Hoe trekken we de eurozone uit het slop? Anthony Baert

Zes jaar na het begin van de financiële crisis zijn de Westerse landen economisch sterk uiteen gegroeid. De Europese Commissie voorspelt voor volgend jaar een groei van amper 1,1% in de eurozone, tegenover 3,1% in de Verenigde Staten. De eurozone blijft maar slabakken, met een activiteit die nauwelijks aantrekt en een zwakke binnenlandse vraag die de inflatie op een gevaarlijk laag peil houdt – op een zuchtje van negatieve prijzengroei of deflatie. Dit heeft uiteraard te maken met de schuldencrisis, die tweede schok die onze monetaire unie heeft moeten verwerken. Maar ook de manier waarop Europese beleidsmakers op deze crisissen reageerden en blijven reageren, zowel budgettair (door de overheden) als monetair (door de centrale bank), verklaart mee waarom de eurozone de VS achterna hinken. Hoe trekken we de eurozone uit het slop?
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Van austerity naar growth

Over het budgettair beleid en het debat over besparing versus groei is al veel inkt gevloeid. Na jaren van budgettaire orthodoxie lijkt het erop dat de nieuwe Commissie-Juncker de klemtoon zal verschuiven van de gezondmaking van de overheidsfinanciën naar investeringen. Dat is een goede zaak: op korte termijn zou dit de vraag aanzwengelen en op lange termijn de groei veiligstellen.

De rentes die overheden betalen op hun staatsschuld zijn trouwens zo laag geworden dat heel wat mogelijke investeringen, in bijvoorbeeld infrastructuur of energie-efficiëntie, zich snel zouden terugverdienen. Dit geldt in het bijzonder voor Duitsland, waar de rente het laagst is de nood aan investeringen erg voelbaar. Maar daarvoor dient het taboe dat bestaat over “deficit spending” wel doorbroken te worden, zowel op nationaal als op Europees niveau. De Europese top in december, de eerste onder Juncker, moet hierin knopen doorhakken.

Verdere monetaire versoepeling

Ook het monetair beleid kan nog een stuk soepeler. Vergeleken met het proactieve beleid van de Amerikaanse Federal Reserve liep de Europese Centrale Bank eerder achter de feiten aan. Meteen na het uitbreken van de crisis in 2008 begon de Fed met het opkopen van duizenden miljarden dollars aan overheidsobligaties en herverpakte woonleningen – een ingreep die luistert naar de naam “kwantitatieve versoepeling”. Het doel was om de langetermijnrente naar beneden te krijgen, nadat de Fed de kortetermijnrente al tot nul had teruggebracht.

Lagere rentes zetten huishoudens er immers toe aan om minder te sparen en meer te consumeren, en bedrijven om meer te investeren. Bovendien gaf het een duidelijk signaal dat de Fed vastberaden was om de recessie te bestrijden, wat het vertrouwen van de Amerikanen mee heeft doen terugkeren. De combinatie van lagere rentes en hernieuwd vertrouwen hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan het Amerikaans herstel, dat nu zo op dreef is dat de Fed twee weken geleden besloot om haar aankopen van schuldpapier stop te zetten.

In de eurozone, daarentegen, werd de kortetermijnrente twee maanden geleden pas tot (bijna) nul teruggebracht. Voor een sterk signaal van de ECB, was het wachten tot 2012 – en dan nog betrof dit slechts de belofte om voorwaardelijk overheidsobligaties van perifere eurolanden op te kopen. Dat de ECB meer moet doen om het risico op deflatie in de kiem te smoren, staat buiten kijf. In september besloot de ECB al om pakketten schuldpapier uitgegeven door de privésector op te kopen: bankobligaties en herverpakte bedrijfsleningen. Maar aangezien de omvang van deze markten beperkt zijn, zal de ECB wellicht toch nog genoodzaakt zijn om staatspapier op te kopen, zoals de Fed gedaan heeft. Dit zou de rente doen dalen, vooral van zwakkere eurolanden en een noodzakelijke vertrouwensboost geven.

Bovendien vloeit de rente die nationale regeringen betalen aan de ECB naar hen terug als aandeelhouders. De ECB probeert een dergelijk programma echter zo veel mogelijk uit te stellen omwille van de juridische en politieke controverse errond. Gouverneurs uit een aantal kernlanden, met Duitsland op kop, verzetten zich omdat het opkopen van staatspapier illegaal zou zijn en omdat het de druk op perifere eurolanden om hun economie te hervormen zou afnemen door de lagere interestvoeten.

Daadkracht gewenst

Maar weegt deze kritiek op tegen de noodzaak om het deflatiespook dat langzaam opdoemt te bestrijden? Hoe langer de ECB blijft weifelen, hoe daadkrachtiger ze daarna zal moeten optreden om de economie alsnog op gang te trekken. Vorige week donderdag nog benadrukte ECB-voorzitter Draghi dat kwantitatieve versoepeling wel degelijk een wettig instrument is en dat er binnen de ECB unanimiteit is om het te gebruiken indien de economische situatie in de komende maanden nog zou verslechteren. Het lijkt er dus op dat het monetair beleid verder zal versoepeld worden.

Kwantitatieve versoepeling alleen zal echter niet volstaan om de Europese economie te herstellen. Europese beleidsmakers, ECB én nationale lidstaten moeten elk hun deel van het werk doen, aan vraag- én aan aanbodzijde, om een langgerekte periode van stagnatie te vermijden. Hiervoor zullen echter taboes moeten sneuvelen en ieder uit de ideologische loopgraven moeten treden. Hoe sneller dit gebeurt, hoe beter.

(De auteur is econoom bij ING)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.