25 jaar geleden viel de Berlijnse Muur

De gebeurtenissen van de avond van 9 november 1989 zouden een generatie tekenen. Op een rommelige en onaangekondigde manier gingen toen de Berlijnse scheidingsmuur en het IJzeren Gordijn tussen de twee Duitslanden open. Bij het ochtendgloren tekende zich een nieuw Europa af.

Na de afzetting van de onverzettelijke partijleider Erich Honecker op 18 oktober '89 probeerde diens opvolger Egon Krenz (foto links) de Oost-Duitsers te paaien met beloften over meer vrijheid.

De "Wende" (ommekeer) die Krenz beloofde, maakte echter weinig indruk. Krenz was te zeer verbonden met Honecker en het publiek zag in zijn plotse "bekering" een manoeuvre om tijd te winnen en het DDR-regime in een "light"-versie te laten overleven.

De massale straatprotesten namen intussen nog uitbreiding. Op 4 november betoogden meer dan een miljoen mensen op de Alexanderplatz in Oost-Berlijn voor meer vrijheid. Het was de grootste betoging ooit in de DDR en het regime -dat een maand tevoren nog zijn 40e verjaardag had gevierd- wankelde.

De partijtop was van plan om later op de maand de druk te verlichten door de grenzen met West-Berlijn en West-Duitsland te openen, maar door een fout ging dat veel sneller dan verwacht.

De nacht van de vrijheid

Op de avond van 9 november '89 praatte de SED-partijleider voor Oost-Berlijn Günther Schabowski op een livepersconferentie op de televisie zijn mond voorbij. Schabowski kondigde aan dat de grenzen zouden opengaan. Op de vraag van een Italiaanse journalist wanneer, rommelde hij wat in zijn papieren en zei toen "nu... onmiddellijk".

De uitspraak van Schabowski sloeg de tv-kijkers in Oost- en West-Europa met verstomming. Tienduizenden Oost-Berlijners renden de straat op naar de Muur waar ze werden tegengehouden door DDR-grenswachten die niet op de hoogte waren van de toespraak van Schabowski.

Urenlang steeg de spanning tussen de opgewonden menigte en de gewapende grenswachten en ook de sympathisanten aan de West-Berlijnse kant van de grens. Even leek een bloedbad mogelijk.

Om 23.30 uur plooiden de soldaten aan de Bornholmer Strasse als eersten voor de druk en openden ze de grenspost. De volgende uren gingen ook de andere grensposten tussen Oost- en West-Berlijn open. 

Voor de eerste keer in hun leven stroomden tienduizenden Oost-Berlijners ongehinderd naar West-Berlijn, waar ze emotioneel begroet werden door hun westerburen. Er werd gefeest en geweend, en mensen omhelsden volledig onbekenden van de overkant. In de chaos vonden slechts weinigen hun familie terug, maar die nacht waren alle Duitsers familie van elkaar.

Tegen de ochtend keerden de meesten terug naar hun huis in het oosten van de stad. Er was geen reden meer tot vluchten. Een nieuw tijdperk was begonnen voor Duitsland en Europa. De Muur stond er nog, maar was niet langer relevant, evenmin als de DDR zelf overigens.

De afbraak van de Muur

In de weken na de openstelling werden steeds meer grensovergangen tussen Oost- en West-Berlijn geopend. Daarvoor werden stukken uit de Berlijnse Muur weggehaald.

Veel Berlijners en toeristen begonnen toen ook met voorhamers en beitels stukken uit de Muur te halen. De echte afbraak begon in juni 1990. Enkele maanden later was Duitsland herenigd en werd het grootste deel van de Muur en de versperringen weggehaald. Enkel op een aantal plaatsen bleef een stuk overeind als herinnering.