Wat blijft er over van het icoon Yasser Arafat, 10 jaar na zijn dood?

10 jaar geleden overleed de Palestijnse strijder en politicus Yasser Arafat. Wat blijft er over van het icoon? Correspondente Nicky Aerts vroeg het aan vriend en vijand.

Ramallah, aan de vooravond van de 10e sterfdag van Yasser Arafat. De Yasser Arafat Foundation heeft het cultureel paleis afgehuurd voor een herdenkingsbijeenkomst. Onder de genodigden zijn hoge Fatah-leden, de Palestijnse eerste minister Hamdallah en Shtayyeh, één van de onderhandelaars die afgelopen voorjaar nog met John Kerry aan tafel zat bij de vredesgesprekken.

In de zaal zitten hoofdzakelijk Palestijnen. Mannen, vrouwen, oud en jong. Een aantal onder hen heeft de keffiyeh omgedaan, de typische zwart-witte Arafatsjaal. Wat volgt is een ode aan een man uit het verleden.

Hoewel Yasser Arafat nog altijd aanwezig is in het Palestijnse straatbeeld en in de Palestijnse huiskamers. Zijn beeltenis duikt overal op: op een foto, een poster, een muurschildering. De ‘branding’ van Yasser Arafat als symbool van de Palestijnse nationale beweging is bijzonder geslaagd. Je komt hem echt overal tegen in Palestina.

Icoon

Ook 10 jaar na zijn dood is Yasser Arafat nog altijd een icoon. “De Palestijnen zullen hem altijd blijven beschouwen als hun grote leider. Hij is en blijft de vader van de Palestijnse staat (in wording nvdr.),” aldus Xavier Abu Eid, communicatieverantwoordelijke voor de PLO, de Palestijnse bevrijdingsorganisatie die door Arafat nieuw leven werd ingeblazen.

“Hij is er in geslaagd een hele generatie mensen die in 1948 verdreven waren door de Israeli’s samen achter één doel te krijgen. Hij heeft het Palestijnse volk een andere betekenis gegeven. Dankzij Yasser Arafat waren de Palestijnen niet langer gewoon vluchtelingen, maar werden ze revolutionairen,” zo opnieuw Xavier Abu Eid.

Aan zijn charisma zal het niet gelegen hebben

Volgens Menachim Klein, professor politieke wetenschappen aan de Bar Ilan universiteit, was Yasser Arafat nochtans geen charismatisch man.

Hij was geen Che Guevara en geen Nelson Mandela, “maar Arafat had wel net dat beetje charisma dat Abu Mazen helemaal niet heeft.” De Israëlische regeringen hebben Arafat altijd afgeschilderd als een demoon, als het meesterbrein achter de Intifada. Dat is volgens Klein nog altijd het geval. “Yasser Arafat was/is de bron van al het kwaad.” Er deden volgens de professor ook geruime tijd geruchten de ronde dat Israël hem samen met de Verenigde Staten zou uitschakelen en dat daarmee dan alle problemen van de baan zouden zijn.

Niets is minder waar

Yasser Arafat is niet meer, maar de problemen van en met de Palestijnen zijn er nog altijd. En vandaag misschien zelfs meer dan een tijd geleden. Fatah, de partij van Arafat heeft- op papier alleszins- terug vrede gesloten met Hamas onder de vorm van een eenheidsregering, maar in werkelijkheid kunnen ze niet door één deur.

Er zou vandaag een herdenkingsplechtigheid gehouden worden voor Arafat in Gaza. Dat zou de eerste keer zijn geweest sinds Hamas in 2007 de macht overnam in de Gazastrook. Aanslagen tegen Fata doelwitten een paar dagen geleden hebben helaas roet in het eten gegooid. Geen herdenkingsplechtigheid vandaag in Gaza. Wel in Ramallah, de de facto hoofdstad van het toekomstige Palestina.

Mukata

Het hoofdkwartier van Yasser Arafat in Ramallah is uitgegroeid tot een heus bedevaartsoord. Officiële bezoekers van Palestina worden er naartoe gebracht om zijn graf te groeten. Net als de Israëli’s hun bezoekers naar het graf van Theodor Herzl brengen. Voor de Palestijnen is Yasser Arafat dan ook een historische figuur. Voor de Israëli’s is Arafat nog altijd springlevend.

“De problemen zijn er nog en de demoon is er ook nog altijd,” zegt Menachim Klein. “Ze zouden graag willen dat de Palestijnen toegeven dat Arafat een terrorist was. Dat zou het voor hen makkelijker maken om er mee om te gaan.” Daartoe zijn de Palestijnen uiteraard niet bereid. Het beeld dat de Israëli’s hebben van Arafat is exact het tegenovergesteld beeld dat de Palestijnen van hem hebben.

Spiegelbeeld

“Arafat heeft een krachtige boodschap naar het Palestijnse volk gebracht. Hij was een sterke vechter, maar hij begreep tevens de noodzaak van onderhandelen,” aldus Xavier Abu Eid. “Na Oslo wou hij niet meer vechten, maar hij is aangevallen en moest zich verdedigen.”

Er wordt wel eens getwijfeld of Arafat echt vrede wilde sluiten met Israël, maar Xavier is hier duidelijk: “Waarom zou Yasser Arafat in 1988 Israël erkend hebben als hij geen vrede zou willen sluiten? Dat was een serieuze opoffering. Hij heeft dat gedaan omdat hij inzag dat de enige uitweg uit de impasse een tweestatenoplossing is. Dat blijkt vandaag nog maar eens.” Xavier beklemtoont ook dat Yasser Arafat voor de generatie die na zijn dood geboren is een icoon is dat niet snel van zijn sokkel zal vallen. “Een leider als Arafat wordt niet elke dag geboren.” De Palestijnen hebben ondertussen een andere leider, maar het zou niet fair zijn om Abbas met Arafat te vergelijken.

Appelen met peren vergelijken

“Er zijn zo veel verschillen tussen Arafat en Abbas. Er is een verschil in stijl en Abbas is (in de ogen van de meesten alleszins) geen terrorist. Hij kiest resoluut voor de geweldloze weg, maar hij heeft niet de kracht van Arafat,” vertelt me Menachim Klein. Daar lijkt ook Xavier Abu Eid het mee eens te zijn: “Je kan die vergelijking niet maken. Yasser Arafat was een uniek man. Leiders zoals hij worden maar een keer geboren.”

“Arafat heeft veel fouten gemaakt, maar hij was deel van een groep mensen die de Palestijnse beweging nieuw leven in geblazen hebben. Helaas zien we vandaag dat ondanks de vele jaren van gewapende strijd en van diplomatieke onderhandelingen er nog altijd geen Palestijnse staat is,” nog eens professor Klein.

Arafat zal pas dan rusten als zijn lichaam in Jeruzalem begraven kan worden op het Al Aqsa complex, maar dat zal pas kunnen gebeuren als Jeruzalem de hoofdstad is van Palestina. Toch heeft Abbas afgelopen weekend bij de opening van het Arafat museum in Ramallah laten weten dat het lichaam van Arafat weldra zal overgebracht worden naar Jeruzalem.

Inch’Allah

Hoop doet leven. Zeker voor een volk dat volgens zijn grootste dichter Mahmoud Darwish maar één grote zwakke plek heeft: het lijdt aan de ongeneeslijke ziekte van de hoop.

Hoe het ook zij: 10 jaar na de dood van Arafat is zijn volk nog altijd stateloos en probeert de Palestijnse Autoriteit de herinnering aan een groot leider koste wat het kost levend te houden.