Bijltjesdag in Londen - Ivan Ollevier

De Britse parlementsverkiezingen waren spannend. Tot de avond van donderdag 7 mei, 11 uur onze tijd. Toen, enkele seconden na het sluiten van de stembureaus maakte de openbare omroep BBC zijn exitpoll bekend. De Conservatieven zouden, volgens de exitpoll, de verkiezingen winnen met ruime voorsprong op de sociaaldemocraten van Labour. Niet met een volstrekte meerderheid, maar toch vrij comfortabel. In de loop van de nacht zou de voorsprong alsmaar groter worden.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Tot David Cameron en de Conservatieven toch in hun eentje Downing Street zouden binnenwandelen. Met een absolute meerderheid van een handvol zetels. Om 11 uur donderdagavond hielden de verkiezingen op spannend te zijn. Ze werden op slag verrassend. Hoe het komt dat de opiniepeilingsbureaus er zo ver naast konden zitten, dat zullen die vast wel intern onderzoeken. Maar hoe kon het dat Labour zo’n pandoering kreeg?

Manieren om "Rooie Ed" buiten te houden

Op mijn bureau ligt The Daily Mail van vorige donderdag. Op pagina 11 staat een kaart van het Verenigd Koninkrijk, onder de titel: “Hoe kunt u tactisch stemmen om Rooie Ed buiten te houden?” Het is een soort handleiding bedoeld voor de lezers van de krant om te allen prijze te verhinderen dat Labour de verkiezingen wint, kiesdistrict per kiesdistrict. Wie in Bermondsey woont, kan maar beter voor de Liberaaldemocraten stemmen, in Broxtowe voor de Conservatieven. Tactisch stemmen heet dat: niet noodzakelijk stemmen voor de partij die je voorkeur wegdraagt, maar voor een andere partij met de enige bedoeling een derde (in dit geval Labour) zo weinig mogelijk zetels te bezorgen.

Aan de kant van de winnaar

Britse kranten kiezen altijd partij. Op verkiezingsdag geven ze hun lezers zelfs ongegeneerd stemadvies. The Daily Telegraph gaf zijn lezers de raad om voor de Conservatieven te stemmen. De Britse krant met de hoogte oplage, The Sun, ook. Die krant had enkele weken geleden zelfs een foto van Labourleider Ed Miliband gefotoshopt in avondkleding: “Zie je wel dat Miliband geen man van het volk is?” leek de krant te willen zeggen. The Daily Express koos voor Ukip. Alleen The Mirror en The Guardian steunden Labour. The Independent was blijkbaar de enige die zijn lezers als mondige en volwassen kiezers beschouwt, en bracht expliciet geen stemadvies uit.

Maar laten kiezers zich door dat stemadvies beïnvloeden? De overgrote meerderheid van de Britse kranten zijn van conservatieve strekking, en als je die logica volgt, dan zou de Conservatieve Partij altijd de verkiezingen winnen. Nee dus. Al valt het wel op dat de kiezer de voorbije dertig jaar telkens weer het advies van The Sun lijkt te hebben gevolgd. Ooit gaf die de raad voor Blair en Labour te stemmen. Blair won de verkiezingen. Toen The Sun overstapte naar de Conservatieven, in 2010, wonnen die dan weer. Of slaagt The Sun er gewoon telkens weer in op de juiste partij te gokken? Ook kranten staan graag aan de kant van de winnaars.

Lelijk en meedogenloos

De massale steun van de pers is niet voldoende om het zware verlies van Labour, het slechtste verkiezingsresultaat in dertig jaar, te verklaren. Vroegere toplui van de partij, Tony Blair, Lord Mandelson, John Prescott, sparen hun kritiek niet. De partij is van het centrum (de plek waar Britse verkiezingen gewonnen worden, zeggen ze) opgeschoven naar links. Het was geen verstandig idee om de grootverdieners frontaal aan te vallen. En er waren de strategische blunders, zoals de flirt met de komiek Russell Brand, een man die veel Britten volstrekt onbetrouwbaar vinden, een tafelspringer en niet zo bijster intelligent.

Bovendien is Miliband er niet in geslaagd het beeld van het geld over de balk gooiende Labourministers uit te vlakken. Labour is de partij die in het verleden geld leende dat het niet mooi meer was, werd er gezegd. Een van de dieptepunten van Milibands campagne was toen hij tijdens een vragenronde op de BBC niet wou toegeven dat Labour in het verleden als regeringspartij te vaak bij de banken was gaan aankloppen.

De kritiek op Miliband vanuit eigen gelederen wordt zelfs persoonlijk. Dat Ed tijdens de leiderschapsverkiezing in 2010 zijn eigen broer David een mes in de rug had gestoken. En dat dat het vertrouwen in zijn persoon niet bevorderd had, tweette een ex-parlementslid. De Britse politiek is nog meedogenlozer dan de Belgische.

Zijn hoed opeten

Maar dat is ongetwijfeld klein bier met wat Nick Clegg van de Liberaaldemocraten te wachten staat, ook al zijn diens partijgenoten vaak welopgevoede lui die op een beschaafde manier met elkaar omgaan. “Ik eet mijn hoed op als zou blijken dat deze exitpoll klopt,” zei de vroegere partijleider Paddy Ashdown in de BBC-verkiezingsshow. De exitpoll voorspelde toen tien zetels voor de LibDems.

Dat die zwaar zouden verliezen, had een klein kind kunnen voorspellen. Veel (centrumlinkse) kiezers hebben het de partij nooit vergeven dat ze een coalitie aanging met de gehate Conservatieven. Toen ik vijf jaar geleden na de coalitievorming een van hun kandidaten aan de telefoon kreeg, barstte die in tranen uit: “Dit is het einde van het Liberalisme in het Verenigd Koninkrijk,” snikte ze. Ze kreeg gelijk. Liberaaldemocraten als Charles Kennedy en Simon Hughes, die al tweeëndertig jaar in het parlement zaten, verloren hun zetel. Zo ook de alom gewaardeerde Liberale minister Vince Cable, een topman van de partij. Enkele uren nadat de verkiezingsuitslag bekend was, hield Clegg het voor bekeken. Zijn ontslag als partijleider was onafwendbaar geworden. Nooit eerder is er een partijleider geweest die zo efficiënt en zo krachtdadig de publieke zelfmoord van zijn partij heeft georganiseerd.

In de loop van de verkiezingsnacht bleven de LibDems niet steken op tien zetels. Welnee, ze zakten nog verder weg. Paddy Ashdown had, gelukkig voor hem en zijn hoed, wel een slag om de arm gehouden: “Het moet wel een marsepeinen hoed zijn,” had hij eraan toegevoegd. Smakelijk eten, Paddy.

(Ivan Ollevier is buitenlandredacteur bij VRT Nieuws, gespecialiseerd in Groot-Britannië.)