De rekeningen uit het verleden - Ivan De Vadder

Een venijnig zinnetje van Marc Descheemaecker, de vroegere baas van de NMBS in “De Ochtend” gisteren. “De bedrijven die nu onderzocht zijn, waren nooit onderdeel van de NMBS die ik leidde, maar wel van de NMBS Holding, die door mijn collega Jannie Haek werd geleid.” Meteen is de toon gezet, en is de zwarte piet doorgeschoven. De druk op de minister én de baas van de spoorwegen, Jo Cornu, om eindelijk schoon schip te maken binnen het bedrijf is erg groot. Maar Cornu vraagt in ruil aan de politiek de vrijheid om te handelen.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Wat Marc Descheemaecker – intussen door de N-VA benoemd tot de voorzitter van de raad van bestuur van de Vlaamse vervoersmaatschappij De Lijn - doet, is de rekeningen uit het verleden vereffenen.

Descheemaecker was graag zichzelf opgevolgd aan het hoofd van de NMBS. Bovendien heeft hij zich altijd beknot gevoeld door zijn voogdijminister, Johan Vande Lanotte, en diens vroegere kabinetschef, Jannie Haek, die intussen benoemd was als baas van de NMBS Holding. Want ook de drieledige structuur van het spoorwegbedrijf –de NMBS, Infrabel, én een overkoepelende Holding- was Descheemaecker een doorn in het oog.

Het is dan ook geen toeval dat hij nu met plezier natrapt naar de problemen die de audit bij de vastgoedondernemingen Eurostation en Eurogare blootlegt, gaande van regelrecht gesjoemel tot dure etentjes. En met zijn uitspraken schuift Descheemaecker die schandaaltjes mooi door naar de NMBS Holding, ‘die door mijn collega Jannie Haek werd geleid’. Zoals ik al zei, Descheemaecker vereffent zijn rekeningen.

Thijs

Maar er is wat meer aan de hand. Het is een publiek geheim dat de N-VA graag aan de tafel zou aanschuiven van die raad van bestuur van de NMBS. Als het gaat om de politieke benoemingen zijn zowel de Lijn als de NMBS prioritair voor die partij.

Daarom schuift de N-VA de voormalige baas van Bpost, Johnny Thijs, naar voren als kandidaat voor die raad van bestuur. Dat is een sterke kandidaat, want als CEO moderniseerde Thijs destijds de Post, en maakte er een modern en bloeiend bedrijf van.

Noodgedwongen stapte hij uiteindelijk op als baas van de Post, omdat hij niet akkoord ging met de verlaging van zijn loon die de regering voorstelde. Enkele jaren later is een gelouterde Thijs een uitstekende kandidaat om de raad van bestuur van de NMBS te versterken. Al zou je zijn terugkeer ook wel een vorm van rekening vereffenen kunnen noemen.

Enkele weken geleden in “Reyers Laat” liet Thijs trouwens in zijn kaarten kijken. “Ja, ik ben gevraagd.” En “ja, ik zou dat graag doen, maar alleen wanneer enkele voorwaarden vervuld zijn.” “Er bestaan bijvoorbeeld honderden premiesystemen om personeelsleden te vergoeden, waardoor personeelsleden niet flexibel genoeg kunnen worden ingezet”, analyseert Thijs.

Of nog de statutaire benoemingen voor directieleden: “Ik heb geen probleem met het statuut als dusdanig, maar leidinggevenden zijn ofwel goed en dan betaal je die mensen correct, of ze zijn niet goed en dan moet je ze kunnen ontslaan. Als je goed bestuur wil invoeren bij de NMBS, dan moeten de leidinggevenden contractuele medewerkers zijn.” Wie Thijs wil binnenhalen, weet wat hij moet doen.

Wat met Fontinoy?

De kandidatuur van Thijs stuit op één probleem: de verdeling tussen de twee taalgemeenschappen. Een Belgisch overheidsbedrijf met een Vlaamse CEO, zoals Jo Cornu bij de NMBS, krijgt een Franstalige voorzitter van de Raad van Bestuur. In dit geval is dat al jaren Jean-Claude Fontinoy, een vertrouweling én een beschermeling van MR-minister Didier Reynders.

Bovendien is er een strikte scheiding tussen de Vlaamse en de Franstalige leden van de raad van bestuur. Het betekent dat iemand die door de N-VA wordt gesteund nooit een Franstalig lid van de raad van bestuur kan vervangen.

Met andere woorden, Johnny Thijs kan nooit voorzitter van de raad van bestuur worden in de plaats van Jean-Claude Fontinoy. Het betekent bovendien dat Thijs – als Cornu op post blijft - alleen in de raad van bestuur kan komen als er iemand met een SP.A-etiket verdwijnt. Want Open VLD of CD&V zijn niet bereid hun mannetje(s) op te offeren aan iemand van de N-VA.

Intussen wordt de druk op Jean-Claude Fontinoy om zelf op te stappen erg groot. Karel Vinck, nog een oud-spoorbaas, windt er geen doekjes om. In een opiniestuk in de krant De Tijd pleit hij letterlijk voor het opstappen van Fontinoy. Want, zo redeneert, Vinck, als je een trap dweilt, dan begin je toch ook van bovenaan, en niet omgekeerd. Het is duidelijk dat Vinck met dit offensief ook een oude rekening vereffent.

Ook de politieke druk stijgt. De nieuwe voogdijminister, Jacqueline Galant, weet wat haar te doen staat. Zo zei Patrick Dewael in “Villa Politica”: “Ik verwacht van de minister dat ze met haar conclusies naar het parlement komt; en als er mensen vervangen moeten worden, moet dat gebeuren.” Even later zegt hij dat wat hem betreft “de raad van bestuur herschikt kan worden”.

Om het plaatje helemaal rond te maken, eist Jo Cornu intussen meer vrijheid om zijn bedrijf te runnen. In de eerste plaats wil hij meer commerciële vrijheid, om bijvoorbeeld een eigen tarievenpolitiek uit te stippelen.

Met meer commerciële vrijheid, zo zegt Cornu, stijgen ook de inkomsten. Dat heeft de inbreng van de privésector in een overheidsbedrijf als Bpost bewezen.

“Zodra een overheidsbedrijf gedeeltelijk geprivatiseerd wordt, ik neem het voorbeeld van de Post, dan is plotseling alles mogelijk, dan komt er commerciële vrijheid en dan kunnen de tarieven omhoog.”

Voor alle duidelijkheid, een vergelijking tussen onze spoorwegen en die van enkele andere Europese landen heeft aangetoond dat de NMBS het moet doen met 34 procent minder commerciële inkomsten (uit onder meer ticketverkoop) dan andere Europese spoormaatschappijen.

Onopgeloste vragen

MR-minister Jacqueline Galant staat bekend als een vertrouwelinge van premier Michel, en iedereen weet hoe stevig Reynders en Michel strijd hebben gevoerd over de macht in hun partij. En dus zijn er enkele belangrijke onopgeloste vragen.

Zal minister Galant durven raken aan de positie van Jean-Claude Fontinoy? Ik heb eerder al eens gezegd dat de MR pas zal blijven functioneren, wanneer de M van Michel en de R van Reynders de strijdbijl begraven. Zal Michel dan toch die bijl opgraven bij de NMBS? En worden ook daar rekeningen vereffend?

Zal de N-VA raken aan de positie van Jean-Claude Fontinoy? Fontinoy is jarenlang de go-between geweest tussen Bart De Wever en Didier Reynders. Zal de N-VA die man opofferen? In dat geval zou de komst van een door de N-VA gesteund lid van de raad van bestuur ten koste gaan van een Franstalige liberaal, en niet van een Vlaams socialist (wat tot op heden de politieke logica is)

En tenslotte, zal de minister de CEO van de NMBS zijn commerciële vrijheid gunnen? Alvast Mark Descheemaecker is erg jaloers op de huidige spoorbaas. “Het is de eerste keer deze eeuw dat een regering en een voogdijminister, Jacqueline Galant (MR), effectief verandering willen bij het spoor. Ik had mezelf zo'n minister als Galant toegewenst de voorbije tien, vijftien jaar.” De vraag is dus of die steun voldoende zal zijn om van de Spoorwegen dat bedrijf te maken waar Cornu van droomt.

(Ivan De Vadder is Wetstraatwatcher voor VRT-nieuws)