Is er een nieuwe baas in Noord-Korea? - Lukas De Vos

Juicht, Volkeren der Aarde. De “Briljante Kameraad” zit weer in het zadel. Zes weken lang was de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un van het toneel verdwenen. Mogelijk was hem het concert, dat hij met zijn vrouw begin september bijwoonde, wat zwaar op de maag gevallen. (Het kan ook de whisky, de cognac, of de zware sigaren geweest zijn.) Sindsdien gingen de speculaties hun gang.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Deskundigen krabden zich in het haar. Was er een stille staatsgreep aan de gang ? Alleen al dit jaar zijn er, volgens overlopers, zeker 200 hogere militairen gedegradeerd, een vijftigtal zijn kort en goed voor het vuurpeloton verschenen. Het paste in de paranoia-politiek van de Kim-dynastie. Kim Jong-un deed niet meer dan zijn vader Kim Jong-il, of de eeuwige president van Noord-Korea, Kim Il-sung, hadden gedaan: tijdig de hakbijl hanteren om elk gevaar voor de dynastie uit te roeien. Kim Jong-un, wie de macht na de onverwachte dood van zijn vader op 21 december 2011 in de schoot viel, kende als late twintiger het spel door en door. Nauwelijks had de stafchef van het leger, Ri Yong-ho, de jonge pretendent handig door de machtsovername gesluisd, of hij verscheen voor het vuurpeloton. Er kan maar één de baas zijn, ondanks de officiële “Songun”-politiek (Het Leger eerst) die Noord-Korea voert.

Erger verging het de tweede man van het bewind, Kims oom Jang Song-thaek. Straatlegendes houden vol dat hij, zoals Kirk Douglas in The Vikings, voor de wilde honden werd gegooid. De waarheid is nuchterder. Nekschot, na beschuldigingen van corruptie – ongetwijfeld waar -, clanvorming – niet minder waar -, en seksuele uitspattingen – dat laat ik in het midden. Zeker is dat Jang een rechtstreekse, want familiegerelateerde bedreiging vormde voor de almacht van Kim.

Toch niet weg

Maar misschien waren er andere redenen voor zijn tijdelijke verdwijning? Er is geweifeld over een heftige aanval van jicht, over suikerziekte, over “ongemakken”, zoals de spreekbuis van het dictatoriale bewind, de partijkrant Rodong Sinmun (De Gazet van de Werkman, zeg maar, ooit begonnen in 1945 als Chǒngro of Het Rechte Pad) volhield. Zeker is dat dezelfde krant triomfantelijk alle bespiegelingen over een machtswissel de kop indrukte half oktober. Maarschalk Kim Jong-un verscheen rond 15 oktober opnieuw op de één, rustig in een bankstel, leunend op een wandelstok, en omringd door de gebruikelijke koelies van leger en ambtenarij die vlijtig zijn woorden optekenden voor het nageslacht.

Niet dat hij zijn streken verleerd had. Sprak hij nog van een flatgebouw vol voorzieningen voor wetenschappers dat “gezellig en praktisch” was, bij zijn bezoek aan de nieuwe Terminal 2 van de luchthaven in Pyongyang liet hij al onmiddellijk de bouwwerken stilleggen om defecten weg te werken. Want, zei hij, “de landingsbaan waar Kim Il-sung en Kim Jong-il een onuitwisbare voetafdruk hadden nagelaten, met het oog op de strijd tegen het imperialisme, op de onafhankelijkheid, en op zaak van de wereldrevolutie, wordt nu omgebouwd in moderne stijl”.

Dat belooft. Geen week later, op 31 oktober, werd een nieuwe indringende studie van Kim Jong-un met alle bombarie wereldkundig gemaakt: De Bescherming van het Nationaal Erfgoed is een Vaderlandslievende Opdracht om de Geschiedenis en de Tradities van de Natie te Doen Schitteren. Het gaat om de gewone nationalistische overdrijving die het rijk terugvoert tot 22 eeuwen voor onze tijdrekening. Daartoe dient ook de onder Kim Il-sung begonnen heropbouw en restauratie van het grafmonument van koning Tangoen (de mythische oervader van het Koreaanse volk, die zou zijn geboren uit de gemeenschap tussen een halfgod en een berin).

VN-rapport

Een en ander moest duidelijk de aandacht afleiden van een hoog oplopend dispuut tussen de Verenigde Naties en Pyongyang. Een hoge Australische rechter, Michael Kirby, heeft op 22 oktober een bijzonder ontluisterend rapport van Larzuki Darusman, 372 bladzijden dik, overgelegd aan de VN. Kirby beschuldigde Noord-Korea ronduit van “nazipraktijken”, en vroeg om het land en zijn “geweldige leider” maar meteen rechtstreeks te dagen voor het Internationaal Strafhof in Den Haag. De schendingen van de mensenrechten hebben een stuitend niveau bereikt, stelt Kirby, en de geloofwaardigheid van Pyongyang is helemaal opgedroogd.

Hij maakte zich sterk door onder meer twee getuigenissen van gevluchte Noord-Koreanen die tot 28 jaar in een gevangenkamp waren mishandeld en uitgebuit. Jung Kwang-il stond symbool voor de honderdduizenden tegenstanders of in ongenade gevallen burgers, die opnieuw “geïdeologiseerd” moeten worden in kwanliso”, politieke heropvoedingskampen - zeg maar, dwangarbeid verrichten en uitgehongerd worden. Kim Hye-sook zat in een gewone “kyohwaso” (gevangenis) en nam geen blad voor de mond: “Schele honger dreef een vrouwelijke gevangene zo ver dat ze een baby doodde en opat”, vertelde ze de verbouwereerde VN-afgevaardigden.

Momentum?

Maar merkwaardig genoeg had Pyongyang deze keer niet verkozen om afwezig te blijven. Twee diplomaten trachtten het rapport-Darusman te weerleggen, maar het leidde voorspelbaar tot een dovemansgesprek. Want “de VN heeft zich niet te moeien met ons mensenrechtenbeleid en ons kernprogramma”, verluidde het, want “het zijn de Amerikanen die er alleen op uit zijn onze Volksrepubliek te vernietigen”. Noord-Korea rechtte de rug, omdat het niet onmiddellijk noodhulp nodig heeft, zoals tijdens de grote overstromingen en hongersnoden van de jaren negentig. Toen klapten de staatsbedrijven in elkaar, toen stierven ten minste 600.000 burgers aan ontbering en uitputting. Andrej Lavrov legde vinger op de wonde: “Er is geen hongersnood, en al hebben we geen idee van de echte groei, de toenemende verkeersopstoppingen en de welvoorziene restaurants wijzen erop dat de zwarte tijden voorbij zijn”.

Dat geeft voedsel aan de idee dat Kim Jong-un van het momentum gebruik heeft gemaakt om de wereldspelers te tarten. Een simpele operatie aan de enkel (en zijn overgewicht), zijn wandelstok, zijn mankende gang, verklaren allicht zijn afwezigheid. Hij toonde meteen zijn goodwill en liet één van de drie vastgehouden Amerikanen vrij, Jeffrey Fowle, die in januari de halsmisdaad had begaan een bijbel achter te laten in het toilet van een nachtclub. Toch zit Noord-Korea politiek in de strik.

Want Europa, Australië en Japan zijn het wachten beu, zij eisen een directe doorverwijzing naar Den Haag. Botswana was zo gedegouteerd door het rapport-Darusman dat het stante pede de diplomatieke betrekkingen verbrak. China, Rusland, Cuba, Venezuela, Pakistan en Vietnam zijn wel niet te vinden voor een inschakeling van het Strafhof, maar de VN-verslaggevers geloven niet dat China zijn veto zal gebruiken in de Veiligheidsraad. Het Westen merkt op dat Pyongyang voor het eerst het bestaan van gevangeniskampen heeft toegegeven. Amerika eist de vrijlating van twee andere onderdanen, Kenneth Bae (die de dubbele nationaliteit heeft, en tot 15 jaar werd veroordeeld) en Matthew Miller, die zes jaar dwangarbeid moet uitzitten. Bozer nog is Japan. Japan wordt niet alleen geregeld opgeschrikt door raketten die in zijn buurt terechtkomen, maar vraagt al jarenlang om opheldering over 17 ontvoerde landgenoten in de jaren ’70 en ’80. Vijf mochten terugkeren na het historische bezoek van premier Koizumi aan Pyongyang in 2002, van de anderen beweert Noord-Korea dat ze nooit in het land geweest zijn (4) of dat ze intussen gestorven zijn (8). Als bewijs leverden de Koreanen een urne met as van Megumi Yokota, die werd gekidnapt toen ze 13 was. Alleen: DNA-onderzoek heeft uitgewezen dat het niet om haar gaat. En Zuid-Korea ziet het Noorden alweer in zijn oude gewoonten vervallen. Op 15 oktober was er militair overleg over verzoening, vier dagen later kwam het alweer tot grensbeschietingen.

Museum voor de dynastie

Business as usual. En dus concentreert de Briljante Leider zich op zijn diepgravend traktaat over het gerestaureerde erfgoed. Daarin is geen zweem van marxistische klassenstrijd terug te vinden. Alleen de grootsheid van het koninkrijk telt, want bewijst dat het land “aan de wieg stond van de vroege menselijke beschavingen”. De bijval in de partij is groot, de tekst wordt gezien als een onweerlegbare bijdrage om “de imperialistische vergiftiging van onze ideologie en cultuur” te verijdelen – aldus sprak staatsspreekbuis Jon Yong-hui in de Rodong Sinmun over het verderven van de jeugd. De kans is groot dat hij eindigt als huisbewaarder van het nieuwe “Museum van de Revolutie” in Taehongdan. Gewijd aan de fictieve goddelijke afkomst en exploten van de drie commandanten op de heilige berg Paektu. Kim Il-sung (officieel daar geboren, maar wat eigenlijk op de vlucht in Siberië gebeurde) stichtte er in 1952 kolchoz nummer 5, Kim Jong-suk – bekend voor haar heldhaftige daden in de strijd tegen Japan – waakte over het zaaigoed, Kim Jong-il ten slotte bedacht een revolutionaire, mechanische manier om aardappelen te planten. Vanzelfsprekend is het nieuwe museum gevuld met foto’s, documenten, en bibelotjes, ter lering en ter stichting.

Wellicht zal dit museum een trekpleister worden, zoals het laatste Leninmuseum in West-Europa. Dat staat in Tampere, en ziet eruit als een overjaars, benepen boekhandeltje. Maar de affiches zijn mooi.

En in Taehongdan wordt ongetwijfeld ook een plaatsje ingeruimd voor het bezoek dat Kim Jong-un deze maand bracht aan het nieuwe vliegveld in Pyongyang. De invalshoek is zo fraai genomen dat je al scherp moet toezien om de wandelstok te onderscheiden van zijn al even scherp geperste broekspijp. Zo blijft ten slotte toch het onaantastbare imago van de grote leider intact. En dat is de enige voorwaarde om de dynastie te redden. Kim Jong-un heeft nog een troefkaart achter de hand trouwens. Zijn twee oudere broers zijn uitgerangeerd, vanwege verwijfdheid of mislukte smokkel en vlucht naar Japan. Maar zijn jongere zusje maakt snel carrière. Kim Yo-jong, 26, werd als stand-in gebruikt tijdens Kim Jong-uns tijdelijke onmacht. Ze is pas begin dit jaar voor het eerst publiek voorgesteld, en opgenomen in het Centraal Comité. Ze zal haar mannetje moeten staan.

(Lukas De Vos is ex-VRT journalist buitenland.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.