Charlie botst met broederlijkheid - Jürgen Mettepenningen

De afgelopen anderhalve week van emoties rond de schietpartijen in en rond Parijs riep op tot bezinning. Terecht dient er dan vooreerst te worden gezegd dat de aanslagen in de meest scherpe bewoordingen veroordeeld moeten worden. Verwerpelijk! Maar dan, na die veroordeling: wat te denken en te doen? De aandrang om zo snel en zo hevig mogelijk te reageren was groot en begrijpelijk, dat wel, maar toch… Er blijven veel vragen en er groeit, zeker ook na Verviers, onrust bij ons.

Pilatus 2.0

Waar Pilatus in het evangelie zich afvroeg wat waarheid is, heerst nu de vraag wat vrijheid is. Mag alles wat kan? En moet alles wat mogelijk is? Het staat buiten kijf dat vrije meningsuiting een fundamentele zaak is in een democratie, zeker. Maar heeft elke vrijheid geen grens, waardoor precies vrijheid positieve vruchten kan dragen? Vrije meningsuiting zonder het facet van broederlijkheid, kan kwetsen en gevaarlijk zijn.

In dergelijk gebruik van vrijheid houdt men immers alleen rekening met zichzelf, niet met de ander. Per definitie dient zo’n aanwending van de vrijheid niet de samen-leving. Het is niet omdat in het westen de heilige huisjes zogezegd gesloopt zijn, dat we anderen ‘heilige huisjes’ moet ontzeggen of ontnemen. Broederlijkheid is inderdaad een van de belangrijkste maatstaven om de gestalten en de grenzen van de vrijheid aan te geven. Vrijheid – ook vrije meningsuiting – is niet los verkrijgbaar.

Geen vrijheid zonder broederlijkheid

Het satirisch blad Charlie Hebdo draagt minstens het parfum van ‘vrije meningsuiting zonder broederlijkheid’. En dan na de moordpartij nog maar eens de profeet Mohammed afbeelden terwijl dat niet alleen geradicaliseerde moslims uitermate ergert en kwaad maakt. Waarom zo provoceren als het verre van broederlijk is en zeker niet als broederlijk wordt ervaren?

Moeten we dan in het Westen zwijgen, zeker over islam en moslims? Neen. Moeten we anders spreken? Ik denk van wel. Niet uit angst voor represailles, maar uit respect voor mijn broeder en zuster! Broederlijkheid sluit kritiek niet uit, maar wat met kritiek die het perspectief van broederlijkheid niet in zich draagt?

Broederlijkheid en veiligheid

Net zoals vrijheid is ook broederlijkheid begrensd. Waar de ander ons op de ene of de andere manier bedreigt, primeert veiligheid op broederlijkheid. Veiligheid is echter niet louter een zaak van politie en justitie. Zo hebben de media een zeer belangrijke taak in de brede beeld- en opinievorming, ook de mediakanalen die ‘humor’ als uithangbord hebben of wat daar voor moet doorgaan.

Europa, hier rust een zware verantwoordelijkheid op uw schouders. “Alle Menschen werden Brüder…” Ja, laat ons hopen. En beseffen: Europa, dat zijn wij…

(Jürgen Mettepenningen is theoloog)

lees ook