De muur is gevallen. Leve de muur!

Tijdens de tweede intifada pleegden Palestijnen zelfmoordaanslagen in Israël en in Jeruzalem. Om haar bevolking tegen het geweld te beschermen besloot de Israëlische regering in 2002 een muur te bouwen. Gisteren, ter herdenking van de 25e verjaardag van de val van de Berlijnse muur, sloegen Palestijnse activisten een gat in de Israëlische muur. “Hoe hoog de muren ook gebouwd worden, ze zullen vallen. Net zoals de Berlijnse Muur zal uiteindelijk ook de Israëlische muur vallen, en samen met de muur zal ook de bezetting verdwijnen”, aldus de activisten.

De Berlijnse muur omcirkelde destijds geheel West-Berlijn. Het waren met andere woorden de West- Berlijners die ingesloten zaten, niet de Oost -Berlijners zoals wel vaker verkeerdelijk wordt aangenomen. De muur was iets langer dan 42 kilometer Een goeie marathon. Naast de muur had je in Duitsland al sinds 1952 het IJzeren Gordijn dat Oost- en West-Duitsland van elkaar scheidde en bij uitbreiding Oost- en West-Europa.

De Berlijnse muur was 3,60 meter hoog. De Israëlische is 8 meter hoog. De muur/omheining is meer dan 700 kilometer lang. Dat is dubbel zo lang als de Groene Lijn, de staakt-het-vuren-lijn van 1949 en de tot nader order door de internationale gemeenschap gehanteerde grens tussen Israël en de toekomstige staat Palestina. Het feit dat de muur afwijkt van de Groene Lijn heeft alles te maken met de Israëlische nederzettingen op Palestijns grondgebied.

De VN-organisatie OCHA becijferde dat de Israëlische muur voor 85 procent door Palestijns grondgebied loopt. Op sommige plekken dringt het traject meer dan 15 kilometer diep Palestina binnen. Bovendien heeft de muur Oost-Jeruzalem opgeslokt. Het Internationaal Gerechtshof bepaalde in 2004 al dat alle stukken van de muur die in Palestina staan, ontmanteld moeten worden en dat alle berokkende schade vergoed moet worden. Tien jaar later staat de muur er nog altijd en is er weinig of niks veranderd aan het traject.

Als het miljardenproject ooit af geraakt zal het de westelijke Jordaanoever volledig afsluiten van Israël. Controle en veiligheid moeten het gedrocht goedpraten. De muur/de omheining zal dan ongeveer 708 kilometer lang zijn en waarschijnlijk een paar miljarden sjekel gekost hebben (1 sjekel =0,21 euro).

Checkpoint Charlie

In Berlijn, de stad in het centrum van Europa die ooit symbool stond voor De Muur, vergapen de duizenden toeristen zich aan één van de meest beroemde checkpoints: Checkpoint Charlie. Ook al was die checkpoint niet echt exemplarisch voor de andere grensposten (hij was alleen bedoeld voor diplomaten en buitenlanders), je krijgt er toch een beeld van hoe het moet geweest zijn om niet vrij te kunnen bewegen, om gecontroleerd en vernederd te worden aan de grensovergangen. Grote foto’s laten zien hoe zwaar de checkpoints bewaakt werden. Als je niet gehoorzaamde aan de bevelen, werd je neergeschoten.

Qalandiya blues

Op de route van de Israëlische muur zijn ontelbare checkpoints waar zich gelijkaardige taferelen afspelen als destijds in Berlijn. De grensovergangen zijn permanent bemand door zwaarbewapende leden van de grenspolitie en/of door het Israëlische leger. De Palestijnen van de westelijke Jordaanoever mogen niet zomaar Israël binnen. Ze kunnen niet vrij bewegen. Als je een vergunning hebt, mag je komen werken, op doktersbezoek en heel uitzonderlijk op familiebezoek.

Op Joodse feestdagen worden de checkpoints gewoon gesloten. Ook op dagen wanneer het bijzonder onrustig is in de regio worden de overgangen gesloten. Dat zijn dagen waarop de Palestijnen zich nog meer gevangen voelen dan anders.

Kronkelpad

De Israëlische muur loopt net als de Muur in Berlijn niet in een rechte lijn. Hij kronkelt zich sluw door het landschap en probeert zo onopvallend mogelijk ‘daar’ te zijn. Op sommige stukken van de route, die langs een drukke weg lopen, zou je kunnen denken dat het om geluidswerende panelen gaat. Dat beeld wordt snel doorprikt door de vele zwaarbewapende wachttorens die overal opduiken. Vaak zijn ze zwartgeblakerd door het vuur van molotovcocktails, en bespat met allerlei kleuren van verfbommen die er tegenaan zijn gegooid door protesterende Palestijnen.

Muurkunst

In Berlijn hebben ze ondertussen met de East Side Gallery een “muurgalerij”. Na de val van de Muur hebben een paar internationaal gerenommeerde kunstenaars op een stuk muur dat overeind is blijven staan een kunstwerk geschilderd ter ere van de vrede. Die kunst staat er nog altijd en heeft de lelijke Berlijnse muur een artistieke waarde gegeven. De galerij gaat er prat op de grootste openluchtgalerij ter wereld te zijn en lokt jaarlijks miljoenen toeristen.

Hier heeft de muur op sommige plekken ook al een cultstatus verworven, dankzij graffitikunstenaar Banksy. Zijn muurschilderingen lokken in Bethlehem jaarlijks veel toeristen. Je kan met de jongens van de Banksy-shop op een Banksy-tour. Die brengt je langs al het graffitiwerk dat hij hier heeft geplaatst. De vredesduif met de schietschijf op de borst is waarschijnlijk het meest bekend. Of het meisje met de luchtballon, die haar over de muur zal brengen.

Dat is misschien het enige positieve aan de muur, dat hij gebruikt wordt als canvas om een noodkreet de wereld in te sturen. De boodschappen en leuzen op de muur worden ook opzettelijke in het (vaak slecht) Engels geschreven en af en toe kan het ook echt kleurrijk en mooi zijn.

Trojaans paard

De muur is er effectief in geslaagd het aantal zelfmoordaanslagen in Jeruzalem tot nul terug te brengen. Maar sinds de onlusten en aanslagen van de afgelopen maanden in de stad, lijkt de Muur geen panacee. Met de annexatie van Oost-Jeruzalem kwamen bijna 300.000 Palestijnen aan de westkant van de muur terecht. Het risico op terreur komt nu niet langer van buitenaf, maar heeft zich sinds de zomer in het hart van de stad genesteld.

Nicky Aerts, 9 november 2014 - Jeruzalem