Milieu in Europa is er slecht aan toe

In Europa is bijna een op de drie vogelsoorten bedreigd of bijna bedreigd. Minstens zes op de tien habitats voor dieren en planten bevinden zich in een ongunstige staat. Dat blijkt uit het grootste overzicht van de Europese biodiversiteit dat ooit is gemaakt. Vlaanderen is een van de slechtste leerlingen in de Europese klas, en ook Wallonië doet het niet goed.
De wortels van de bomen in een bos in Kasterlee liggen bloot door erosie.

Het Europese Milieuagentschap (EEA) en de Europese Commissie hebben vandaag een rapport voorgesteld over de status en de trends van de habitats en soorten die vallen onder de Europese vogel- en habitatrichtlijnen. De informatie slaat op de periode van 2007 tot 2012 en is aangeleverd door alle lidstaten. "Het meest complete beeld van de Europese biodiversiteit tot dusver", zegt EEA-directeur Hans Bruyninckx.

60 procent van de soorten "slecht"

De cijfers: 52 procent van de 240 vogelsoorten zijn "veilig", maar 32 procent is "bedreigd" of "bijna bedreigd". Dat geldt onder meer voor de ooit zo alomtegenwoordige leeuwerik (kleine foto).

De vogels zijn er beter aan toe dan de andere soorten: van de meer dan 1.200 andere diersoorten die vallen onder de habitatrichtlijn heeft slechts 23 procent een "gunstige status van instandhouding". Voor zestig procent is de status "ontoereikend" of "slecht".

Dat komt voornamelijk omdat natuurlijke habitats als duinen, weilanden en vochtige gebieden er sterk op achteruit gaan. Van de 231 onderzochte habitattypes bevindt 77 procent zich in een "ongunstige staat van instandhouding". Het rapport wijst onder meer naar de impact van sommige landbouwpraktijken, zoals het gebruik van pesticiden en meststoffen, overbegrazing en veranderende teeltmethodes.

Veel werk aan de winkel

Als trend stippen de auteurs aan dat soorten en habitats in goede staat die status behouden, terwijl die in slechte staat er almaar op achteruitgaan. Doelgerichte maatregelen hebben hier en daar voor successen gezorgd, maar er is volgens de auteurs nog heel wat werk aan de winkel om de Europese biodiversiteitsdoelstellingen tegen 2020 te halen.

"De resultaten zijn gemengd, maar duidelijk. Als ze goed uitgevoerd worden, dan werken conservatiemaatregelen en verbeteren ze de status van habitats en soorten. Maar deze verbeteringen blijven beperkt en onregelmatig. Jammer genoeg erodeert de algemene biodiversiteit in Europa intussen verder en blijft de druk bestaan", besluit Bruyninckx.

Vlaanderen slechte leerling

Slechts elf procent van de habitattypes in Vlaanderen en vijftien procent van de soorten verkeert in een gunstige staat van instandhouding, merkt Natuurpunt op na de publicatie van "The State of Nature 2015".

"In heel Europa blijft de toestand van de natuur zorgwekkend en dat zien we ook in Vlaanderen", zegt directeur Chris Steenwegen van Natuurpunt. Voor Vlaanderen blijken slechts vijf van de 47 Europese beschermde habitattypen, 11 procent, en negen van de 59 Europees beschermde soorten, 15 procent, in een gunstige staat te verkeren. Meer dan drie kwart van de habitattypes en meer dan de helft van de soorten bevindt zich in een zeer ongunstige staat.

De koepelorganisatie BirdLife International plaatst België daarvoor bij de zes slechtste leerlingen in de Europese klas.

"Zo zijn bossen en heide in heel Vlaanderen in slechte staat", verduidelijkt Steenwegen. "Er is te veel vervuiling door meststoffen en habitats zijn vaak onvoldoende groot om bedreigde planten en dieren te laten overleven. Bovendien gaat het aantal soorten in die habitats er nog altijd op achteruit."

"Milieuwetten niet afzwakken"

Toch wijst Natuurpunt op enkele successen voor specifieke leefgebieden en soorten, waarvoor natuurbeschermingsmaatregelen genomen werden of die binnen het Natura2000-netwerk vallen, zoals bij reigersoorten als roerdomp en woudaapje, en de zoogdieren bever en das (kleine foto). "Gerichte natuurbescherming blijkt wel positieve resultaten op te leveren", klinkt het.

Ook voor de natuurbeweging WWF is het essentieel dat de vogel- en habitatrichtlijnen behouden blijven en erkend als het belangrijkste instrument om natuur in Europa te beschermen.

In dat kader tekenden al meer dan 108.000 Europeanen, waaronder tien procent Belgen, een petitie om de Europese milieuwetgeving niet af te zwakken, nu de Europese Commissie een openbaar onderzoek geopend heeft in het kader van een evaluatie.

AP2006

Habitats slecht beschermd in Wallonië

In Wallonië is de toestand wat de vogels en de andere soorten betreft, ongeveer even slecht als het Europees gemiddelde, maar wat het ebschermen van de Habitats betreft, doet Wallonië het slechter, zegt Joëlle Huyscom, voorzitter van Natagora, de Waalse tegenhanger van Natuurpunt.

"Op een veertigtal habitats in Wallonië, is er maar een op de tien in goede staat, de andere zijn ofwel aangetast of in slechte staat", zegt Huyscom.

De situatie is het slechtst in de landbouwgebieden, en vooral in de maaiweiden. "Tussen 2007 en 2013 is meer dan een vierde van de oppervlakte aan maaiweiden erop achteruit gegaan", zegt Huyscom. 

Huyscom pleit voor bewustwording om de achteruitgang te stoppen, en ze wijst op de hoopgevende resultaten die bereikt zijn dankzij het netwerk Natura2000, het grootste netwerk van beschermde gebieden ter wereld dat zo'n 18 procent van de EU beslaat.