Athene en de Russische verleiding - Bert De Vroey

Het bezoek van Alexis Tsipras aan Moskou is al wekenlang aanleiding voor tal van speculaties en een lichte staat van opwinding onder journalisten en diplomaten in Griekenland, Rusland, Duitsland en de Brusselse cenakels van Europa. Alsof die trip de geschiedenis zal ingaan als het kantelmoment voor Griekenland en, bij uitbreiding, de Zuidoost-Europese flank van het Westen.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Iedereen vermoedt wel dat het zo’n vaart niet zal lopen, maar toch blijft het een verleidelijk spectaculair doemscenario: Athene dat, moegetergd door de harteloze Duitsers en Dijsselbloems, Europa steeds meer de rug toekeert en steeds nauwer aansluiting zoekt bij Rusland.

Worst case

Het worstcasescenario lijkt te gek en dramatisch voor woorden. Griekenland bereikt geen overeenstemming met de eurozone en het IMF over nieuwe besparingen en hervormingen, en krijgt uiteindelijk geen nieuw Europees geld. De schatkist is leeg, het land gaat failliet, de Grieken stappen uit de eurozone. Op dat moment komt Rusland tussenbeide, met leningen, gunstige handelsvoorwaarden en financieel-technische assistentie om de nieuwe munt (of de oude drachme) weer op de rails te krijgen en het land drijvende te houden.

Die Russische hulp versterkt de Russische invloed in het land, waardoor de positie van Griekenland ook in de Europese Unie niet meer houdbaar is. Uiteindelijk beslist de linkse regering om zelfs de NAVO te verlaten. Russische schepen beschikken dan over Griekse havens in de Middellandse Zee en over Griekse luchtmachtbases op Kreta en de Peloponnesos. En omdat Griekenland en aartsvijand Turkije niet langer ingekapseld zitten in eenzelfde bondgenootschap, kan die rivaliteit gevaarlijk oplaaien en tot oorlog leiden. Vijf à zes jaar na het begin van de Griekse crisis ziet de wereldorde er plots heel anders uit.

Mildere toenadering

Die apocalyptische draaiboeken blijven erg onwaarschijnlijk, ook al omdat Rusland momenteel economisch niet bij machte is om Griekenland te hulp te komen. Maar er zijn mildere vormen van toenadering denkbaar. En met elke stap van samenwerking en verstandhouding zou Rusland terrein winnen en zou Europa aan invloed inboeten.

- De eerste stap die mogelijk gezet wordt, is de opheffing van de boycot door Rusland van Griekse landbouwproducten. Die boycot is een antwoord op de sancties van de Europese Unie, om Rusland te straffen voor de steun aan de separatisten in het oosten van Oekraïne. Griekse ministers, en ook Tsipras zelf, hebben die Europese sancties al openlijk in vraag gesteld, en Tsipras noemde ze ‘een doodlopend straatje’. Moskou overweegt nu om Griekenland, Hongarije en Cyprus uit de boycot te halen - wat moeilijk anders kan worden geïnterpreteerd dan als een verdeel-en-heersbeleid, om de Europese eenheid en druk te ondermijnen. De Griekse boeren zouden Poetin allicht dankbaar zijn: 40% van de aardbeien die Rusland importeert komen uit Griekenland, en 25% van de perziken.

- Athene hoopt dat Rusland en Turkije de geplande Turkish Stream-gaspijplijn willen doortrekken, van bij de Turks-Griekse grens dwars door Griekenland en zo naar Hongarije. Dat zou miljarden aan investeringen opleveren - maar tegelijk meer Russische leverage in Griekenland.

- De regering-Tsipras is niet erg happig om staatseigendom te privatiseren, maar voor China en Rusland lijken de ministers een uitzondering te willen maken. De Chinese groep COSCO exploiteert nu al containerterminals in de haven van Piraeus, en is een van de voornaamste gegadigden om ook een aandeel in de haven zélf te kopen. Voor Peking kan Athene de poort naar Europa zijn, op het einde van wat de Chinezen graag ‘de nieuwe zijderoute’ noemen - een handelsroute voor Chinese producten van oost naar west.
Het Russische bedrijf Russian Rail heeft dan weer interesse voor delen van het Griekse spoorwegnet en voor de haven van Thessaloniki.

Botsing van beschavingen?

Ook voor die milde samenwerkingsprojecten geldt het devies: eerst zien en dan geloven. Toch zijn er drie overwegingen die dat cynisme kunnen temperen.

Er is om te beginnen de eeuwenoude religieus-culturele verwantschap tussen de Grieken en de Russen. Ze delen een orthodox geloof en culturele tradities die hun gemeenschappelijke wortels hebben in het Byzantijnse rijk van Constantinopel. Die verwantschap heeft eerder al tot politiek-ideologische allianties geleid: in de Joegoslavische oorlogen wierp Griekenland zich geregeld op als pleitbezorger van de (orthodoxe) Serviërs, net zoals Rusland dat deed. Voor de kleine coalitiepartner in de regering-Tsipras, de nationalistische Onafhankelijke Grieken (ANEL) van Panos Kammenos, blijft dat een belangrijk ijkpunt.

Voor de partij SYRIZA spelen bovendien ideologische raakvlakken een rol. Behoorlijk wat ministers zijn communistische veteranen, geschoold in de communistische leer toen het IJzeren Gordijn Europa nog verdeelde en Moskou voor de laatste communistische partijen in West-Europa nog richtinggevend was. Recent zijn in de internationale pers ook de goede relaties van sommige ministers met topfiguren uit het huidige Kremlin ter sprake gekomen.

Ten slotte maakt een kat in het nauw rare sprongen. De geschiedenis biedt voorbeelden genoeg van extreme en extremistische keuzes en koerswijzigingen, van politici en hun bevolking, zodra hen het mes op de keel wordt gezet. Het succes van Gouden Dageraad, en in mindere mate van Syriza zélf, is daar nu al een illustratie van. Als het finaal tot een breuk komt tussen Europa en Griekenland zullen de meeste Grieken - terecht of niet terecht - de schuld aan Europa geven. Een extreme koerswijziging, zelfs geopolitiek, hoeft dan niet echt te verbazen.


(Bert De Vroey is redacteur buitenland bij het VRT-journaal)