Wat doet de Vlaamse Tea Party-kiezer? – Bart Maddens

De begrotingscontrole zit erop, de tax shift komt eraan. Het zou heel vreemd zijn dat een regering zonder socialisten iets doet wat een regering met socialisten nooit heeft gekund: een vermogenswinstbelasting invoeren. Of toch niet zo vreemd. Paul De Grauwe heeft er eerder al op gewezen dat de belastingdruk meer stijgt onder rechtse dan onder linkse regeringen. Dat is ook logisch. Als linkse regeringen de belastingen verhogen, dan dreigen ze stemmen te verliezen aan rechts. Maar de kiezers die ontevreden zijn over een rechtse belastingregering, die kunnen geen enkele kant uit. Want met links dreigen ze van de regen in de drop te komen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Op het eerste gezicht heeft de regering-Michel geen concurrentie op rechts. Toch zeker niet wat het sociaaleconomische thema betreft. Op dat vlak profileert het Vlaams Belang zich de jongste jaren eerder centrumlinks. Dit is niet de partij die de kiezers zal kunnen of willen aantrekken met een antibelastingdiscours. Toch is er misschien een andere kaper op de kust: Lijst Dedecker.

Alive and kicking

Ik weet het wel, in de perceptie is LDD al lang bijgezet op het kerkhof van ter ziele gegane partijen, naast Rossem, WOW, VU, Spirit enzovoort. Maar officieel bestaat de partij nog wel. Er is nog steeds een website, en – belangrijker - er is een vermogen van tussen de één en de twee miljoen euro. Maar vooral, Jean-Marie Dedecker is alive and kicking. Getuige daarvan zijn vlijmscherpe opiniestukken op knack.be. Dat hij niet meer in de Kamer zit, is in onze mediademocratie een onbeduidend detail.

Het valt niet helemaal uit te sluiten dat LDD opnieuw een toevluchtsoord wordt voor ontgoochelde rechtse kiezers. Er bestaat in Vlaanderen een onderstroom van kiezers die een fundamenteel wantrouwen koesteren tegenover de overheid (inderdaad, een beetje zoals de Berbers). Net als de aanhangers van de Amerikaanse Tea Party zien ze de overheid eerder als het probleem dan de oplossing. Hoe minder overheidsbemoeienis, hoe beter.

Die kiezers waren in de jaren negentig gecharmeerd door de burgermanifesten van Verhofstadt. Zijn idee dat je als burger uit de staat moet kunnen stappen klonk hen als muziek in de oren. Nadien vonden de Tea Party-kiezers hun gading bij LDD en de N-VA. De N-VA-retoriek speelde daar ook op in. Het PS-model staat voor méér belastingen en méér staat, het N-VA-model voor net het tegenovergestelde.

Intieme relatie

Een van de meer bevreemdende evoluties sinds de vorming van Michel I is de sterke symbiose die is ontstaan tussen de N-VA en de staat. De N-VA gedraagt zich als een klassieke kartelpartij die zich invreet in het staatsapparaat, eerder dan zich daarvan af te zetten. De partij laat zich de rijkelijke overheidsfinanciering welgevallen. Ze draait ongegeneerd mee in de carrousel van de politieke benoemingen. Zolang de partij enkel in de Vlaamse regering zat viel dat minder op. De identificatie tussen partij en staat wordt vandaag nog versterkt doordat de N-VA zo zwaar inzet op het veiligheidsbeleid en zich profileert als vriend van het leger en de Staatsveiligheid.

Die intieme relatie tussen het Vlaams-nationalisme en het staatsapparaat is iets volstrekt nieuws. Het heeft een desoriënterend effect, zowel bij de kiezers die specifiek de Belgische staat wantrouwen, als bij diegenen die argwanend staan tegenover de overheid in het algemeen. Dit zijn de kiezers die het stille vermoeden hebben dat het hele gedoe met OCAD en de veiligheidsniveaus een doorgestoken kaart is. Dat de politici het veiligheidsniveau verhogen en verlagen al naargelang het in hun kraam past. En dat de terrorismedreiging vooral dient als alibi om de greep van de staat op het privéleven te vergroten. Het zijn die kiezers die LDD nieuw leven zouden kunnen inblazen.

Diffuse antioverheidsgevoelens

Betekent dit nu dat het centjesaandeel LDD opnieuw koopwaardig wordt? Toch nog even afwachten. Het is zeer de vraag of LDD in 2019 voldoende organisatiekracht zal hebben om lijsten in te dienen. Veel zal ook afhangen van wat het taxshiftdebat uiteindelijk oplevert. De N-VA moet vooral beducht zijn voor maatregelen die de diffuse antioverheidsgevoelens bij de burgers kunnen activeren. Al wat ook maar enigszins neigt naar een vermogenskadaster zal op de Tea Party-kiezer het effect hebben van een rode lap op een stier. Hetzelfde geldt voor een perequatie van het kadastraal inkomen. Ook morrelen aan het systeem van de vrijstelling op spaarboekjes (en de daarmee samenhangende wonderlijke vermenigvuldiging van spaarboekjes) kan die kiezer op stang jagen.

Het heftige verzet van de N-VA tegen de mystery calls van Kris Peeters toont aan dat de partij de Tea Party-gevoeligheid in het electoraat kent en er tot op zekere hoogte rekening mee houdt. Militairen op straat en meer macht voor de Staatsveiligheid zijn één ding. Maar een overheid die ook nog eens op een Stasi-achtige wijze en zonder concrete aanleiding in het privéleven snuffelt, dat is voor de Tea Party-kiezer pas echt een gruwel.

In de Goede Week zal Jean-Marie Dedecker allicht kaarsen gebrand hebben voor een goede afloop van het taxshiftdebat. En die kan er voor hem enkel maar in bestaan dat de vermogenswinstbelasting er effectief komt. Want dan wordt zijn politieke verrijzenis een reële mogelijkheid. Zo kan de N-VA van Dedecker de ultieme comebackkid van de Vlaamse politiek maken.


(Bart Maddens is politoloog aan de KU Leuven.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.