Tussenstand - Carl Devos

Na een vervelende start van het politieke jaar vond Michel I, net voor het verstrijken van haar eerste 100 dagen, een tweede adem. De noodlottige agendering van de strijd tegen terrorisme en radicalisme en een tijdelijke sociale vrede maakten in een week veel maanden goed. Maar echt vertrokken is deze regering nog niet.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Uiteraard had niemand gewild of voorzien dat de passages in het regeerakkoord tegen radicalisering vandaag zo relevant zouden zijn. Het siert de regering, en zij die erop aangedrongen hebben om die betrokken passages in het regeerakkoord te schrijven, dat ze vandaag op de vraag naar maatregelen simpelweg naar de (vervroegde) uitvoering van het regeerakkoord kan wijzen.

Niet enkel de inlichtingen- en politiediensten maakten in eigen land sinds de aanslag in Parijs een goede beurt, ook de federale regering verdient erkenning voor haar gevat optreden. Dat kon omdat ze al een en ander in voorbereiding had. Ze hanteert daarbij ook de juiste toon – in tegenstelling tot Laurette Onkelinx, die nog voor de lijken geborgen werden de acties in Verviers politiek recupereerde – en het laat bv. de premier en Jan Jambon toe om te groeien in hun rol. Dat de aandacht voor terreur ondertussen ook wat andere blijvende pijnpunten uit beeld houdt is meegenomen, maar dat kan men de regering niet verwijten.

Gecrispeerd

Wie 100 dagen achterom kijkt kan niet concluderen dat Michel I een desastreus parcours aflegde. Geenszins, gezien de moeilijke tijden en beslissingen. Maar goed was het niet. Een vliegende start zeker niet. En vooral: het kon beter. Dat laatste is de schuld van de regering zelf. Ze was de eerste 100 dagen haar grootste tegenstander. Denk aan het lange lijstje onverstandige uitspraken. Of aan de forse kritiek van het Rekenhof op haar begroting. Dat het niet beter was, is niet de schuld van de oppositie (waar de meesten nog altijd niet helemaal goed op hun plaats zitten en de SP.A nog zichzelf moet vinden) of de vakbonden of protesterende burgers. Maar eigen schuld: de interne, dus eigen verdeeldheid.

Die verhinderde het zicht op een positief project, als dat er al zou zijn. De regeringspartijen hebben te weinig, soms te gecrispeerd en vaak te defensief gecommuniceerd. Maar deze week klonk een ander geluid. Al is er voor wie onder de waterlijn kijkt niets fundamenteels anders. In de politiek is het beeld evenwel invloedrijker dan 100 daden.

Vakbonden verliezen

Maandag bleek al dat de sociale partners, vooral de vakbonden, hun geloof in het sociaal overleg hervonden hadden. Het vooruitzicht op de verdeling van de welvaartsenveloppe, een bescheiden loononderhandeling na het rapport van de CRB en wat meepraten over de pensioenhervorming en enkele andere kwesties, het was voor vakbonden een verleidelijke gedachte. Zeker gezien niets blijvende grote actiebereidheid garandeerde. Zeker gezien Michel I nooit zal toegeven op de kern van de kernpunten (indexsprong, stevig besparingsbeleid, pensioenhervormingen).

Vakbonden zouden de strijd met Michel I toch verliezen. Hebben die ook verloren. Al dat geroep, al die acties ten spijt, begraven ze (minstens tijdelijk) de strijdbijl terwijl veel van hun eisen niet ingewilligd zijn. Wat ze in de plaats kregen kan bezwaarlijk indrukwekkend genoemd worden. Score bij de tussenstand van Michel I vs. Bonden: 1-0.

In aanloop naar de ontmoeting met de regering donderdag volgden nog wat stoere verklaringen voor de syndicale achterban. In schril contrast met het vriendelijke staatsportret waarmee ze zich donderdag naast de regering schaarden. Maar donderdag waren ze blij dat ze kregen wat de regering al eerder had toegezegd, toen de acties nog liepen. Inderdaad, Michel I is nu vriendelijker. Eert het overleg. Opent extra overlegfora. Schuurt harde kantjes af. Erkende de loonmarge van het sociaal overleg, maar koppelde daar ook voorwaarden aan vast. Bij het VBO klonk meteen dat de bonden niet moesten dromen van grote loonsopslag.

De vakbonden blazen het effect van hun acties op om hun terugtrekking te maskeren. De, alvast tijdelijke, aftocht van de bonden wordt ook toegedekt door de welwillende verklaring van de regering. Er is inderdaad een signaaltje: nl. de bevestiging van oud nieuws, er komt een tax shift. Die in 2015 en 2016 effect zal hebben. Er komt een eerlijkere verdeling van de lasten, maar had iemand het omgekeerde verwacht? Is dat de grote syndicale overwinning? En uiteraard houden ze alles open: pas op of er komen weer acties. De omgekeerde bewering zou meer verbazen.

Eerste helft

Een engagement voor een vermogenswinstbelasting hoort voorlopig enkel wie het wil horen. Zo duidelijk is de vage afspraak niet. Een knap staaltje Belgische compromiskunde, topdiplomatie. Met dank aan de inzet en ervaring van Kris Peeters. Iedereen kan als winnaar van tafel, zelfs de verliezers. Uiteraard is iedereen, ook de regering, blij dat de syndicale acties (voorlopig) stoppen. Want hoe meer externe druk op Michel I, hoe moeilijker de interne verhoudingen liggen. En wat rust kan iedereen, ook de ondernemers, gebruiken. De kerstperiode liet iedereen toe wat te kalmeren en stoere verklaringen te vergeten.

Zoals zo vaak bij Belgische compromissen: ze regelen de kwestie, maar lossen ze niet op. Ze reduceren de spanning, maar nemen de oorzaak niet weg. Compromissen maken ook vaak gebruik van verwarring, en die is er tussen bv. tax shift en vermogenswinstbelasting. De laatste moet deel zijn van de eerste, maar de eerste impliceert de laatste niet.

Dat sociaal overleg wordt nog zwaar. Maar vooral: de regering Michel staat nog lang niet op één lijn wat dat befaamde ‘signaal’ voor een eerlijke spreiding van de inspanningen betreft. Een vermogenswinstbelasting is verre van verworven. Wie de reacties van regeringslieden na het fotomoment van donderdag leest, ziet de grote verschillen tussen CD&V enerzijds en de liberalen anderzijds. Over het principe, over de timing. Zelfs over de vraag of er eigenlijk iets nieuws te melden is.

Michel I won nipt de eerste helft van haar kwalificatiematch ondanks verdeeldheid in de eigen ploeg. Niet overtuigend, zonder mooi of enthousiasmerend spel. Een beetje tegen de gang ervan in. Met dank ook aan de aanpak van radicalisering, die haar in het slot balvoordeel opleverde.

De tweede speelhelft loopt tot april, mei. Als na de begrotingscontrole eindelijk komaf gemaakt wordt met de fiscale achillespees van deze regering. Dan blijkt of Michel I zich geplaatst heeft voor een veelbelovend parcours. Dan wel of ze voorlopig als B-ploegje naar de kampioenschappen van 2019 moet sukkelen.

De auteur doceert politieke wetenschappen in Gent.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.