Het Nederlandse slagveld - Sabine Vandeputte

De verkiezing van de Provinciale Staten heeft de politieke machtsverhoudingen in Nederland flink dooreengeschud. Voor onze correspondente definitief haar koffers pakt voor Vlaanderen, overschouwt ze het politieke slagveld dat ze daar achterlaat.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Presidentiëel, niet provinciaal

De voorbije dagen hadden we het voor het gemak vaak over de “provinciale verkiezingen” in Nederland. Maar in wezen gaat het om een zeer complexe stembusslag. De Nederlanders konden 570 nieuwe statenleden verkiezen, zeg maar provincieraadsleden. Maar via een indirect, getrapt kiessysteem kiezen die nieuwbakken statenleden op 26 mei ook de 75 nieuwe leden van de Eerste Kamer of de senaat.

Geen wonder dat de provinciale politiek nauwelijks aandacht kreeg in de campagne. Alle nationale kopstukken wurmden zich naar voren. Het ging zelfs zo ver dat regionale bijdragen op de uitslagenavond helemaal uit de toon vielen in de uitzending. Alle verkiezingen lijken tegenwoordig presidentiële verkiezingen. En hier in Nederland waar ze maar wat graag naar de VS kijken, is dat des te meer.

Pandoering voor de coalitie

Door de peilingen wisten we min of meer wat ons te wachten stond. De regeringspartijen VVD en PvdA zouden een pandoering krijgen. Bij de Partij van de Arbeid was het lijdzaam afwachten hoe groot de klap precies zou worden. Ze gingen uiteindelijk van 14 naar 8 zetels in de senaat, bijna de gevreesde halvering. Eigenlijk jammer dat de peilingen zo precies waren want daardoor ontbrak elke echte emotie in de reactie van de kopstukken. Ze hadden de dreun zien aankomen en waren niet verrast. “We hebben verloren, maar zijn niet verslagen” declameerde partijleider Samsom. Hij had maanden kunnen oefenen op de oneliner, schreef de Volkskrant fijntjes.

Het was duidelijk dat Samsom niet meteen de handdoek in de ring zou gooien, maar dat kan niet lang meer duren. Het is ondenkbaar dat de sociaaldemocraten nog met deze man naar de volgende verkiezingen trekken. Tekenend waren de verkiezingsaffiches van de partij: Samsom werd daarin letterlijk geflankeerd door de topministers Asscher en Dijsselbloem. Asscher is al jaren de gedoodverfde kroonprins. Maar de jongste tijd duikt ook de naam van Ahmed Aboutaleb op, de islamitische, populaire burgemeester van Rotterdam.

De liberale VVD werd nipt de grootste partij. Een hele opluchting voor het blauwe kamp. Ze moesten sowieso al 3 senaatszetels inleveren en strandden op 13. Een verlies van bijna een kwart. Toch deed Mark Rutte z’n best om zoals altijd optimisme uit te stralen, al bleef de gulle lach dit keer weg.

Onderwereld

In het rare verstandshuwelijk dat Rutte II heet, moesten de sociaaldemocraten het hardst bloeden. Het lot van de kleinste coalitiepartner, een gemankeerde leider, de tol van de harde bezuinigingen bij de kleine man, het naderend einde van de sociaaldemocratie: de redenen zijn legio.

De VVD wist de schade al bij al te beperken dankzij uitgekiend campagnewerk. De laatste dagen werd de aandacht van verschillenden grote en kleine schandalen afgeleid. Zo werd kroonprinses Edith Schippers erop uitgestuurd om overal te vertellen dat het gedwongen ontslag van de VVD-kopstukken Opstelten en Teeven een gemene streek was van ambtenaren of van de onderwereld. En Rutte zelf is en blijft een campagne-beest én de beste debater van allemaal, mooi meegenomen in moeilijke tijden.

De verloren zetels vloeien logischerwijs naar de oppositie. In de verkiezingsuitzending schoven een haast eindeloze rij winnaars aan. Het politieke landschap in Nederland is meer dan ooit versnipperd. Dat is tussen haakjes ook een nachtmerrie voor de formateurs van de toekomstige regering want deze nieuwe senaat blijft lekker vier jaar zitten en over twee jaar zijn er in principe weer verkiezingen voor de Tweede Kamer.

Doe de Macarena

Alexander Pechtold heeft van nature al de neiging om te glunderen, maar nu had hij ook reden. Zijn links-liberale D66 ging van 5 naar 10 senaatzetels. Op het partijfeest klonk de Macarena toen Pechtold op het schild werd gehesen, een grappige verwijzing naar het dansje dat hij zondagavond nog uitvoerde op de nationale televisie. Alles voor een stem. Maar Pechtold kan nog blijer kijken. D66 had vermoedelijk stiekem gehoopt op nog grotere winst.

De christendemocraten van het CDA lijven 1 extra zetel in en worden met hun 12 senatoren meer dan ooit een machtsfactor in de senaat. Die goeie uitslag voor het CDA was eigenlijk te voorspellen. De partij heeft een zeer trouwe achterban die ook bij slecht weer braaf gaat stemmen. Bij een lage opkomst van minder dan 50 % zoals nu wegen die stemmen extra door. Het moet ook gezegd dat frontman Buma er in de debatten ontspannen en snedig bijstond.

Ook bij de SP ging de taart rond. Daar hadden ze kopman Roemer voor de zekerheid extra getraind op de debatten, met resultaat: hij ging niet onderuit zoals vorige keren. De Socialistische Partij mag één extra senator verwelkomen en komt daarmee op 9 zetels. Dat is nota bene groter dan de eens zo machtige Partij van de Arbeid – insult upon injury voor Samsom. Maar het linkse kamp in z’n geheel verliest wel terrein in Nederland.
Groen Links gaat van 5 naar 4 zetels. Maar de partijleiding oogde monter: zij hopen bij de coalitiespelletjes nog een belangrijke rol te spelen.
En alle kleinere oppositiepartijen maakten een sprongetje voorwaarts: de Christenunie, de streng christelijke SGP, 50-plus en zelfs de Partij voor de Dieren of “de dieren” zoals Rutte ze in de verkiezingsuitzending noemde.

Ontluisterend

Eén oppositiepartij valt uit de toon: de PVV van Geert Wilders. Hij moet een senaatzetel afgeven en houdt er nog 9 over. De beelden in de verkiezingsuitzending waren ontluisterend. Waar andere partijen her en der in het land feestjes bouwden, doolde Wilders moederziel alleen rond in een leeg parlementsgebouw. Zijn beweging had geen geld voor een beveiligd feest. Ook de campagne verliep vrij mat. In tijden van terreurdreiging kon hij zijn anti-islam boodschap niet verder verzilveren. Maar ’s ochtends twitterde Wilders alweer vrolijk dat hij toch maar mooi de grootste geworden was in onder meer Rotterdam en Maastricht. Wilders kan nog niet helemaal afgeschreven worden.

Kopzorgen

Wat betekent dit allemaal voor het kabinet Rutte? Dat was dé vraag die over deze verkiezingen zweefde. Het betekent vooral nog minder tijd en nog meer kopzorgen voor de premier.

Om zijn wetten door de senaat te krijgen, had ie nu al een vaste deal met drie “constructieve” oppositiepartijen: D66, de Christenunie en de SGP. Maar na deze veldslag komt hij daarmee niet aan de nodige 38 zetels voor een meerderheid. Hij moet verder marchanderen voor 2 extra zetels. Hij kan zijn partners inruilen voor nieuwe, hij kan een extra partijtje aan boord hijsen. In theorie zijn alle combinaties mogelijk. Het CDA lijkt een aantrekkelijke maar onwillige bruid. D66 voelt zich machtiger dan ooit en gaat nog meer eisen stellen. Hetzelfde geldt voor de kleinere gedoogpartijtjes. En dat met de begrotingsbesprekingen en een hervorming van het belastingstelsel in aantocht.

De volgende grote verkiezingen in Nederland zijn in theorie over twee jaar, dan wordt een nieuwe Tweede Kamer verkozen. Mark Rutte wou vooral “koers houden”. Maar na de jongste verkiezingen zou het al een ware krachttoer zijn als Rutte 2 de nu al hobbelige rit gewoon uitzit.
 

(Sabine Vandeputte is nu nog correspondent in Nederland voor VRT Nieuws.)

Meest gelezen