Verloren moeite om de indexsprong? - Marc Hooghe

In de Kamer werd deze week heftig gedebatteerd over de indexsprong. In feite lost die maatregel niet veel op, maar de regering wil duidelijk laten zien dat ze nog in staat is tot het doordrukken van beslissingen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

De oppositiepartijen proberen er de sfeer van de grote dagen in te houden, inclusief nachtelijke zittingen in het parlement, spoedadviezen van de Raad van State, en ettelijke amendementen. Maar ondanks al dat vuurwerk, heeft het parlementaire debat over de indexsprong iets van een anticlimax. De vakbonden en de andere middenveldorganisaties verwijzen nauwelijks nog naar de indexsprong, en ze richten hun pijlen nu eerder op het pensioendossier en op de besparingen in de overheidssector. Is het lange nachtelijke debat in de Kamercommissie dan volledig nutteloos geweest?

Geen zichtbare ruzie tussen N-VA en CD&V

Er zijn een aantal redenen waarom het debat over de indexsprong naar de achtergrond is verdwenen. Om te beginnen is dit allicht een van de weinige dossiers waarover de regeringspartijen N-VA en CD&V elkaar niet publiekelijk in de haren zitten. Men zal zich herinneren dat de N-VA een jaar geleden nog zonder meer pleitte voor het volledig afschaffen van het indexmechanisme, en de huidige maatregel waarbij er één keer twee procent wordt overgeslagen, beperkt dan nog de schade. Bovendien heeft de regering Michel intussen een heleboel maatregelen genomen die veel sterker ingrijpen op het sociaal overleg, en de christen-democraten hebben blijkbaar besloten die dossiers de prioriteit te geven in hun interne oppositie-strategie.

Er is geen inflatie

Maar de indexsprong heeft natuurlijk vooral aan mobiliserende kracht verloren door het feit dat er absoluut geen inflatie meer is, of dat de prijzen zelf lichtjes dalen. Ook zonder deze regeringsmaatregel zouden de werknemers in de meeste sectoren dus nog een hele tijd moeten wachten op een aanpassing van hun loon. De indexsprong zal dus niemand echt acuut, en op korte termijn pijn doen. De vakbonden maken dan wel fraaie berekeningen, over hoeveel duizenden euro je op een volledige loopbaan verliest als je nu twee procent inlevert (en die later natuurlijk nooit meer terugkrijgt) maar die lange termijn-berekeningen blijken heel wat minder indruk te maken dan het nogal brutale nieuws dat je opeens twee jaar langer zult moeten werken.
De ironie wil natuurlijk dat het gebrek aan inflatie meteen ook de bestaansreden van de indexsprong onderuit haalt. Men zal zich herinneren dat de maatregel uiteindelijk bedoeld was om de ondernemingen te laten besparen op hun loonkosten. Maar die kosten zijn nu in elk geval stabiel en de daling van de euro heeft ook een gunstig effect op de export naar markten buiten de eurozone. Het gevolg is dat de bedrijven, die jarenlang moord en brand schreeuwden over het indexmechanisme, nu opvallend stil blijven. Het kan hen eigenlijk niet meer zo schelen, omdat ze perfect doorhebben dat de maatregel grotendeels een maat voor niets zal worden. Zeker in de distributiesector krijg je nu zelfs af en toe de opmerking dat de gezinsinkomens ook niet te sterk in het vizier mogen worden genomen, zodat er toch nog voldoende geconsumeerd kan worden.

Zo zit politiek nu eenmaal in elkaar

Als het dan toch allemaal niet veel oplevert, zou de meest logische reactie zijn dat de regering de zaak nu maar laat voor wat het is, om dan in 2016 nog eens te kijken of er al enige inflatie te bespeuren valt. De meerderheidspartijen kiezen echter voor de omgekeerde strategie, en ze proberen de wet nu nog vlug door het parlement te jagen. Dat heeft alles te maken met politieke berekeningen en een symbolische machtsstrijd. De beloofde kracht van verandering valt voorlopig wat tegen, en de aangekondigde hervormingen worden – zoals perfect voorspelbaar was – geconfronteerd met veel weerstand, eindeloos overleg en halfslachtige compromissen. Zo zit de echte wereld van de politiek nu eenmaal in elkaar.

Ook al zal de indexsprong in de praktijk niet veel effect hebben, het doordrukken van de maatregel zorgt ten minste voor de perceptie dat de regeringspartijen hun kiesbeloftes kunnen houden, en de kracht hebben om te regeren. De index was altijd al een symbooldossier, en het wordt nu zelfs een leeg symbool, een instrument om te laten zien wie de baas is. Die machtsstrijd was al heel nadrukkelijk aanwezig in het conflict tussen de sociale partners en de regering over het akkoord rond de vervroegde pensionering. Het conflict zal de komende maanden ongetwijfeld terug opduiken als gevolg van de aangekondigde verdere besparingen en het grotere tekort bij de sociale zekerheid. Gelet op al die conflicten moet de regering nu wel voluit gaan in dit symbooldossier, en aantonen dat ze wel degelijk in staat is een maatregel eenzijdig door te drukken. Het feit dat de maatregel intussen zinloos is geworden, en in feite enkel economische schade veroorzaakt, lijkt daarbij van ondergeschikt belang.

(Marc Hooghe is hoogleraar politieke wetenschappen aan de Leuvense Universiteit.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.