De barometer van de angst is gekeerd - Jan Van Duppen

Er zijn tekenen aan de wand. Vele jaren hebben we geloofd dat we ons moeten inleven in de psyche van plegers van terreur om te begrijpen wat hen bezielt. Na Parijs blijkt overduidelijk dat deze aanpak onbruikbaar is als morele en politieke gids. We moeten onze angst afleggen. En onze normen en waarden met vuur verdedigen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Godslastering...

De katholieke primaat van België, aartsbisschop Léonard, verklaarde op Radio 1: ‘Ik erken dat mensen bijvoorbeeld cartoons kunnen ervaren als een zware inbreuk op hun meest heilige overtuiging, maar ik ben tegen een wettelijke inperking van godslastering. De vrije meningsuiting - ook al mag die niet verabsoluteerd worden - is een groot goed en het is altijd gevaarlijk voor de democratie die te beperken.’

Bij de moord op Theo van Gogh op 2 november 2004 te Amsterdam door de islamitische fundamentalist Mohammed Bouyeri gingen in Nederland nog stemmen op om het verbod op godslastering te verstrengen. De toenmalige minister van justitie, de christendemocraat Piet Hein Donner vond dit belangrijk om islamitische radicalisering te voorkomen en tegen te gaan. Zijn partij- en ambtsgenoot Ernst Hirsch Ballin probeerde het nog eens in mei 2008 bij de arrestatie van de cartoonist Gregorius Nekschot. Zo zou een vonnis uitgelokt worden over het verbod op godslastering buiten de wetgever om.

Kwetsende uitlatingen dienden volgens de justitieministers verboden te worden als 'de belediging naar alle waarschijnlijkheid ernstige gevolgen zal hebben voor de openbare orde'. In februari 2014 werd in Nederland echter het verbod op blasfemie opgeheven.

... is een democratisch recht

Moedige islamitische geestelijken en opinieleiders die de aanslagen op democratische vrijheden afkeuren én ook openlijk durven pleiten voor een herziening en modernisering van de islamitische grondbeginselen, zijn een ander teken aan de wand.
Er is immers een groot verschil tussen respect voor een mens die troost vindt in een geloof en het machtsspel van bedienaars en zeloten van dat geloof. Respect en erkenning eisen voor goden, profeten, religieuze instituten en symbolen is onderwerping eisen van anders- of ongelovigen. Daarom ook is blasfemie een democratisch recht.

De vermoorde hoofdredacteur van Charlie Hebdo had dit goed gezien. Stéphane Charbonnier – Charb – verklaarde in Le Monde van 20 september 2012 naar aanleiding van hun Charia Hebdo-uitgave en de cartoons over de islam: “Wij moeten doorgaan tot de islam evenzeer gebanaliseerd is als het katholicisme. We hebben twee taboes doorbroken, Eros en Thanatos. Rest nog dat op religies."

De barometer van de angst

Bij de enorme manifestatie van zondag te Parijs verdrongen tientallen staatshoofden en regeringsleiders elkaar op de Boulevard Voltaire om naast de Franse president hun steun te betuigen aan de republikeinse waarden van de democratie: voor vrijheid, op basis van gelijkheid en in broederlijkheid. Zij hopen daarmee de verontwaardiging, de woede en het verzet alsnog te begeleiden want ook al hebben sommigen onder hen een vreselijke - zelfs bloedige - palmares in deze, zij hebben allemaal een goeie neus voor een wijzigend klimaat.

De barometer van angst na 9/11, de vele aanslagen zoals in de Londense Metro en het Madrileense Atocha station blijkt gekeerd met de nieuwste moordaanslagen door
islamitische fundamentalisten in Parijs.

Al blijven de ‘NousSommesKouachi’ - reacties van islamitische jongeren tijdens de minuut stilte op de Franse scholen en op internet wegen als lood, de politiek correcte verklaringen van discriminatie, racisme, slecht onderwijs, onvoldoende toekomstperspectieven en internationale conflicten klinken dezer dagen wat en sourdine.

Respect voor de fundamentele regels

In het westen denken we graag dat empathie ons menselijk maakt, objecten en subjecten van morele zorg. Bij het inleven in verlangens en eisen, denken en belijden, leven en lijden van de ander spiegelen we vooral onszelf. Wanneer die ander echter dreigt en gruweldaden begaat, beschermen we ons graag met een amalgaam van solidaire wensen voor liefdevol respect en vrede. Angst voor een verschrikkelijke werkelijkheid belemmert echte interesse in die ander en zijn of haar drijfveren. Dit soort empathie verraadt ons wanneer we dit politiek en maatschappelijk als morele gids proberen te gebruiken.

Na anderhalve eeuw godsdienstoorlogen in Europa werd bij de Vrede van Munster in 1648 een belangrijk principe aanvaard: 'Cuius regio, eius religio’ - ‘Wiens gebied, diens gebed’. Europa is aan een nieuwe investituur toe: ook islamitische geestelijken dienen de fundamentele principes van de democratische rechtstaat te belijden. Wie zich vandaag binnen democratische staten niet houdt of wenst te houden aan de fundamentele regels van vrijheid van meningsuiting, gelijke rechten voor alle burgers enwie onderwerping eist van anders- of ongelovigen, kan geen rechten laten gelden. Zij kunnen best het vertrekadvies van de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb opvolgen.

Wanneer ook de netwerken van raddraaiers, verbindingsfiguren, financiers aangepakt worden, zullen de anderen wellicht na jaren eieren voor hun geld kiezen, door twijfel bevangen, niet in het minst door hun familie gepord.

We moeten hoe dan ook beseffen dat voor de overwinning van het kwaad in de wereld niet allereerst de blinde uitvoerders aansprakelijk zijn, maar de ziende dienaars van het goede.” Fedor Stepun in ‘Het einde van de rode mens’ van Svetlana Alexijevitsj.

(Jan Van Duppen was huisarts in Turnhout en Rotterdam en voormalig parlementslid voor de SP.A.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.