"Cyber-archeologie" reconstrueert verwoeste Iraakse kunstschatten

De islamitische terreurgroep IS heeft de laatste tijd verschillende eeuwenoude Iraakse kunstwerken van onschatbare waarde vernield, onder meer in het Niniveh Museum in Mosoel. Twee studenten hebben nu samen met vrijwilligers "Project Mosul" opgezet, om aan de hand van door het publiek ingezonden foto's, driedimensionale reconstructies te maken van de verloren gegane kunstschatten.
Zeer populair bij de bezoekers was deze leeuw (foto: Project Mosul/Sketcfab User Chancec).

Het verhaal begon met een conversatie tussen twee jonge onderzoekers in februari, enkele dagen nadat er schokkende filmpjes waren opgedoken van IS-militanten die in het Niniveh Museum in Mosoel beelden omver gooien en met voorhamers bewerken.

Die studenten, Chance Coughenour en Matthew Vincent, zijn doctoraatsstudenten die werken voor het Initial Training Network for Digital Cultural Heritage (ITN-DCH), een project dat met geld van de EU nieuwe technologie wil toepassen voor het bewaren en verspreiden van het culturele erfgoed.

"We waren aan het praten over de vernielingen en Chance stelde voor om een crowd-sourcing op te zetten om die beelden te reconstrueren, met fotogrammetrie en foto's van het publiek", zo zei Vincent aan het BBC-programma "Science in Action".

Fotogrammetrie is een populaire techniek bij moderne projecten rond cultureel erfgoed. Ze gebruikt software om verschillende tweedimensionale foto's van hetzelfde object om te zetten in driedimensionale beelden. "Het is een ongelooflijk nuttige technologie die 3D-modellen kan creëren enkel op basis van foto's van een gewone digitale camera", legde Vincent uit. 

Hij en zijn collega realiseerden zich dat als ze genoeg foto's konden vinden van de vernielde kunstwerken, dat ze die dan konden recreëren in cyberspace. En dus zetten ze "Project Mosul" op, waarbij mensen die de nu vernielde sites bezocht hebben, en in de eerste plaats het Niniveh Museum in Mosoel, foto's kunnen insturen. Vrijwilligers sorteren dan de foto's en specialisten die op de hoogte zijn van de technieken, recreëren vervolgens de kunstvoorwerpen in 3D.

700 foto's

Het project heeft tot nu toe 700 foto's ontvangen, waaronder 543 met kunstvoorwerpen uit Mosoel. Negen vrijwilligers hebben daar intussen 15 3D-reconstructies van gemaakt. 

"Er zijn nog andere mensen die staan te popelen om te leren hoe ze aan fotogrammetrie moeten doen, en die willen helpen", zei Matthew Vincent.

De negen vrijwilligers hebben de software van hun keuze gebruikt om de replica's te maken, en ze geüpload via het 3D sharingplatform Sketchfab. 

De onmiskenbare favoriet in de galerij van Project Mosul is een beeld van een leeuw in het Niniveh Museum. Toen het standbeeld nog in het museum stond, was het duidelijk ook populair bij de bezoekers om te fotograferen, en het project heeft 16 foto's van de leeuw gekregen, wat toelaat om een behoorlijk gedetailleerde reconstructie te maken.

"Als je meer foto's hebt, kan je meer 3D-punten creëren en krijg je een 'meer compacte wolk'", zei Vincent.

Op de zijkant van het beeld van de leeuw is nog een inscriptie in spijkerschrift te zien (foto:Project Mosul/Sketchfab User Neshmi).

Gespecialiseerde instrumenten

De resultaten zijn niet even goed als wat wetenschappers zouden kunnen bereiken als ze de voorwerpen zouden gescand hebben met gespecialiseerde instrumenten, maar ze zijn toch een indrukwekkend voorbeeld van door het publiek gedragen digitaal reddingswerk.

"Deze modellen hebben niet dezelfde wetenschappelijke waarde als wat we kunnen doen met gekalibreerde camera's, laserscans en dergelijke. Maar de 3D-modellen bieden wel nog steeds het voordeel van de visualisering, dat je in staat bent te zien hoe het kunstvoorwerp er uitzag. We kunnen de ervaring van in het museum te zijn, recreëren in cyberspace", zei Vincent.

En die ervaring brengt unieke inzichten met zich mee. Vincent geeft als voorbeeld het imposante beeld van de leeuw, dat een ontwerp heeft dat enkel in drie dimensies ten volle tot zijn recht komt.

"Als je naar het beeld van de leeuw kijkt, zul je merken dat het vijf poten heeft. Van opzij gezien, heeft het vier poten die in beweging zijn, als je het langs voren bekijkt, lijkt het alsof de leeuw stil staat."

Jammer genoeg zullen we nooit weten hoe precies deze digitale kopieën zijn, omdat de originelen verloren zijn. "We hebben niet al de parameters die we nodig hebben, om te kunnen zeggen hoe accuraat deze modellen zijn", zei Vincent. 

"Een geweldig project"

Professor Roger Matthews van de Britse Reading University noemde het werk "een geweldig project", en stelde vast dat een gelijkaardige inspanning gedaan werd nadat het Nationaal Museum van Irak geplunderd was gedurende de Amerikaanse invasie in 2003.

"Uiteraard zou het veel beter zijn om dit niet te moeten doen, maar het is fantastisch dat dit soort zaken gedaan wordt, dat mensen de fondsen vinden en de medewerking van het publiek krijgen om dit mogelijk te maken", zei hij.

Hij voegde er aan toe dat het belangrijk was om de kunstvoorwerpen uit Mosoel te zien als een deel van een groter geheel van kostbare - en bedreigde - cultuurgoederen in het gebied. "Uiteraard hebben ze (IS-militanten) het museum van Mosoel geplunderd, en veel beelden en andere objecten vernield. Maar ze hebben ook het paleis van Assurnasirpal II in Nimroed opgeblazen, waar veel van de objecten in het museum vandaan kwamen."

Het vernielen en plunderen van archeologische sites als Nimroed, waar nog gewerkt wordt, is bijzonder triest, zei Matthews. "Een site zoals Nimroed heeft rechtopstaande gebouwen die uitgegraven zijn, maar er waren ook nog grote stukken die nooit opgegraven zijn, en die nu illegaal geplunderd worden en waar mee geknoeid wordt. We weten zelfs niet wat er van deze sites weggehaald wordt", zei hij.

Proactief

Verleden week werd er gevreesd dat IS de antieke stad Palmyra zou vernietigen. Momenteel is die dreiging voorlopig afgewend, maar Vincent en zijn collega's in vele academische disciplines vrezen dat er nog veel materiële zaken verloren kunnen gaan die belangrijk zijn voor de menselijke geschiedenis.

Vincent vindt het dan ook belangrijk dat er andere inspanningen gedaan worden om een aantal zaken doelbewust en proactief digitaal te bewaren. En als er een digitale opname gemaakt is, zou het zelfs mogelijk zijn om kostbare voorwerpen fysiek te recreëren met 3D-printing. Dat kan nuttig zijn om replica's te maken niet alleen van vernielde of verloren gegane kunstwerken, maar ook van zaken die te fragiel zijn om tentoongesteld te worden, zoals dat het geval was met de opmerkelijke grotschilderingen van Chauvet, die nagebouwd zijn bovengronds.

"3D-printen blijkt echt een van de meest waardevolle aanwinsten voor het culturele erfgoed waarover we vandaag beschikken. Het is een manier om de voorwerpen opnieuw tot leven te wekken en er een tastbare ervaring mee te hebben, zelfs als we niet kunnen garanderen dat ze exact hetzelfde zijn als het origineel", zei Vincent.

"Of het nu is door conflicten of door natuurrampen, ons erfgoed is zo kwetsbaar en kostbaar, dat de enige manier waarop we het echt kunnen bewaren, is deze digitale surrogaten te maken, zodat we de fysieke realiteit van het erfgoed ook kunnen beschermen."