Sociaal overleg weer op koers? - Guy Janssens

Sinds het regeerakkoord werd gesloten minder dan een half jaar geleden is er heel wat water door de zee gevloeid. Het sociaal overleg leek op sterven na dood er we kregen een hete herfst met forse stakingen. Maar nu is er plots toch opnieuw ruimte voor gesprekken tussen vakbonden en werkgevers. Wat is er gebeurd?
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Om het bij de sociaaleconomische gegevens te houden: de olieprijs is in elkaar gedonderd, met zowel gunstige (voor de consument en de bedrijven) als minder gunstige gevolgen (voor de schatkist), we hebben een heet najaar gehad met stakingen en betogingen, het woord ‘tax shift’ kan in aanmerking komen voor het woord van het jaar, wat nog niet wil zeggen dat iedereen het verstaat, en de indexsprong – met voorsprong de meest opvallende en meest gecontesteerde term uit dat regeerakkoord – dreigt betekenisloos te worden wegens de nul-inflatie, waardoor een indexaanpassing en bijgevolg een indexsprong naar een verdere toekomst worden verschoven.

Tijd dus om enkele passen achteruit te zetten en het slagveld even te overschouwen. In welke mate hebben die nieuwe gegevens de verhoudingen in de driehoek regering, vakbonden en patroons veranderd?

Lonen

Aan de indexsprong worden, om de hoger aangehaalde regel, niet veel woorden meer vuil gemaakt. Als die er dit jaar niet komt heeft niemand er baat bij om olie op het vuur te gaan gieten. Het principe zal zeker niet worden opgegeven, maar in stilte wordt misschien gehoopt dat het voorlopig in de praktijk dode letter zal blijven. Op die manier wordt een stevige angel die uit de onderhandelingen gehaald.

In plaats daarvan wordt nu gezocht naar een mogelijke marge voor loonsverhogingen. In het regeerakkoord is sprake van loonmatiging, niet van loonblokkering. De regering kan zich dus permitteren om een lichte loonstijging toe te staan. Hoe klein ook, zo’n loonsverhoging is per definitie onderhandelbaar, dus daar valt wel uit te komen.

Kapitaal

Anders is het gesteld met het monster van Loch Ness, of het ‘BHV van deze regering’ zoals het ook al is genoemd: de tax shift. Letterlijk een verschuiving van de lasten op arbeid naar lasten op ‘iets anders’.

En dan komt natuurlijk de kat op de koord. Wat moet er dan wel worden belast? Consumptie, dus hogere BTW? Niet evident, want dan moeten we met zijn allen meer betalen in de winkel. Een eco-taks, d.w.z. meer belasting op vervuilende producten is nog een andere mogelijkheid.

Maar wat de geesten de afgelopen weken echt heeft beroerd is de tax shift van arbeid naar kapitaal. Voor de vakbonden is dit intussen uitgegroeid tot een absolute ‘sine qua non’. Welke vorm die moet krijgen is voorwerp van discussie. Een vermogensbelasting, of een vermogensWINSTbelasting, of een speculatietaks, zoals die werd geopperd door VBO-topman Pieter Timmermans. Los van het feit dat we in België al een soort speculatietaks kennen, nl. de taks op beursverrichtingen, vrezen de vakbonden dat de speculatietaks vooral een doekje voor het bloeden zal zijn, een alibi om een echte vermogens- of vermogenswinstbelasting te vermijden.

De bereidheid om te onderhandelen en de – zij het erg beperkte – ruimte die de regering heeft gecreëerd voor een loonsverhoging zijn alvast gunstige voortekenen voor het overleg. Maar de marges zijn smal. De volgende weken zal het werk achter de schermen gebeuren en zal er waarschijnlijk weinig doorsijpelen vanop de onderhandelingstafel. Stilte voor de storm, of de aanloop naar sociale vrede? Dat zal de toekomst uitwijzen.

(Guy Janssens geniet nog maar enkele weken van een welverdiend pensioen. Toch blijft hij nog een beetje VRT-journalist als presentator van De Vrije Markt.)