Bart en Etienne, deel twee – Rik Torfs

Daar is de revanchewedstrijd tussen Muhammad Ali en Joe Frazier, die er in Vlaanderen uitzien als Etienne Vermeersch en Bart De Wever. De vorige confrontatie greep, zoals oudere kijkers zich zullen herinneren, plaats in februari 2013. Het was een treffen met niets dan winnaars. De filosoof werd als gelijke aanvaard door de bekendste politicus van het land. En de politicus won aan prestige door te mogen duelleren met de beroemde filosoof en aalmoezenier des vaderlands.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Dit gezegd zijnde, Vermeersch en De Wever vlamden er nogal op los in 2013. Oude denkers en andere doden passeerden aan een ijltempo de revue. Ik herinner me hoe Etienne Vermeersch Diderot en Condorcet tot leven wekte. Bart De Wever hield het bij John Stuart Mill en Friedrich Nietzsche. Name dropping alom. Maar gezellig.

Vlaanderen vond het verrukkelijk. 450.000 kijkers. Niet dat iedereen er alles van begreep. Doch genoeg om de wedstrijd spannend te vinden. Belangrijk was wie won en wie verloor, al herinner ik mij van de uitslag niets.

En nu dus de replay

Onmiddellijk na het fluitsignaal ging het over racisme. Zei De Wever racistische dingen, stigmatiseerde hij de Berbers met zijn recente uitspraken? Nee, lachte Vermeersch, maar hij vond de woorden van zijn opponent wel ongepast omdat hij burgemeester van Antwerpen is en het over een belangrijk deel van zijn stadsgenoten gaat.

Slimme zet. Bart De Wever zomaar een racist noemen kon Etienne Vermeersch moeilijk zonder meteen daarop in de verdediging te worden gedwongen. Maar de uitspraak accepteren, laat staan onderschrijven, is voor een Verlichtingsfilosoof ook niet gemakkelijk. Dus koos Vermeersch een strategisch verstandige tussenweg: de uitspraken waren niet racistisch, wel ongepast. Overigens sluit ik helemaal niet uit dat hij dat ook echt meende.

Daarna hield Etienne zijn bekende pleidooi voor verplicht kleuteronderwijs. Dat deed hij tien jaar geleden ook al. De bedoeling is om kinderen van vreemde origine op tijd met de school en haar taal vertrouwd te maken. Maar natuurlijk worden ook andere kinderen, die niet met dezelfde problemen kampen, aan die verplichting onderworpen. Vrijheidsbeperking als collateral damage. Geen goed idee, ook al omdat ik maar weinig liefde voel voor regeltjes en verplichtingen. Zelfs niet ten bate van de "goede zaak". Regeltjes worden trouwens zelden met slechte bedoelingen ingevoerd.

Merkwaardige retoriek

In het tweede deel van de uitzending hielden Vermeersch en De Wever allebei een lange spreekbeurt over nationalisme. Waarover het precies ging, staat me niet meer zo helder voor de geest. Wat telt, is de merkwaardige retoriek.

Vermeersch hanteert, aan een bijzonder laag tempo, een stellig klinkende, dwingende taal. Hij spreekt als een orakel, waardoor een doodgewone zin een bezwerende formule wordt. Daarbij gaat hij ervan uit dat hij alle ruimte heeft en krijgt, meester is van de tijd. Dat de uitzending als het moet door zal blijven gaan, ook als zij is afgelopen. Het valt soms moeilijk uit te maken of Etienne de waarheid spreekt of onzin vertelt, de retoriek die hij hanteert geeft de indruk alsof het tweede ontologisch uitgesloten is. Etienne verkondigt nooit een mening, altijd de waarheid.

Bart De Wever spreekt een heel andere taal, het Antwerps, en hij hanteert ze met verve. Hij maakt zijn punt even helder als Etienne Vermeersch, maar drie keer vlugger. Wat zijn retorische stijl verder kenmerkt, is het vermogen om een onverbloemd standpunt in te nemen en tegelijk het eigen discours met enige afstand te bekijken. Zo gaat het naar het einde toe over de toekomst, en het streven naar een betere wereld. Die wil iedereen toch wel, vindt De Wever, ook al verschillen mensen van mening hoe dat dan moet gebeuren. Een duidelijke opvatting hebben, en toch begrip vertonen voor die van iemand anders, het blijft een kunst, en De Wever beoefent ze. Al doet hij dat nooit op warme wijze, de emotionele intelligentie schuilt eerder in zijn woorden dan in de manier waarop hij ze uitspreekt, redelijk vlug en vrij kil, met een lichte ondertoon van ressentiment.

Nadenken

Op het einde komt het beste moment van de uitzending. Vermeersch bedankt en feliciteert Lieven van Gils barok voor alles wat hij met zijn programma "Reyers laat" gedaan heeft, en schenkt hem een boek van zichzelf, dat vervolgens uitgebreid in beeld komt. Genereus, maar toch ook dubbelzinnig. Een geschenk voor een ander, tegelijk een hulde aan de auteur.

Waarop De Wever kurkdroog zegt: "Ik heb niks meegebracht."

Een mix van een heel klein beetje gêne met net iets meer ironie. Misschien. Denk ik toch. Een zinnetje dat tot nadenken stemt.

(De auteur is rector in Leuven.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.