"Je gaat er toch geen hagiografie van maken?" - Flip Feyten

Was Fabiola een grote koningin? Lieden die mijn vak uitoefenen krijgen die vraag veelvuldig voorgeschoteld dezer dagen. Royaltywatchers worden nogal eens automatisch voor royalisten versleten, die vraag wordt dan ook vaak gesteld met een ironische ondertoon, zo van: je gaat er toch geen hagiografie, een ophemeling, van maken?
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Dat kapsel, die gekke hoeden, de oudmodische jurken, ze effenen moeiteloos het pad om een lacherig oordeel over haar te vellen. En die geschiedenis met het Fons Pereos veroorzaakte op het eind van haar leven grote verontwaardiging – wat dan weer terecht was.

Het is ironisch dat iemand die haar hele leven een vaandeldrager was van een hooggestemde christelijke ethiek, precies vanwege een ethisch onaanvaardbare erfregeling uit de gratie moest vallen. En dat ze dat totaal niet heeft zien aankomen.

Toen Fabiola in België aankwam, was 90% van het land katholiek, en was het nog vanzelfsprekend dat bisschoppen evenveel gezag hadden als politici. Mijn moeder was van Fabiola’s generatie. Toen ze trouwde, liet ze op haar visitekaartjes drukken ‘Mevrouw Jacques Feyten’. Dat haar eigen naam daarbij in het niets verdween vond ze kennelijk normaal, meer nog: ze was trots op die kaartjes. Om maar te zeggen: de tijden zijn wel erg veranderd. Dat een vrouw haar leven helemaal in dienst van haar man en het moederschap stelde, was toen nog prijzenswaardig.

Dat zijn wellicht ook de goede voornemens geweest waarmee Fabiola haar rol als koningin opnam: in de schaduw van haar man, de koning, staan en hem met haar hele hebben en houden ondersteunen. Uit alle macht moeder willen worden en dus voor een troonopvolger zorgen – ze had er vijf miskramen voor over. En zo getrouw mogelijk leven naar de strenge regels van de Kerk en de hooggestemde idealen van het christelijke geloof.

Het verklaart veel van de ogenschijnlijke ongerijmdheden in haar leven: streng oordelen over wie de seksuele moraal overtrad, maar tegelijkertijd haar nek uitsteken voor prostituees en slachtoffers van mensenhandel. Zelf een leven lang op de achtergrond blijven, maar wel opkomen voor de gelijkheid van man en vrouw. Sober leven op boterhammetjes en water bij de maaltijd, maar wel in kastelen en met een riante dotatie.

Naar de normen van haar tijd deed ze grote inspanningen om haar rol als koningin – die in de Grondwet zelfs niet bestaat – zo zinvol mogelijk in te vullen. De weinige ruimte die ze nog had benutte ze bijvoorbeeld door een sociaal secretariaat uit te bouwen dat hulp bood aan de zwaksten in de samenleving – op een manier die nu wellicht als paternalistisch beschouwd wordt omdat ze geen enkele structurele verandering teweegbrengt.

Fabiola legde de lat voor zichzelf erg hoog, maar de lat ligt nu gewoon op andere leggers. En wie met het oordeel van vandaag op haar leven terugkijkt, dreigt haar dan ook tekort te doen.

Vuilspuiterij op internet

De criticasters op sociale media laten het alvast niet aan hun hart komen. Er valt een keur aan beledigende, minachtende en hatelijke tweets en facebookposts op het internet te rapen. (Het contrast met de reacties op het overlijden van zanger Luc De Vos is opmerkelijk. Hagiografie wordt hier alvast niet ironisch onthaald, Luc zou er misschien wel verwonderd en geamuseerd naar gekeken hebben). Toen Fabiola Willem Tell-gewijs met die groene appel rondliep op het Nationale Defilé in 2009, leek ze te zeggen: schiet maar. Leve de vrijheid, maar ik zou zeggen: curb your enthusiasm.

Was ze nu een grote koningin? Het kost me geen moeite om in haar een mens te zien die haar hele leven bezield was van de gedachte dat ze goed wilde doen. Daar red je lang niet alles mee. Maar dat is al heel veel.

(Flip Feyten is VRT-journalist en onder meer eindredacteur van De Zevende Dag.) 

Meest gelezen