De finale - Carl Devos

Nog voor de inkt van het federaal regeerakkoord droog was kondigden de vakbonden hun stevig verzet aan. Maandag volgt daarvan het orgelpunt. Ondertussen hebben maanden van acties de fundamenten van het regeringsbeleid geen millimeter verschoven. En de aanpassingen die Peeters van zijn coalitiepartners mocht voorstellen – in hun ogen verregaande, volgens de vakbonden te beperkt – werden van tafel geduwd. Na maandag kunnen ze zonder resultaat die strijd niet zomaar ontbinden. Pas in het voorjaar van 2015 wordt de strijd beslecht.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Want de begrotingscontrole die de regering nodig heeft voor haar Europese tweede zit zal meer dan een miljard euro – volgens sommigen zelfs dicht bij twee – inspanningen kosten. Dus volgt een nieuwe lading vervelende beslissingen. Gezien vakbonden hun politieke doelstellingen – een ander regering(sbeleid) – nog niet realiseerden, lijkt het logisch dat ze in 2015 hun acties verder zetten. Ofwel sturen ze dan het beleid bij, in de nieuwe lading beslissingen of in wat al in 2014 werd aangekondigd, ofwel niet. En dan zal het verzet eerder breken – als het al zo lang zal duren – dan aanzwellen. Hoe straf maandag ook moge zijn, het is niet de finale. Die wordt in 2015 uitgevochten met een nog onbekende winnaar. En als het in 2015 simpelweg niet meer tot een strijd komt, wint de regering zeker. Die heeft in deze strijd balvoordeel op de bonden.

Gemoederen raken wat verhit

Dat oogt somber. Pessimisme en verdeeldheid heersen nu al. Elke nationale staking brengt verdeeldheid en stress, wat we nu beleven is dus geenszins uitzonderlijk. Maar we zijn het verleden wat vergeten. En alles lijkt nu wat groter, ook door de sociale media en andere leiderschapsverhoudingen en -profielen. De verklaring ten gronde is dat we een sinds lang ongezien centrumrechts crisisbeleid meemaken, dat navenant verzet oproept. Zo raken gemoederen wat verhit. Langs alle kanten. Dat deze staking wonderwel past in de setting van ‘het PS- vs. N-VA-model’ draagt daar toe bij.

De mobilisatie van tegenkrachten is al een tijd stevig aan de gang, sinds een kleine twee weken is het tegenoffensief van Michel I ingezet. Di Rupo I startte op 6 december 2011, het duurde tot het voorjaar van 2013 vooraleer haar tegenoffensief (toen tegen N-VA) op gang kwam. Michel I is enkele maanden bezig en de regeringspartijen hebben elkaar beter gevonden. Gedaan met de dagelijkse soap over interne verdeeldheid (‘staat wel/niet in het regeerakkoord’).

De voorzitters – op Beke na, die het moeilijkst van ze allemaal zit – betreden het terrein. Gwendolyn Rutten is daarbij zeer actief (vandaag in De Standaard en De Tijd), De Wever leverde eerder deze week zijn opgemerkte bijdrage. Beiden staan scherp, De Wever is nog offensiever, maar de gezamenlijke onderliggende boodschap is dat ze niet onder de indruk zijn van het verzet, dat een fundamentele aanpassing er dus van geen kanten komt. En ze slaan terug, als ze wijzen op de hypocrisie van de politieke en syndicale tegenstanders. De regering oogt eensgezinder. Binnenin maken ze de analyse dat de voorbije weken niet goed waren, dat de regering haar start miste door fouten die zich niet meer mogen herhalen. Ze gaan rug tegen rug staan. Deze ploeg uit verband spelen lijkt dus nog wat meer onmogelijk dan enkele weken geleden.

Hoe moet dat verder?

Er is geen gemakkelijke, comfortabele uitkomst mogelijk. Maar we zijn niet per se veroordeeld tot maanden protest en crisis. Zelfs de strijdlustige Marc Leemans (ACV) – die elke dag de stelling tegenspreekt dat het verzet Franstalig en socialistisch is – sluit in De Morgen een herstart van het sociaal overleg niet uit. Het is niet dood, aldus Leemans, maar ‘quasi onmogelijk’ en hij benadrukt ‘quasi’. Hij wil het kleinste kansje benutten en verwijst in dat verband naar het ‘totale onevenwicht’ in het regeringsbeleid. ACLVB kondigde eerder al aan te zullen stoppen als de vermogenswinstbelasting echt op tafel komt.

Het ABVV/FGTB krijgt deze regering nooit meer mee. Deze vakbond wil simpelweg een andere regering. Het ACV wordt een taaie klant, maar dat vakbondsfront is niet voor eeuwig. En als niemand mee wil, dan doet de regering het maar zonder hen. Zo duidelijk was Kris Peeters donderdag in de Kamer: de regering geeft de sociale partners een kans, nemen ze die niet, dan beslist de regering alleen. Makkelijk wordt dat niet (dan moet CD&V een beetje ACV spelen in de regering), maar dan moet het maar moeilijk.

Maar ook voor de regering zelf ligt een gigantische kans op tafel. De miljardeninspanning van het voorjaar kan niet langer vooral via besparingen. Kijk bv. naar defensie of justitie. Of naar de krakende middenklasse. Ze zal ook naar nieuwe inkomsten moeten kijken. Dus kan de regering in dat verband iets doen met die symbolische vermogenswinstbelasting. Die minder zal opbrengen dan velen denken of hopen. Die andere maatregelen niet overbodig maakt. Die niet op een drafje in te voeren is. Maar die wel een investering is (net omdat het een symbool is) in de aanvaarding van het regeringsbeleid en de terugkeer van de rust. De regering heeft daar zelf baat bij.

Een blijk van goodwill

Misschien groeit de ergernis tegen syndicale acties de komende maanden, misschien groeit zelfs het begrip voor het regeringsbeleid. Of omgekeerd. Dat is o.a. voer voor irrelevante peilingen, die evenwel relevant kunnen worden. Aanhoudende stevige weerstand zou de interne verhoudingen binnen de regering alsnog gevaarlijk onder druk kunnen zetten. Zeker gelet op de delicate positie van de MR, want in Franstalig België krijgt de regering het nog veel harder te verduren. Voor je het weet valt Michel I toch. Dus heeft ze zelf belang bij terugkeer van de rust. Maar ook omwille van de economische impact, ook voor haar eigen begroting, van de syndicale acties. Dat begint aan te tikken. Dus heeft de regering er alle belang bij om te investeren in sociale vrede.

Wat meer aanpassingen of toegevingen bij modaliteiten en op zijn minst de aankondiging om nu eens serieus over de vermogenswinstbelasting te praten, met een concrete timing voor de invoering ervan, kan druk van de ketel halen. Bovendien sluit niemand in de regering vermogenswinstbelasting écht uit, die ze maar besluiteloos voor zich uit blijven schuiven. Neen, het is bij Open VLD en N-VA zeker niet van harte, zelfs met tegenzin, maar hun eigen kiezers vinden het alvast niet zo erg. Integendeel. Ja, er zullen straffe voorwaarden moeten komen, maar die zijn niet onoverkomelijk, als de wil er is. Alleen al om de MR wat te beschutten tegen al die weerstand is een blijk van goodwill aangewezen. Want daar is het regeringsschild het dunst.

Di Rupo zei op 6 december 2011 aan de Franstalige meerderheid in de meerderheid dat ze de Vlaamse partijen zouden helpen in de strijd met N-VA. De Vlaamse partijen zullen in Michel I de MR moeten helpen in de strijd met alle andere Franstalige partijen. Een tweede golf van hard besparingsbeleid zonder opening naar het verzet zal daar niet geweldig toe bijdragen.

(Carl Devos doceert politieke wetenschappen in Gent.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.