Het einde van een politieke generatie - Ivan De Vadder

Met de dood van Steve Stevaert is er een einde gekomen aan een politieke generatie binnen de SP.A. Misschien krijgt de volgende generatie socialisten nu de kans om uit de schaduw van de zogenoemde Teletubbies te treden.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Het einde van een politieke generatie. Zo kondigde Louis Tobback, voorzitter van de SP, het aan. Hij verwees, midden de jaren 90, naar het Agustaschandaal, waar de partij zwaar onder te lijden had gekregen.

De partij had smeergeld ontvangen van de Italiaanse helikopterbouwer Agusta, en heeft het geld ook versluisd in de partijgeledingen. Het gerecht legt de hele zaak bloot naar aanleiding van het onderzoek naar de moord op PS-kopstuk André Cools. De socialisten aan de twee kanten van de taalgrens hebben van het smeergeld geprofiteerd, verschillende kopstukken treden af en worden vervolgd. Bij de SP is Willy Claes het belangrijkste slachtoffer. Hij moet opstappen als secretaris-generaal van de NAVO, en wordt uiteindelijk ook veroordeeld.

In 1995, vlak na het bekend raken van de affaire, slaagt Tobback erin zijn partij toch naar een verkiezings­overwinning te leiden. Ondanks de affaire stappen de socialisten opnieuw in de regering, en onder leiding van Tobback krijgt een nieuwe generatie socialisten vorm. Met Johan Vande Lanotte en Frank Vandenbroucke is de kern ervan al aanwezig. Even nog zijn er wat haperingen: Dutroux ontsnapt, waardoor Vande Lanotte als minister moet aftreden, en Semira Adamu sterft na een gedwongen uitwijzing. Louis Tobback trekt zich terug in Leuven, en Steve Stevaert wordt opgeroepen om in de Vlaamse regering Luc Van den Bossche te vervangen, die Tobbak opvolgt in de federale regering.

Maar bij de paars-groene regeringen van 1999 worden drie van de vier Teletubbies al meteen minister. En wanneer Patrick Janssens als reclameman uit het niets voorzitter van de SP wordt, is het viertal compleet. De Teletubbies zijn geboren.

Toverformule

Het wordt de meest succesvolle generatie van de Vlaamse socialisten. De SP.A gaat ook al snel een kartel aan met het tanende Spirit van Bert Anciaux. In 2003 boekt dat kartel met meer dan 23 procent de grootste verkiezingsoverwinning ooit. Stevaert zijn gevleugelde uitspraak ‘één plus één is drie’ wordt werkelijkheid. Het was zijn manier om de militanten gerust te stellen die vreesden hun plaats op de lijst kwijt te raken aan de nieuwkomers van Spirit. Door het goede resultaat raakt uiteindelijk iedereen verkozen. ‘Steve is God’, kopt De Morgen.

Het leek een toverformule, die Teletubbies, maar eigenlijk was het een simpele kopie van het model van de vorige generatie socialisten. Ook die waren met z'n vieren, en hadden – om spanningen en ruzie te vermijden - de politieke wereld mooi onder elkaar verdeeld. Karel Van Miert mocht zich uitleven in Europa, Louis Tobback kreeg de federale regering als speeltuin, Norbert de Batselier de Vlaamse regering en Frank Vandenbroucke mocht zich bekommeren om de partij. Het waren de Teletubbies ‘avant la lettre’.

Gratis

Maar Stevaert maakte van een kwartet politici iets wonderlijks. Hij zorgde ervoor dat het socialisme een nieuw gezicht kreeg. Het principe van de herverdeling maakte hij tastbaar door het openbaar vervoer in zijn stad ‘gratis’ aan te bieden. De rekening werd betaald door de belastingbetaler, omdat belastingen progressief worden geïnd. Stevaert maakte van zijn openbaar vervoer een herverdelingsmodel.

Stevaert was de man van de mediaoptredens, hij was niet weg te slaan uit De Laatste Show, en slaagde er als geen ander in om problemen duidelijk te maken met gevleugelde uitspraken. Over het probleem van de snelheidsovertredingen zei hij dat een gewone mens ‘twee auto’s nodig had om meer dan 200 km per uur te rijden’. Over het comfort op de trein zei hij ‘dat niet de eerste klas, maar wel de tweede klas afgeschaft moest worden’. Opdat iedereen in eerste klas zou kunnen rijden. En over het migratieprobleem kon je maar beter zwijgen, vond hij, zeker tegenover een partij als Vlaams Belang, want ‘als je een gat in de haag wil wegknippen, dan wordt dat gat alleen maar groter’.

Zwanenzang

Met Stevaert had de SP.A een strateeg in huis, die bovendien zeer goed overweg kon met de toenmalige mediaformats – de sociale media bestonden nog niet -, en die een partij op zijn eentje naar verkiezingsoverwinningen kon leiden. Vandaar dat ik hem in "Terzake" vergeleek met Bart De Wever.

Maar tot ieders verrassing stopt Stevaert al in 2005 als voorzitter van de partij, hij wordt gouverneur van Limburg, een baan die hij al even verrassend opgeeft na nauwelijks 4 jaar. De Teletubbie-generatie begint aan haar zwanenzang. Patrick Janssens was op dat moment al burgemeester van Antwerpen geworden, en wou zich zo weinig mogelijk met de partij associëren. Johan Vande Lanotte volgt Stevaert op als voorzitter, maar ook hij gooit na twee jaar de handdoek in de ring. Frank Vandenbroucke wordt op zijn beurt door de nieuwe voorzitter Caroline Gennez – een van de politieke dochters van Stevaert - uit de Vlaamse regering gehouden. Hij stopt uiteindelijk met de politiek. En na de verkiezingen van 2014 neemt ook Vande Lanotte afscheid van de nationale politiek.

Het is het einde van een politieke generatie. De politieke schoenen van de Teletubbiegeneratie bleken erg groot. Zolang er Teletubbies over de schouders bleven meekijken, was het ook niet evident om in die schoenen te stappen. Het einde van een politieke generatie geeft de volgende generatie socialisten misschien de kans om uit de schaduw te stappen.

(De auteur is VRT-journalist.)