Block terecht. In beide gevallen onderlijnden N-VA’ers dat de liberale excellenties zich resp. aan de regeringsafspraken en het regeerakkoord moesten houden. In beide gevallen was het niet de premier zelf die ingreep. Hoewel ze bij N-VA niet per se stug zijn.

Later moesten CD&V en Open VLD MR-minister Marghem corrigeren. Die had vragen bij de afgesproken kernuitstap in 2025. Al was Jambon daar wat zachter. Hij wil eerst zeker zijn dat er in 2025 voldoende alternatieven aan aanvaardbare prijzen zijn. Terwijl Peeters en De Croo stelden dat het beleid er net in moet bestaan dat die garanties er tegen 2025 zijn, en de kernuitstap er dus in elk geval dan komt. Veel wil dat allemaal niet zeggen. Alleen dat ze bij Michel I niet lang wachten om het regeerakkoord te testen. En dat de premier niet meteen als eerste de lijn bewaakt. Ook de komende maanden is het vooral Peeters die voor rust moet zorgen. De Ethan Hunt van dienst, in zijn eigen Mission Impossible.

De regering toonde zich eensgezind t.a.v. het vakbondsfront, niets bindt een groep beter dan een externe vijand. Bij Michel I delen ze een onwrikbare trouw aan de fundamenten van het beleid, over wat daar verder vandaan ligt zal misschien later meer gediscussieerd worden. Als de sociale partners elkaar weer aan tafel vinden. In België is ‘uitvoering’, zoals in andere consensusmodellen, een zeer belangrijke beleidsfase. Die wordt door de buitenwacht doorgaans onderschat. Wie de Belgische beleidswinkel kent weet dat daar veel zaken te doen zijn. Niet dat gemediatiseerde principiële beslissingen later altijd onherkenbaar uit de uitvoeringsfase komen, maar er is in die eerder technische fase heel wat variatie op hetzelfde thema mogelijk. Uitvoering kan een beslist principe heel anders doen aankomen. Besluitvorming is een langdurig, dynamisch proces.

Staat opdoeken

Volgens het klassieke Belgisch compromismodel blijft dan de indexsprong formeel behouden en houden de regeerders dus woord, maar kunnen vakbonden hun overwinning steunen op de aanpassingen en modaliteiten (in de feiten afzwakking) voor allerlei deelgroepen. Probleem in deze is dat die sprong een gebudgetteerde impact op de loonkost moet hebben, hoe meer die uitzonderingen dat effect verzwakken, hoe meer het elders moet gevonden. Daar is dus iets mogelijk, als er een wil is. Maar het principe zelf kan niet verdwijnen. En de discussie is net heel principieel.

Niet zozeer het intrinsieke beleidseffect is het voornaamste criterium om al dan niet aanpassingen te overwegen. Dat criterium is vooral politiek. Er zijn veel evenwichten in het oog te houden: tussen de sociale partners, tussen de sociale partners en de regering en binnen de regering. Daar wil de een al iets soepeler zijn dan de ander. Bij N-VA zien ze in dat overlegmodel, dat in het verleden teveel ruimte gaf aan allerlei belangengroepen, de oorzaak van veel problemen en wordt ‘uitvoering’ beperkter geïnterpreteerd. De door links opgejaagde straat mag de democratie, zoals die op 25 mei toonde, niet amenderen.

Michel I moet voorts de indruk vermijden dat ze plooit voor protest. Anders kan ze zich meteen opdoeken, want dan is ze vijf jaar de speelbal van de straat. Bovendien voeren vakbonden actie tegen de essentie van haar sociaaleconomisch beleid. Michel I, een patronaal vriendelijke regering, kan die niet lossen: dat is haar essentie en bestaansreden. En zijn die vakbonden zeer binair: de indexsprong moet gewoon weg. Ze hebben niet onterecht het gevoel dat de regering de werkgevers balvoordeel geeft.

Bovendien kan de regering ook niet werken aan een soort compenserend beleid, dat het protest zou kunnen verzwakken: vormen van vermogens(winst)belasting. Veel betogers erkennen de nood aan maatregelen, maar de boosheid komt nog meer van de ongelijke spreiding van de inspanningen, dan van enkele specifieke maatregelen. Net voor zovelen in de straten van Brussel betoogden raakte “Luxleaks” bekend. Dat verhoogt het gevoel van onrechtvaardigheid.

Dus zou Michel I een forse geste kunnen doen door ook de sterkste schouders meer te betrekken. Dat lijkt er niet van te komen. Ook niet nadat de sympathieke mecenas Coucke op zijn 1,22 miljard winst na de verkoop van Omega Pharma geen meerwaardebelasting betaalde, omdat die er simpelweg niet is. Coucke verdient respect en bewondering, ook voor wat hij met zijn winst zal doen, maar niet voor zijn argument dat hij geen geld steekt in de ‘niet efficiënte bodemloze put van de Belgische overheid’. Wie deze, ook volgens Coucke populistische, redenering doortrekt kan de overheid opdoeken. Het is niet zeker of dat gunstig is voor het ondernemingsklimaat.

Polarisatie

Het grote succes, in termen van opkomstcijfers, van de nationale betoging laat de vakbonden geen strategische terugtrekking toe. Ze kunnen nu onmogelijk de provinciale en nationale staking afblazen. Die ingevoerd werden om de hoge druk die bij de basis leeft zo geordend mogelijk te lossen. Dat maakt dat ze rond de tafel moeilijk compromissen kunnen slikken als ze enkele kilometers verderop op de barricaden het principe van die maatregelen zelf nog verbranden.

En vakbonden, toch het ABVV, hebben het altijd al moeilijk om met iets anders akkoord te gaan dan met hun eigen stellingen. Ze zijn nu de gegijzelden van hun succes. Dat jammer genoeg ontsierd werd door het schandalig gewelddadig optreden van een kleine groep, waaronder ook eigen leden. Dat de vakbonden niet alle mogelijke medewerking verlenen om die criminelen op te sporen is al even schandalig.

Peeters staat voor de onmogelijke opdracht om het sociaal overleg weer overeind te krijgen. Dat heeft niet veel zin. Maar de regering kan niet niets doen. Stel dat ze niet eens de moeite doet, dan zou iedereen de regering daarvoor terecht kunnen bekritiseren. Want de komende maanden zijn er nog heel wat acties voorzien, met bijhorende last. Aan de regering om op zijn minst te proberen om die te vermijden of te verzachten via akkoorden. Donderdag trok een indrukwekkende betoging door de straten van Brussel. De regering kan niet de indruk geven dat ze dat signaal naast zich neer legt, dat zou de actievoerders nog meer uitdagen. De Croo laat in De Standaard zien dat hij dat begrepen heeft. Hij toont begrip, verdedigt het beleid en roept werkgevers op tot een moreel engagement of inspanningsverplichting. Maar meer zit er ook niet in.

Van het overleg moet dit kalenderjaar niet veel meer verwacht worden. De sociale partners staan op de barricaden, ook de werkgevers. Zo lang ze niet rond de tafel staan kan ook Michel I in de uitvoering geen modaliteiten bespreken. Zo ondermijnen de sociale partners zelf het sociaal model en geven ze de regering alle excuses om zonder hen te besturen. Het gaat helaas al lang niet meer over redelijke argumenten, ideologie of visie. Het debat is emotioneel en gepolariseerd. Zoals de digitale riolen van de sociale media illustreren.

(De auteur is hoogleraar politieke wetenschappen in Gent.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.