De lokroep van technocraten - Tom Potoms

Michel Maus, fiscalist aan de VUB heeft gisteren het idee geopperd om een politieke partij te lanceren van `technocraten', specialisten in diverse velden, m.n dan in de economische sfeer, die veel geschikter zouden zijn om `noodzakelijke hervormingen' door te voeren dan `de politici'. Een paar jaar geleden stelde Geert Noels ook al een oorlogskabinet voor om ons efficiënter door de woelige wateren van de financieel-economische crisis te loodsen. Waarom toch die permanente roep naar `technocratie', het beheer door `specialisten' ? En vooral: is het achterliggende verhaal wel positief voor onze democratie?
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Waardevrije wetenschap?

Elke economist zal het herkennen: je praat met je vrienden en kennissen over je onderzoeksdomein en het duurt niet lang vooraleer men de vraag stelt `hoe komt het toch dat economen zo vaak van mening verschillen, economie is toch een wetenschap?'

Los van het feit dat binnen elke wetenschap discussie, diepe onenigheid over bepaalde fundamentele thema's bijzonder belangrijk is (om het proces van wetenschapsontwikkeling gaande te houden), is debat en discussie des te normaal binnen een sociale wetenschap, hetgeen economie is.

Een sociale wetenschap bestudeert het gedrag, de interactie van mensen. Economie spitst zich met name toe op het analyseren van deze gedragingen binnen een economische omgeving (m.n. het produceren van goederen en diensten, het verdelen van schaarse middelen gegeven bepaalde doelstellingen, etc.)

Men dient dan onmiddellijk een onderscheid te maken tussen een positieve en een normatieve analyse. Positief analyseren betekent zeggen/ beschrijven hoe dingen zijn, hoe mechanismen werken etc. Het normatieve heeft dan weer betrekking op hoe bepaalde zaken behoren te zijn. Het is duidelijk dat, in tegenstelling tot de positieve analyse , bij deze laatste een eigen waardensysteem, een oordeelsvermogen op basis van eigen principes, vereist is.

Zelfs de ECB maakt een politieke keuze

Om dit te illustreren, beschouw volgend voorbeeld: toen de ECB besliste om een programma te starten waarbij ze op grote schaal overheidsobligaties ging aankopen (quantitative easing in economen jargon) reageerde minister van financiën Van Overtveldt (N-VA) dat dit slecht zou zijn voor de spaarder. Deze uitspraak is volledig juist vanuit een positieve analyse, vermits zulke operatie expliciet de rentevoeten verder tracht te drukken, hetgeen uiteraard voornamelijk spaarders treft. Maar dan komt de beleidsevaluatie: is die maatregel dan goed of slecht?

Uiteraard weten de economisten en technici aan de ECB dat dit spaarders treft, het is zelfs daarom dat ze deze maatregel nemen (immers, de meeste economen zijn het erover eens dat het probleem juist ligt in een gebrek aan bestedingen vanwege de gezinnen en bedrijfsinvesteringen, anders: een overschot aan volume geld en middelen dat gespaard wordt). De afweging op korte termijn is dan ook: hecht je meer belang aan het stimuleren van groei of is de kost die spaarders moeten betalen te zwaar in je politiek waardensysteem? Beiden zijn op zich valide punten, maar niet zomaar op te lossen door technocraten, ook niet door de groep die Maus wenst te verzamelen.

Anti-politiek

Daarnaast is zulk technocratisch discours ook redelijk schadelijk voor het democratische proces. Het reduceert het politieke debat tot een verhaal van goed beheer. Dit suggereert uiteraard dat huidige debatten of fricties louter veroorzaakt worden door onkunde of zelfs onwil van politici, hetgeen uiteraard volledig onjuist en zeer gevaarlijk is.

We hebben hierboven al trachten te schetsen waarom - los van institutionele beperkingen, zoals overleg met middenveld, de Europese en internationale context etc. - debatten onvermijdelijk zijn. Bovendien zijn ze ook zeer wenselijk. Een debat over het verdelen van de schaarse middelen, structuur en kleur geven aan de publieke ruimte … zijn een essentieel onderdeel van een democratische samenleving.

Het is zelfs niet geheel onwaarschijnlijk, afgaande op de enorme literatuur binnen de politieke wetenschappen erover, dat het precies dit soort van grijs en a-politiek verhaal mensen drijft richting vervreemding en scherper cynisme richting politiek. Hoeft het dan te verwonderen dat extremistische partijen en bewegingen opduiken?

Om te besluiten: niet alleen is een roep voor technocratie of de illusie van een groepje technocraten die het beter zou kunnen doen dan de huidige politieke klasse zeer illusoir, het is daarnaast relatief schadelijk voor de gezondheid van een democratische samenleving. En dit laatste is een zeer hoogstaand goed.


(Tom Potoms is doctoraatsstudent economie aan ECARES, onderzoeksdepartement economie Université Libre de Bruxelles)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.