Laattijdig Oezbeeks visum is dode mus

Het telefoontje kwam na kantoortijd, rond een uur of zeven ’s avonds. Ons visum was goedgekeurd door de bevoegde diensten in Tasjkent, zo wist de verantwoordelijke van de Oezbeekse ambassade in Brussel te melden. Ik was er zelf niet bij wegens ergens onderweg in Kirgizië, maar de mond van Zijderouteproducer Tineke moet zijn opengevallen. Maandenlang waren we ermee bezig geweest, en de voorbije weken was duidelijk geworden dat Oezbekistan ons maar lastpakken vond. We zouden dus naar een visum kunnen fluiten. En nu, drie dagen voor de oorspronkelijk geplande grensoversteek van Tadzjikistan naar Oezbekistan, werd het licht toch op groen gezet.
usage worldwide, Verwendung weltweit
Boechara in Oezbekistan

Nu ja, groen licht. De ambassademan specificeerde meteen dat we alleen een soort toeristisch verslag mochten maken in de historische stad Boechara, en vooral, dat de opgegeven route strikt moest worden gevolgd. Een dode mus, dus. Alleen mooie gebouwen filmen, tot daar aan toe – inhoud zouden we zelf wel geven –, maar die route…

We bleken Oezbekistan alleen in het zuiden binnen te mogen, om er in het uiterste noorden weer uit gelaten te worden. Omdat onze conclusie na weken vergeefse onderhandelingen met de Oezbeken luidde dat het visum nooit zou worden goedgekeurd, hadden we een tijdje geleden al een omweg via Kazachstan gepland en daar een reeks afspraken gemaakt voor veel interessantere reportages dan die ene in Boechara.

Maar om nu via Oezbekistan op de juiste plaats in Kazachstan te geraken zou een andere grensovergang vereist zijn, en dat stuitte dan weer op een njet van Tasjkent. We bedankten dus beleefd voor het laattijdige Oezbeekse visum.

Grenzen gesloten voor internationale journaille

Nochtans hadden we het vertrek van onze reis speciaal voor Oezbekistan met een week uitgesteld. Er werden eind maart namelijk presidentsverkiezingen gehouden. In al mijn naïviteit had ik daar aanvankelijk enthousiast op gereageerd, met het oog op onze reportage.

Maar terwijl voor de meeste landen op deze aardbol verkiezingen het uitgelezen moment zijn om verslaggevers van overal te laten toestromen, sluiten de Oezbeekse machthebbers hun grenzen voor het internationale journaille.

Ik zou niet weten waarom. Of misschien toch: omdat de Oezbeekse verkiezingen niet veel met democratie te maken hebben. Aftredend president Karimov was eind maart voor de vierde keer kandidaat – terwijl de grondwet maximaal twee keer toelaat –, geloofwaardige tegenkandidaten waren er niet vermits de voltallige oppositie in de gevangenis of in het buitenland zit, en van een vrije campagne was dus ook geen sprake. Niet verwonderlijk dat de uitslag (90% voor Karimov) al vooraf vastlag.

Achter tralies wegens afwijkende mening

Oezbekistan heeft een van de slechtste reputaties in Centraal-Azië als het gaat om mensenrechten. Human Rights Watch maakt melding van misbruiken in het juridische systeem en marteling in de gevangenissen. Ontelbare mensen zitten achter de tralies wegens hun afwijkende mening. Onder hen niet alleen politieke figuren, maar ook mensenrechtenactivisten en journalisten. Gelovigen die buiten de erkende religieuze lijntjes kleuren riskeren eveneens in de cel te belanden.

Jarenlang was er internationale verontwaardiging over de massale inzet van kinderen bij de jaarlijkse katoenpluk. Die buitenlandse druk heeft tot een verbetering van de situatie geleid, maar het probleem verschoof daardoor naar de volwassenen. Honderdduizenden leerkrachten, dokters, verpleegsters en ambtenaren worden in de late zomer verplicht om naar de velden te trekken in het belang van de katoenquota.

Een regime met zo’n curriculum wil natuurlijk geen onafhankelijke journalisten die bovenstaande feiten zouden kunnen staven en documenteren. En dus krijgen we geen visum, althans geen dat ons bewegings- en reportagevrijheid zou geven. Zelfs al waren we bereid om grote inhoudelijke concessies te doen, want Oezbekistan speelt historisch gezien een belangrijke rol in de Zijderoute, en dat hadden we ook graag in ons reisverhaal belicht. Bovendien is de route over Oezbekistan logisch als je even naar de kaart kijkt. Maar het heeft dus niet mogen zijn.

Op naar Kazachstan

Oh ja, we kregen ook geen visum voor Turkmenistan. Maar met dat land was ons al snel duidelijk geworden dat het nooit zou lukken, de Turkmeense politiek is zo mogelijk nog geslotener en repressiever dan die van Oezbekistan.

Een paar jaar geleden bracht ik een bezoek aan de geïsoleerde staat – het Noord-Korea van Centraal-Azië – maar dat was als toerist, en bij mijn visumaanvraag had ik zorgvuldig vermeden al te veel details te geven over mijn beroep. Journalisten worden ook in Turkmenistan gemeden als de pest.

Een surrealistisch land, daar konden de kijkers van "Reizen Waes" al duimen en vingers bij aflikken. Ik was er op deze tocht ook graag doorgereden. Net als Oezbekistan, jammer maar helaas.

Op dus naar Kazachstan, en meteen na het overschrijden van de grens merken we dat ze hier alvast op één vlak wat stappen verder staan dan de andere Centraal-Aziatische landen. De wegen worden breder, twee vakken per rijrichting. Geen put in het wegdek te bespeuren. Gloednieuwe autostrades. De hele zuidelijke route van zowat duizend kilometer is af. De Kazachen investeren duidelijk in hun infrastructuur. Niet slecht voor ons, want hier moeten we zowat drieduizend kilometer afleggen. Al houd ik mijn hart vast voor de tweeduizend die nog niet zijn vernieuwd.

This material is licensed to the public under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 4.0 International License http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
This material is licensed to the public under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 4.0 International License http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/