De F-35: een Fyra met vleugels?

Vandaag stelt minister van Landsverdediging Vandeput zijn beleidsnota voor. Veel aandacht zal gaan naar de besparingen, maar ook de vervanging van de F-16 zal aan bod komen. Een van de mogelijke opvolgers van de F-16 is de F-35 van de Amerikaanse fabrikant Lockheed Martin. Een zeer omstreden project, dat geplaagd wordt door kostenoverschrijdingen en problemen. Onze correspondent Tom Van de Weghe kreeg als eerste Belgische journalist toegang tot de fabriek in Texas waar de F-35 wordt gebouwd.

Als je als bedrijf een boulevard hebt die dezelfde naam heeft gekregen, dan wil dat best iets zeggen. Zelfs in de VS. De Lockheed Boulevard ligt in de buitenwijken van Fort Worth. Hier heeft luchtvaartreus Lockheed Martin haar hoofdzetel. We moeten enkele controleposten door en rijden langs vliegtuighangars en landingsbanen vooraleer we de fabrieksgebouwen bereiken.

Noord-Korea in Texas

Aan de voordeur schieten enkele schaalmodellen van de F-35 uit de grond, geprangd tussen een hele reeks vlaggen. De Belgische vlag zit er niet tussen, want ons land is geen partnerland van het F-35 project, ook wel de Joint Strike Fighter genoemd. Op de gevel lees ik de bedrijfsslogan van Lockheed Martin: "We vergeten nooit voor wie we werken." Het is een zinnetje dat me nog meermaals door het hoofd zal schieten tijdens dit bezoek.

Van zodra we de gebouwen betreden moeten we onze gsm afgeven aan de beveiliging. De laatste keer dat ik dat moest doen was toen ik Noord-Korea binnen mocht, bedenk ik me. Foto's en video zijn ten strengste verboden tijdens onze tour. De vrees voor bedrijfsspionage blijkt groot. "We zullen het jullie wel vertellen als jullie mogen filmen," probeert onze begeleidster ons gerust te stellen.

We springen op een golfkarretje richting de fabriekshal. "Wat je nu gaat betreden is een puur stukje geschiedenis," kondigt Mike Rein aan, de communicatiedirecteur van Lockheed Martin die me samen met mijn cameraman door de fabriek loodst. "Dit is dezelfde plek waar in 1941 massaal B-24 bommenwerpers geproduceerd werden. Zij hebben de loop van de Tweede Wereldoorlog mee bepaald." De betonnen vloer is dezelfde gebleven, de rest van de productiehal is op 70 jaar tijd meermaals vertimmerd.

Vliegende computer

Werknemers verplaatsen zich per fiets langs de productielijn met een lengte van precies 1,6 kilometer. Het eerste wat me opvalt: je hoort hier amper lawaai, alsof de productie stil ligt. Geen slijpende machines of arbeiders die naar elkaar roepen.

Toch wordt er stevig doorgewerkt, garandeert Mike. Momenteel zijn er ongeveer 80 vliegtuigen in productie. Ook de Dream Chaser, de opvolger van de spaceshuttle, passeert in een flits de revue. In plaats van arbeiders in een blauwe overall zie ik mannen in witte jassen die in volle concentratie aan hun computer zitten.

"Eigenlijk draait het hele F-35 programma rond computers," doceert de communicatiedirecteur. "Je kunt het gevechtsvliegtuig gerust een vliegende computer noemen, met 24 miljoen lijnen programmeercodes. Het betekent ook dat je in de toekomst dit vliegtuig kunt updaten zoals je met je computer doet. Van 1.0 naar 2.0 en 3.0. Dus zelfs als je de F-35 in 2040 wil updaten zal het nog steeds het meest geavanceerde toestel zijn dat er bestaat."

Oeps, foutje!

Het pad van de F-35 loopt niet bepaald over rozen. Tot vandaag heeft het project al ruim 400 miljard dollar gekost. Om het in perspectief te plaatsen: twee keer de prijs die nodig is om een mens op de maan te doen landen. Dit is het duurste wapenprogramma uit de Amerikaanse geschiedenis, en dat in tijden waarin ook het Amerikaanse leger moet inleveren en afslanken. Eind jaren 90 is het project opgestart, maar het is al 7 jaar achterop schema en heeft al bijna 170 miljard dollar meer gekost dan voorzien was.

"Het zijn vooral technische problemen die hiervoor verantwoordelijk zijn geweest," geeft Mike Rein toe. Hij heeft het over de schietstoelen die niet deugden, slechte batterijen en kapotte vliegtuigbanden. Waar hij het niet over heeft is bijvoorbeeld het feit dat de ontwerpers vergeten waren om lichten in de vleugels van de F-35 in te bouwen. Gevolg: de F-35 kreeg van de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA geen toestemming om 's nachts te vliegen. En zo zijn er nog meer straffe stoten op te noemen.

"Bij elke ontwikkeling van een nieuw vliegtuig zijn er problemen die opduiken," sputtert de communicatiedirecteur. "Dat hadden we ook verwacht. Maar we hebben de beste en de slimste ingenieurs ter wereld die deze problemen helpen oplossen. We hebben trouwens nog tot 2017 de tijd om alle bugs uit het systeem te krijgen. Dus als België tegen dan ons toestel wil kopen, kunnen we garanderen dat het volledig foutloos zal zijn."

Precies omdat Lockheed Martin de pedalen kwijt leek, heeft het Pentagon, de grootste klant met ruim 1700 geplande aankopen, vorig jaar een eigen mannetje aan het hoofd geplaatst. Het is generaal Bogdan die hier nu de waakhond speelt: namens het Amerikaanse leger moet hij het hele productieproces monitoren en bijsturen waar nodig. Voor Lockheed Martin lijkt het een afstraffing, maar tegelijk een godsgeschenk. "Generaal Bogdan staat achter ons en heeft het zelf al meermaals herhaald," volgens Mike Rein."Hij maakt zich totaal geen zorgen meer om technische problemen."

Goedkoper

Ik krijg in mijn handen een staaltje van het materiaal waaruit het grootste deel van het vliegtuig gemaakt is. Een soort composiet epoxy materiaal dat volgens de communicatiedirecteur "lichter is dan aluminium en sterker dan het sterkste staal."

Hij wijst op de temperatuur die overal in de werkhal op 18 graden wordt gehouden om de onderdelen niet aan te tasten. Wanneer we even een vliegtuig dat bijna klaar is van dichterbij mogen inspecteren moeten we eerst allerlei ringen en andere externe objecten die we dragen in een apart zakje steken om de operatie niet te verstoren.

"Van bestelling tot levering van de F-35 duurt het in totaal zo'n 36 maanden," geeft Mike Rein nog mee. Tegen 2019 hoopt Lockheed Martin elke dag een vliegtuig van de band te laten rollen. Vandaag kost het vliegtuig zo'n 140 miljoen dollar per stuk. Maar de communicatiedirecteur maakt zich sterk dat die prijs zal zakken tegen het het ogenblik dat mogelijk ook België het vliegtuig aankoopt. "Tegen dan zal het vliegtuig 80 miljoen dollar kosten, omdat we meer klanten zullen hebben. Dat is evenveel als een F-16 vandaag kost."

Testfase

De F-35 moet nagenoeg alle gevechtsvliegtuigen van het Amerikaanse leger vervangen. Over precies 9 maanden worden ze al in gebruik genomen. Er is een model voor de luchtmacht, voor de zeemacht (een versie die van een vliegdekschip gekatapulteerd wordt) en voor de Mariniers. Deze laatste versie kan als een helikopter verticaal landen. Een spectaculair zicht.

Ondanks de snelle ingebruikname bevindt het vliegtuig zich nog steeds in de testfase. Testpiloten vliegen volop rondjes van op de luchtmachtbasissen in Californië, Florida, Maryland, Arizona en Nevada. Testpiloot Billie Flynn heeft er net een vlucht opzitten. Hij is een gewezen Canadese luchtmachtpiloot die sinds enkele jaren voor Lockheed Martin werkt.

"Dit is het beste vliegtuig waarmee ik ooit gevlogen heb," zegt hij met een grote glimlach. Alsof ik van hem iets anders had verwacht dan deze openingszin. "Hét grote verschil met alles wat ik voordien bestuurd heb is de manier waarop ik als piloot informatie krijg voorgeschoteld," vertelt de testpiloot terwijl hij me meetroont naar de simulator waarmee ik een testvlucht mag maken.

Het Gele Gevaar

Centraal in de cockpit zitten twee grote touchscreens die je bedient alsof je een iPad bedient. Ik word overdonderd door de verschillende kleine schermpjes, cijfertjes en knopjes. Maar voor Billie is het de vanzelfsprekendheid zelve: "Met dit vliegtuig hoef ik me als piloot nog nauwelijks iets aan te trekken van het vliegen zelf. Ik kan me concentreren op de tactiek om de vijand uit te schakelen."

En die vijand is volgens Billie niet Al Qaeda, Islamitische Staat of de taliban. "Terroristen of derdewereldregimes zijn vandaag onderontwikkeld als tegenstander. Waar we in de toekomst wel rekening mee moeten houden is de bedreiging die komt uit het Verre Oosten. We zijn niet de enigen die begrijpen dat de vijfde generatie gevechtsvliegtuigen eruit zal zien zoals onze F-35."

Zonder namen te noemen, doelt Billie op de Russische T-50 en vooral de Chinese J-31, die enkele dagen eerder op een vliegshow in Guangdong veel aandacht kreeg. "Het lijkt wel een kopie van de F-35", zo stond in de Amerikaanse pers te lezen. Ook de J-31 is net zoals de F-35 een stealthvliegtuig. De stealthfunctie maakt het vliegtuig moeilijk detecteerbaar voor vijandelijke radars.

"Stealth betekent een radicale gamechanger in het luchtgevecht," gelooft Billie. "Zonder dit kenmerk mag je het in de toekomst vergeten. Het laat ons toe om te komen en te gaan in vijandelijk gebied met absolute straffeloosheid." Denkt Billie dan in de toekomst te moeten vechten tegen Chinezen of Russen? "Ik durf niets te voorspellen, maar hun toestellen kunnen wel in handen vallen van andere tegenstanders natuurlijk."

Beter dan Star Wars

Billie laat me ook de helm testen, het "top secret" neusje van de zalm. "Camera's en sensoren geven de piloot een gezichtsveld van 360 graden. De helm is volledig op maat gemaakt van elke piloot." Ik vraag Billie hoeveel geld hij nu in zijn handen heeft. "Geen idee," veinst hij. Ik had het voor mijn bezoek nog snel even opgezocht: 439.000 euro om precies te zijn.

Voorzichtig plaatst Billie de helm op mijn hoofd. Op het glazen vizier dat hij naar beneden klapt verschijnt een indrukwekkend luchtbeeld. Overal waar ik kijk, beweegt het mee. "Je kunt hiermee door de romp van het vliegtuig kijken, tot meer dan 300 kilometer ver," legt Billie uit. Maar is die helm niet ontwikkeld om bepaalde tekortkomingen van het vliegtuig te compenseren?

"Neen. De helm is ook niet noodzakelijk. Je kunt de F-35 ook zonder bedienen. Maar geloof me, eenmaal je die helm gebruikt hebt wil je niet meer zonder vliegen." Of dit geïnspireerd is op films zoals Star Wars, wil ik nog van Billie weten. "Neen, dit is beter dan Star Wars. Daarvan konden de makers destijds nog niet eens dromen."

Het NAVO-argument

Bij het afscheid benadrukt communicatiedirecteur Mike Rein dat de F-35 het vliegtuig zal zijn dat de meeste NAVO-partners zullen gebruiken. "Dat heeft enorm veel voordelen, zowel in gebruik en onderhoud, als in opleiding, als in de onderlinge communicatie tijdens de operaties zelf. Als België de F-35 koopt sluit het zich aan bij een team dat er al van overtuigd is dat de F-35 de komende 5 decennia voor onze veiligheid zal zorgen."

Is hij er als communicatiedirecteur dan echt zó zeker van dat de Belgen voor dit toestel zullen zwichten? Mike lacht. "België is een soeverein land en kan zelf de keuze maken uiteraard. Maar we zijn overtuigd van onze eigen sterkte en we denken dat we goed geplaatst zijn, zodat jullie ons vliegtuig zullen kopen."