Geen uitweg in Syrië zonder Assad? - Tom Van de Weghe

In een tv-interview liet de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry uitschijnen dat Amerika bereid is tot gesprekken met de Syrische president Assad. "Uiteindelijk moeten we onderhandelen." Dat staat in schril contrast met het standpunt waaraan de Amerikanen tot nu vasthielden : voor een politieke oplossing moet Assad eerst vertrekken. Was het een persoonlijke bedenking van Kerry, nu het uitzichtloos conflict in Syrië zijn vijfde jaargang ingaat? Of is er wel degelijk verandering op komst in de Amerikaanse strategie?
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Welke strategie?

De uitspraak leek voor verschillende interpretaties vatbaar, en werd daarom enkele uren later gecorrigeerd door Buitenlandse Zaken. "John Kerry herhaalde het oude standpunt dat er een diplomatieke oplossing uit de bus moet komen," liet woordvoerster Harf weten via Twitter. "Er is geen toekomst voor Assad in Syrië."

Toch blijft het een raadsel hoe de regering Obama president Bashar al-Assad uit de deur wil werken. Van een strategie lijkt nog nauwelijks sprake. Een militaire oplossing blijft ondenkbaar, zeker nadat president Obama twee jaar geleden zijn staart had ingetrokken om militair tussenbeide te komen. Ook in het Congres was er onvoldoende steun voor. Eerdere Amerikaanse pogingen om een diplomatieke uitweg te zoeken draaiden ook al op niets uit. Twee gespreksrondes in Montreux en Genève mislukten omdat de Syrische afgevaardigden geen duimbreed wilden toegeven. Gesterkt door de Russen, die Assad op zijn plaats wilden houden.

De strijd tegen IS

Wat ook de bedoeling is van Kerry, hij lijkt te beseffen dat de Amerikaanse Syrië-politiek tot vandaag niet veel heeft opgeleverd. Terwijl het humanitair leed niet om aan te zien is. Vier jaar na het begin van de burgeroorlog is de kaap van 200.000 doden al lang overschreden.
Er is in die periode ook veel veranderd in de regio, waardoor de Amerikanen genoodzaakt zijn om hun Midden-Oosten strategie aan te passen. Vooral de opmars van 'Islamitische Staat' met alle gruwelijkheden, bezorgt de Amerikanen grotere nachtmerries dan het regime van Assad.

IS heeft al grote delen van Syrië en Irak in handen. Sinds vorige zomer voert een coalitie onder leiding van de VS luchtaanvallen uit op stellingen van de IS-strijders. Syrische rebellen worden met Amerikaanse steun ook opgeleid in de buurlanden. Toch lijkt er méér nodig te zijn om IS te stoppen. "Als Assad verdwijnt, dreigt er mogelijk een machtsvacuüm dat IS snel kan innemen, met nog meer chaos en bloedvergieten als gevolg," klinkt het bij verschillende analisten die de Amerikaanse regering adviseren.

Eerder al bekende CIA-baas John Brennan in een zeldzaam interview dat hij Assad wel weg wil, maar liefst niet te snel. "Niemand van ons, Amerikanen, Russen en regionale partners, willen dat zijn regering instort. Want het laatste wat we willen is dat jihadisten Damascus binnenmarcheren," aldus Brennan, die gelooft dat alles goed is om IS te verzwakken. "Anders zullen ze niet alleen Syrië en Irak, maar ook de bredere regio en zelfs het Westen treffen."

Akkoord met Iran

Het ballonnetje dat John Kerry opliet is dus niet zó onschuldig als men nu laat uitschijnen. Kerry is en blijft een gewiekst onderhandelaar, dat heeft hij al eerder bewezen. Op dit moment zit hij in de allerlaatste rechte lijn van de onderhandelingen over de nucleaire toekomst van Iran.

Het Iraanse regime heeft traditiegetrouw nauwe banden met het Assad regime, en maakt er geen geheim van dat het Assad het liefst in het zadel wil houden. Het voorbije jaar hebben de Iraniërs er zelfs voor gezorgd dat Assad zijn militaire positie heeft kunnen versterken.

De uitspraak van Kerry kan erop wijzen dat hij in deze onderhandelingen de Iraniërs nog wat moet masseren om over de streep te trekken. Want alle beetjes helpen om dat cruciale akkoord tot een goed einde te brengen: dit moet hét kroonjuweel worden van de buitenlandse nalatenschap van president Obama.

(Tom Van de Weghe is VRT-correspondent in Amerika -Twitter @tomvandeweghe )