Steeds meer incidenten met Russische vliegtuigen

De voorbije maanden zijn er minstens drie gevaarlijke incidenten geweest tussen westerse en Russische vliegtuigen. Bij een ervan was een toestel van de Scandinavische luchtvaartmaatschappij SAS betrokken.

Sinds de Russische bezetting van het schiereiland Krim in Oekraïne in maart is het aantal incidenten in de lucht fors toegenomen. Dat zegt de European Leadership Network (ELN), een denktank in Londen, in haar rapport "Dangerous Brinkmanship: Close Military Encounters between Russia and the West in 2014".

Volgens ELN zijn er in totaal 40 incidenten waarbij westerse en Russische vliegtuigen heel dicht in elkaars buurt kwamen. Dit jaar zouden NAVO-vliegtuigen meer dan 100 onderscheppingen van Russische toestellen uitgevoerd hebben, dat is drie keer meer dan vorig jaar.

Het gaat dan vaak om scheervluchten op het randje van het luchtruim van NAVO-lidstaten om de reacties van de alliantie te testen. Die vluchten waren schering en inslag tijdens de Koude Oorlog, maar hun aantal is sindsdien fors teruggelopen om recent opnieuw te starten.

Begin maart is het echter wel bijna tot een botsing gekomen tussen een passagiersvliegtuig van SAS dat net was opgestegen in Kopenhagen en een Russisch verkenningsvliegtuig dat de transponder had uitgezet. Een vliegramp, vergelijkbaar met die van Malaysian MH17 boven Oekraïne, kon op het nippertje vermeden worden.

Elf "zeer gevaarlijke incidenten"

In totaal heeft het ELN in het rapport melding gemaakt van elf zeer ernstige incidenten met mogelijk fatale gevolgen. In vier gevallen ging het om het lastigvallen van Amerikaanse en Zweedse verkenningsvliegtuigen door Russische jagers en het zeer laag overvliegen over Amerikaanse en Canadese schepen in de Zwarte Zee.

Daarnaast werd het luchtruim van Zweden, Finland en de Baltische staten herhaaldelijk geschonden en werden twee simulatie-aanvallen uitgevoerd op Zweedse en Deense eilanden. Rusland heeft ook oefeningen gehouden voor aanvallen met kruisraketten tegen het grondgebied van de Verenigde Staten.

In een aantal gevallen werden botsingen met geallieerde vliegtuigen nipt vermeden of bestond het risico dat de bemanning van die toestellen zich bedreigd zouden voelen en het vuur zouden openen.

In een reactie heeft de NAVO de militaire aanwezigheid op de oostflank versterkt met extra jachtvliegtuigen en AWACS-verkenningstoestellen in onder meer Polen en Roemenië, toegenomen marineoperaties in de Zwarte en Baltische Zee en militaire oefeningen in de regio.

Los daarvan was er ook nog de zoektocht van de Zweedse marine naar een onbekende -wellicht Russische- duikboot.

"Ongewilde escalatie vermijden"

Het ELN wijst alle partijen op het risico van een ongewilde escalatie tot gewelddadig treffen, een risico dat niet denkbeeldig is gezien de toenemende spanningen. Het rapport roept iedereen op tot terughoudendheid en het openen van communcatiekanalen zoals die bestonden in de laatste jaren van de Koude Oorlog.

Door de crisis in Oekraïne liggen veel van die overlegorganen tussen de EU, de NAVO en Rusland evenwel stil. Het rapport verwijst naar de jaren 50 toen er weinig communicatie was en brinkmanship of blufpoker aan de orde van de dag was.