Ook Bulgarije keerde communisme de rug toe

Een dag na de val van de Berlijnse Muur viel een nieuwe dominosteen in het Oostblok omver. In Bulgarije werd de oude communistische leider Todor Zhivkov door de hervormers in zijn eigen communistische partij opzijgeschoven.

De omwenteling in Bulgarije verliep volledig in de schaduw van de gebeurtenissen elders in Oost-Europa. Op dat ogenblik was de  Bulgaarse partijleider Todor Zhivkov al 33 jaar aan de macht. Zhivkov had alle omwentelingen in het Oostblok overleefd door zijn onwankelbare trouw aan wie er in Moskou de lakens uitdeelde.

Zo had hij in '68 zelfs geopperd om Bulgarije te laten toetreden tot de Sovjet-Unie, maar zelfs toenmalig Sovjetleider Leonid Brezjnew vond dat toen wat overdreven.

De passie voor Moskou was ook historisch, want eind 19e eeuw waren 200.000 Russen gesneuveld om Bulgarije te bevrijden van de Turkse overheersing.

Zhivkov combineerde zijn ouderwetse communisme moeiteloos met zijn Slavische nationalisme. Dat leidde hem ertoe om in de jaren 80 een gedwongen assimilatiecampagne op te leggen aan de Turkse minderheid, wat tot heel wat spanningen leidde.

De hervormers grijpen hun kans

Met het aantreden van de hervormer Mikhail Gorbatsjov in de Sovjet-Unie waren de gouden jaren voor Zhivkov evenwel voorbij. De oude partijleider was niet klaar voor de nieuwe koers en eind '89 deden de Bulgaren wat ze anders nooit deden: ze kwamen op straat om hervormingen te eisen.

Achter de rug van Zhivkov om, waren hervormingsgezinden binnen de communistische partij al bezig om hun toekomst veilig te stellen. In het straatarme land leefde de partijtop achter gesloten deuren op grote voet in de villa's op de Vitosha-berg nabij de hoofdstad Sofia en in luxebadplaatsen aan de Zwarte Zee. 

Die privileges wogen zwaarder dan partijtrouw of ideologie en op 10 november werd Zhivkov door de partij opzijgeschoven en even later zelfs uit de KP gezet. Minister van Buitenlandse Zaken Petar Mladenov (foto) werd zijn opvolger met de taak het KP-apparaat van de ondergang te redden.

Mladenov vatte de koe bij de horens en ging met de oppositie praten. Enkele maanden later werd de eenpartijstaat vervangen door een meerpartijensysteem. De oude KP werd opgeheven en de hervormers wonnen zowaar als "Bulgaarse socialisten" (BSP) de eerste vrije verkiezingen. 

De tocht naar het Westen

Mladenov zelf moest in de zomer van 1990 al het veld ruimen voor een niet-communist en Zhivkov zelf werd in '92 wegens machtsmisbruik veroordeeld tot huisarrest.

De BSP slaagde er evenwel in om tot op vandaag een van de belangrijkste politieke partijen in het land te blijven, al heeft ze sindsdien de huik naar de wind gehangen en predikt ze de vrijemarkteconomie, zij het met sociale correcties.

Wat niet veranderd is, is de corruptie en de hoge criminaliteit in Bulgarije, iets wat de EU-Commissie ook zorgen begint te baren. Het land blijft een van de economisch zwakste broertjes in de EU met een economie die vooral agrarisch gericht is.

Historisch is evenwel dat Bulgarije na de lange Sovjetoverheersing een strategische ommekeer heeft gemaakt door zijn intrede in de EU en de NAVO, die nu beiden tot de Zwarte Zee reiken. En ook dat was in de zomer van '89 nog ondenkbaar.