Wat als... een toren van 635 meter de plaats van het Atomium had ingenomen?

In het STAM in Gent opent morgen de tentoonstelling "Maquettes: verbeelding op schaal". Van eeuwenoude schaalmodellen tot de meest moderne 3D-geprinte exemplaren benadert die de geschiedenis van de miniatuurgebouwen en -kunstwerken. Meer dan eens werpen ze een verrassend nieuw licht op bekende monumenten her en der in het land.

Hoewel computers vandaag de dag in staat zijn onbestaande werelden in een vingerknip tevoorschijn te toveren, blijven maquettes een geliefd medium in het ontwerpproces van architecten en kunstenaars. Ze maken bouwprojecten aanschouwelijk en toegankelijk voor de burger en vormen hierdoor ook voor stadsbesturen en andere overheden het communicatievorm bij uitstek om bijvoorbeeld stadsvernieuwingsprojecten voor te stellen.

Met de tentoonstelling "Maquettes: verbeelding op schaal" wil het STAM in Gent deze miniatuurobjecten an sich in de kijker zetten. Daarbij komen zowel eeuwenoude exemplaren aan bod (de oudste maquette is 400 jaar oud) als de meest moderne 3D-geprinte exemplaren.

Expo 58

Zo bevat de collectie een ontwerp van ingenieur Gustave Magnel, één van de pioniers in de ontwikkeling van voorgespannen beton. Toen bekend raakte dat de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel zou plaatsvinden, creëerde hij een toren als blikvanger voor de expo. Die zou liefst 635 meter hoog worden en met antennes op de top het volledige land bestrijken.

Er rezen evenwel twijfels over de haalbaarheid en de architecturale kwaliteit van de toren. Nadat Magnel in 1955 was overleden, koos de organisatie van de Expo 58 als blikvanger uiteindelijk voor... het Atomium.

Sint-Michielskerk

Een andere opmerkelijke maquette is die van een mogelijke torenspits voor de Sint-Michielskerk in Gent zoals Lieven Cruyl die in 1662 ontwierp. Sinds de 16e eeuw staat de kerktoren er onafgewerkt bij. Door de eeuwen heen passeerden verschillende ontwerpen de revue om de torenspits af te werken. Geen daarvan werd ook effectief uitgevoerd, onder meer wegens geldgebrek.

Ook het ontwerp van Cruyl is nooit ten uitvoer gekomen. Hij voorzag destijds een gotische spits die met 129 meter de hoogste toren van Gent moest worden. Was de toren gebouwd, dan was dit vandaag de skyline van Gent (met de toren van Cruyl uiterst rechts in beeld):