Britse regering geeft brieven prins Charles vrij na 10 jaar juridische strijd

In het Verenigd Koninkrijk heeft de kersverse regering-Cameron II brieven vrijgegeven die kroonprins Charles zo'n 10 jaar geleden aan verschillende ministers in functie heeft geschreven. De publicatie volgt op een juridische strijd die quasi even lang heeft gewoed.

Tien jaar. Zo lang heeft de Britse krant The Guardian een juridisch robbertje uitgevochten met de Britse regering om de correspondentie tussen prins Charles en verschillende ministers van de toenmalige Labour-regering van Tony Blair uit 2004 en 2005 in de openbaarheid te brengen.

De krant baseerde zich al die tijd op de Freedom of Information Act die bepaalt dat een dergelijke briefwisseling vrij toegankelijk hoort te zijn. De Britse regering weerde zich jarenlang als een duivel in een wijwatervat in een poging de publicatie te verhinderen.

In 2010 werd de Freedom of Information Act aangescherpt zodat de wet voortaan niet langer op brieven van of naar het staatshoofd koningin Elizabeth II of de troonopvolger van toepassing zou zijn. Twee jaar later stelde premier David Cameron zijn expliciete veto tegen de publicatie van de brieven uit 2004 en 2005. Tevergeefs: het Hooggerechtshof oordeelde in maart jongstleden finaal dat de regering de brieven in kwestie moest publiceren. Vandaag is dat eindelijk gebeurd.

Antarctische diepzeehek

De "black spider memo's" worden de 27 brieven in kwestie genoemd. De term verwijst naar het handschrift van prins Charles dat her en der in de (overwegend getypte) brieven opduikt. Tien van de brieven zijn van zijn hand. De overige zijn door ministers geschreven. Telkens gaat het om correspondentie tussen regeringsleden en de kroonprins.

Uit de brieven blijkt dat prins Charles herhaaldelijk en nadrukkelijk heeft geprobeerd zijn stempel te drukken op de beleidskeuzes van de toenmalige Labour-ministers. Zo haalt hij geregeld milieuthema's aan. "Ik hoop dat de illegale vangst van de Antarctische diepzeehek (een vissoort, nvdr) hoog op je prioriteitenlijst staat", schrijft hij in oktober 2004 in een brief aan minister van Milieu Elliot Morley. "Zolang deze handel niet stopt, is er weinig hoop voor de goeie oude albatros."

In februari 2005 dringt hij dan weer aan op een grootschalige dassenjacht om een uitbraak van tuberculose bij runderen te vermijden. Tegenstanders van die maatregel beschuldigt hij van "intellectuele oneerlijkheid".

Lynx-helikopters

In andere brieven waagt prins Charles zich op politiek uiterst gevoelig terrein. In volle Irakoorlog verwijt hij premier Tony Blair dat de Britse troepen ter plekke niet uitgerust zijn voor hun taak. Hij vraagt hem daarom de Lynx-helikopters van het Britse leger zo snel mogelijk te vervangen.

Voorts vraagt hij minister van Volksgezondheid John Reid om de opwaardering van een ziekenhuis in Sunderland te versnellen en klaagt hij bij minister van Onderwijs Charles Clarke over de gebrekkige voedingswaarde van schoolmaaltijden.

Uit de antwoorden van de ministers blijkt dat ze de aanbevelingen van prins Charles meestal ernstig namen en hoog in het vaandel droegen. "Ik heb de eer om de meest nederige en gehoorzame dienaar van Uwe Koninklijke Hoogheid te zijn", schrijft Clarke hem terug in een brief in verband met de schoolmaaltijden.

"Clarence House blijft in het principe van privacy geloven"

Clarence House heeft al op de publicatie van de brieven gereageerd. "De prins van Wales is diep begaan met zijn land", laat de residentie van prins Charles weten. "Hij probeert zijn unieke positie aan te wenden om anderen te helpen."

Clarence House benadrukt dat de prins jaarlijks honderden mensen ontmoet die hem hun bezorgdheden kenbaar maken."Dit biedt hem een uniek perspectief dat hem in de overtuiging stelt dat hij of één van zijn liefdadigheidsorganisaties hulp kan bieden. Soms bestaat die hulp uit het contacteren van ministers en dit uit alle regeringen en van alle partijen. Het zijn voorbeelden van deze correspondentie die nu openbaar zijn gemaakt. In al deze brieven haalt de prins van Wales onderwerpen aan van maatschappelijk belang en poogt hij praktische oplossingen aan te reiken."

"Toch geloven de prins van Wales en de opeenvolgende regeringen dat hij het recht heeft in vertrouwen te communiceren. De publicatie van deze private brieven remt hem in zijn mogelijkheid om zijn bezorgdheden en suggesties uit te drukken die hij tijdens zijn reizen en ontmoetingen aangereikt heeft gekregen. Clarence House blijft in het principe van privacy geloven."

"Een stille constitutionele revolutie"

The Guardian reageert verheugd. "We hebben deze strijd gevoerd omdat we geloven dat leden van de koninklijke familie dezelfde graad van transparantie aan de dag moeten leggen als om het even elke andere persoon die invloed in het publieke domein wil uitoefenen", zegt hoofdredacteur Alan Rusbridger. "Het is schokkend dat de regering honderdduizenden ponden gemeenschapsgeld heeft verspild om deze publicatie te proberen te voorkomen."

Waarnemers zien in deze brieven het zoveelste bewijs dat prins Charles naar alle waarschijnlijkheid geen zwijgzame vorst zoals zijn moeder wordt eens hij de troon bestijgt. In 2013 liet zijn vriend en biograaf Jonathan Dimbleby nog optekenen dat "een stille constitutionele revolutie op til is".

De brieven kan u integraal nalezen op de website van The Guardian.