President gezocht, voor het eerst: (M/V) - Inge Vrancken

Het is eindelijk officieel: Hillary Clinton wil de eerste vrouwelijke president van de Verenigde Staten worden. De officiële kandidatuur van Clinton is wereldnieuws, want vanaf begin 2017 wordt het misschien wel 'mevrouw de president'. Dat hebben de Verenigde Staten – het land van hoop en dromen – nog nooit meegemaakt. Maar de belangrijkste vraag blijft of een vrouwelijke president echt een verschil kan en zal uitmaken.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Tweede keer, goede keer?

Van de 195 onafhankelijke, soevereine staten in de wereld zijn er nu negen die een vrouwelijk staatshoofd hebben. 5% dus en daar zijn de Verenigde Staten niet bij, niet nu en ook niet eerder. Bedroevend, in alle opzichten. Nog nooit slaagde een vrouw erin om de machtigste en invloedrijkste positie ter wereld te veroveren. Maar niemand raakte dichter bij die positie dan Hillary Clinton, in 2008. Ook toen hengelde ze naar de Democratische nominatie maar moest ze de duimen leggen voor Barack Obama, die uiteindelijk de eerste zwarte president zou worden, een andere - ook belangrijke - ‘first’.

Barsten in het glazen plafond

Over die verkiezingscampagne zegt Clinton nu dat ze haar vrouw-zijn niet wilde - of durfde - uitspelen. Clinton, die al jarenlang wist en uitsprak dat ook zij ooit in de Oval Office wil zitten, kreeg vaak scherpe commentaren op die ongebreidelde ambitie als vrouw. En dus vond ze dat ze gebalanceerd te werk moest gaan, niet te veel over vrouwenrechten praten. Gendergelijkheid was geen thema in de campagne. Clinton verloor en gaf bij haar nederlaag de beste toespraak van haar hele campagne. Zonder rancune gaf ze toe dat ze er niet in geslaagd was "om het hoogste en hardste glazen plafond te breken, maar dat ze er toch 18 miljoen barsten in gemaakt had", verwijzend naar de stemmen die ze kreeg.

Vrouwelijke campagne

Vrouwen in leidinggevende functies, vrouwenrechten, geweld tegen vrouwen: dit keer zal het wél een thema zijn in haar campagne. Clinton zegt veel geleerd te hebben uit 2008. Ze is niet meer bang om haar vrouw-zijn uit te spelen. Nu al staat vast dat de campagnecaravan op 23 april halt houdt in New York City, waar Clinton zal spreken op de topconferentie 'Vrouwen van de Wereld'. Als ze het goed aanpakt, kan Clinton met het thema gender veel stemmen aantrekken. Maar het moet omzichtig, op de juiste toon en in de juiste dosis gebeuren. Dat is een extra uitdaging voor Hillary Clinton, die een afstandelijk en berekend imago heeft, dat van de intellectuele, rijke en machtige vrouw van de Clinton-dynastie. Ze komt niet over als de warme, moederlijke presidentskandidaat, niet the woman-next-door, waar de Amerikanen zo van houden.

Wapen Chelsea

Als moeder en sinds kort ook grootmoeder wordt het iets gemakkelijker om de zachte kant van Clinton uit te spelen. Zo goed als zeker zal ook dochter Chelsea mee op campagne trekken. Chelsea, nu 35, kan als jonge carrièremoeder jongere kiezers aantrekken. Het is verre van ondenkbaar dat ook de 7 maanden jonge baby Charlotte mee in de strijd gegooid wordt. Drie generaties Clinton-vrouwen op campagne voor het presidentschap, dat moet stemmen lokken.

Chelsea Clinton wordt nu immers heel anders bekeken dan tijdens de campagne van 2008 en zeker dan tijdens de jaren dat haar vader president was. Meewarig werd er gedaan over Chelsea, die als tiener moest opgroeien in het Witte Huis – niet echt een cadeau , zeker niet in je puberteitsjaren. Maar tienermeisjes worden groot en de jeugdige Chelsea is uitgegroeid tot een zelfverzekerde vrouw. Chelsea Clinton heeft een gezin, een carrière en vooral veel meer zelfvertrouwen. Ze geeft interviews, aan grote bladen en in talkshows, want Chelsea Clinton heeft (ook) wat te zeggen en doet dat maar al te graag.

Chelsea is een wapen omdat ze fris is en (nog) geen ballast met zich meedraagt, geen schandalen of omstreden uitspraken. Ze is een jonge vrouw met een stevige carrière. Toch heeft ook deze medaille een keerzijde. Door Chelsea (en Charlotte) mee in de strijd te gooien, benadrukken de Clintons dat ze een politieke dynastie zijn in de Verenigde Staten, een machtige dynastie. En dat zal ook kiezers afschrikken.

Vrouwenrechten centraal?

Zeker is dat vrouwenrechten Hillary Clinton niet onberoerd laten. Hoe ouder ze wordt, hoe openlijker ze daarover durft te spreken. Het was al in 1995, op de grote Wereldvrouwenconferentie van Peking, dat Clinton zich liet opmerken met haar toespraak. "Mensenrechten zijn vrouwenrechten en vrouwenrechten zijn mensenrechten, voor eens en voor altijd", sprak Clinton. Ze klaagde elke vorm van geweld tegen vrouwen aan. Het was een opmerkelijke, rechttoe-rechtaan toespraak, een toespraak waarover veel - vooral door vrouwen - ondanks de Chinese censuur gesproken werd. Tegelijk besefte iedereen dat na de krachtige retoriek van Peking 1995 het broodnodig zou zijn om die om te zetten in daden.

Maar wat in het beleid?

Maar wat blijkt? De voorbije 20 jaar is er bitter weinig vooruitgang geboekt op het vlak van vrouwenrechten. En dus blijft de grote vraag of - mocht het zover komen - president Hillary Clinton op 's werelds belangrijkste stoel daar wat aan kan veranderen. Als minister van Buitenlandse Zaken heeft Clinton geen vrouwelijke lans gebroken. Als minister was ze ook niet de baas - zou je kunnen zeggen - dat wordt ze nu mogelijk wel. Maar dan? Als zij wint, komt Clinton aan het hoofd van een land, van een wereldorde die decennia-, eeuwenlang door mannen is opgebouwd, volgens een specifiek denk- en handelspatroon. Zo'n tanker keer je niet in één dag, op één ambtstermijn. Of toch?

Zal Clinton als president leiden als een man of als een vrouw? Zal ze vrouwelijke accenten - durven - leggen? Zal ze andere leiders op de vingers tikken of sanctionerende maatregelen treffen, als zij vrouwenrechten massaal schenden. "Mensenrechten zijn vrouwenrechten en vrouwenrechten zijn mensenrechten", weet u nog, mevrouw Clinton? Kan een presidente zo'n beleid doorduwen met de druk van ontelbare economische, geopolitieke en andere belangen van de Verenigde Staten in de wereld? Hillary Clinton zal bijna 70 zijn als ze president wordt, als .... het is nog veraf. Mede door haar ervaring en leeftijd heeft ze niets te verliezen.

Voorbeeldfunctie

Hoe dan ook is het een goede zaak dat de Verenigde Staten eindelijk die eerste vrouwelijke president krijgen. Dié horde is dan al genomen. Telkens wanneer de president waar ook ter wereld de trappen van Airforce One afdaalt, telkens wanneer de wereld reikhalzend uitkijkt naar de toespraak van de Amerikaanse president, zal daar een vrouw staan. Dat is een belangrijke stap.

Meisjes en jonge vrouwen overal ter wereld zullen zien dat vrouwen aanwezig zijn op het internationale toneel. Het lijkt misschien een cliché maar het is een immens belangrijke voorbeeldfunctie voor ongeveer de helft van de wereldbevolking. Net daarom is het te hopen, dat áls Clinton president zou worden, dat ze daar niet alleen staat als vrouw, maar ook handelt als vrouw.

De eerste vrouwelijke VS-president wordt uiteindelijk een voetnoot in de geschiedenis. Maar de vrouwelijke president die het verschil maakt voor alle vrouwen ter wereld en zo automatisch voor de hele wereld, dat wordt geen voetnota, maar een hoofdthema in de geschiedenisboeken. In het land van hoop en dromen.

(Inge Vrancken is buitenlandjournalist en heeft bijzonder interesse voor de positie van vrouwen in de wereld.)