Wat nu met Griekenland? - Jos De Greef

Na vijf maanden lijkt het pokerspel tussen de nieuwe Griekse regering van premier Alexis Tsipras en de schuldeisers -dat zijn de EU-landen, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Muntfonds- tot een climax te groeien. Tsipras wil en kan niet meer besparen, elders in Europa zijn de tijd en het geduld met de Grieken op, maar de vrees voor het onbekende ook.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

De nieuwe Griekse voorstellen inzake een btw-verhoging en hervorming van de pensioenen zouden nu toch de rest van de eurozone kunnen bekoren. Toch moet het snel gaan, want eind deze maand moet Griekenland een schuld van 1,6 miljard euro terugbetalen aan het IMF en dat geld is er niet, tenzij de laatste schijf van noodhulp van de EU-noodfondsen, de ECB en het IMF op tafel komt. En die hulp komt er alleen als de Griekse regering verder bespaart, de btw verhoogt en onder meer het pensioenstelsel hervormt.

Als er geen hulp komt, gaat Griekenland eind van de maand of ten laatste in juli bankroet, nog maar eens. Bedeltochten van Griekse functionarissen in de Verenigde Staten, Rusland en China hebben schouderklopjes, maar geen financiële steun opgeleverd. Niemand wil blijkbaar nog geld storten in het bodemloze Danaïdenvat -dat de Griekse schatkist toch is. Vanuit Europa zelf komen steeds meer signalen dat het geduld van de eurolanden met de Grieken op is.

Probleem is dat niemand precies weet wat er gaat gebeuren als Griekenland uit de bocht gaat. Er is in de Europese verdragen geen clausule voorzien voor een exit uit de eurozone of uit de EU, al vindt iets of wat politicus daar wel een antwoord op. Steeds meer landen houden nu rekening met een "grexit" en de vraag is steeds meer of de eurozone kan vermijden dat de gevolgen uitdijen naar andere Zuid-Europese landen in moeilijkheden.

Kan het nog erger voor de Grieken?

Zeker is dat de Grieken bij een bankroet en/of grexit als eerste de gevolgen zullen voelen. De economie is sinds 2010 al met een kwart gekrompen en de werkloosheid bedraagt nu al meer dan 25%, het hoogste cijfer in de EU.

Erger is dat Athene zonder EU-steun niet langer lonen, sociale uitkeringen en facturen zou kunnen betalen, iets wat de voorbije maanden toch al moeizaam verliep. Wat voor overheid moet doorgaan in Griekenland, zou dan helemaal verlamd worden met grote sociale en politieke onrust tot gevolg. 

Zelfs nog voor de EU en het IMF het infuus uit Griekenland halen, bestaat de kans op een financieel Armageddon. Zo haalt de Griekse bevolking nu al massaal geld af van de bank en een "run of the banks" lijkt niet zo ver meer af. De Griekse banken blijven overigens enkel overeind omdat de Europese Centrale Bank (ECB) zijn "emergency liquidity assistance" (ELA) de voorbije dagen al vier  keer heeft opgetrokken, maar dat is geen weken houdbaar.

Meer nog: de lokale filialen van Griekse banken in Balkanlanden zoals Roemenië, Bulgarije, Albanië, Macedonië en Servië staan nu al onder druk en in een aantal landen is de centrale bank daar ook tussenbeide moet komen. Of hoe snel de Griekse olievlek naar de Balkan kan overslaan terwijl er officieel nog geen breuk is.

Sinds begin dit jaar -toen de nieuwe regering-Tsipras aan de macht kwam- zit Hellas opnieuw in een recessie, stijgt de rente op Grieks staatspapier net als de werkloosheid en de schuld en hebben de bedrijven het erg moeilijk om zich te financieren. Bij een grexit of vertrek uit de eurozone zouden Griekse bedrijven hoe dan ook buitenlandse schulden in dure euro's moeten betalen, terwijl hun inkomsten -als die er al zijn- zouden bestaan uit een eventueel lage drachme of IOU's -schuldbewijzen- van de overheid. Een lawine van faillissementen met nog grotere werkloosheid en armoede is dan een gevolg.

Tegelijk zou de invoer van noodzakelijke producten als voeding, geneesmiddelen, olie en industriële goederen nodig voor een moderne economie, erg duur en voor veel Grieken onbetaalbaar worden. De btw-verhoging die Tsipras nu moet doorvoeren, zou daar klein bier tegen zijn.

Premier Tsipras zit echter met een dilemma: als hij toegeeft, beschuldigt zijn extreemlinkse achterban hem van verraad en valt zijn regering en wellicht ook zijn partij Syriza uit elkaar met politieke chaos erboven op. Als hij het land in een financiële afgrond stort, gebeurt dat wellicht ook en sluit niemand uit dat wanhopige Grieken hun heil bij de fascistische Gouden Dageraad zouden zoeken. Totale chaos en straatoproer zijn dan ook niet uitgesloten. Dat dilemma is er ook voor de eurozone: als de regering valt, gebeurt er ook niks en is Griekenland ook bankroet.

En de eurozone?

Boze tongen beweren -niet helemaal onterecht- dat de noodplannen die Griekenland sinds 2010 gekregen heeft van de andere eurolanden en het IMF, vooral bedoeld waren om de toen wankele Europese banken te behoeden voor een Grieks bankroet. 

Die banken hebben intussen stevigere buffers moeten aanleggen van de EU en sinds de "haircut" -min of meer gedwongen schuldkwijtschelding van veel van die schulden- zouden die nu buiten gevaar zijn.

De grootste schuldeisers van Griekenland zijn nu de andere eurolanden, de ECB en het IMF. Dat zijn dus publieke instellingen die bij een niet-betaling van schulden geld dreigen te verliezen. Anders gezegd: de belastingbetaler -u en ik incluis- zal dus voor de Griekse schuldenberg opdraaien. Opvallend is dat het door de Grieken zo verguisde Duitsland de grootste verstrekker is van noodhulp en dus het meest dreigt te verliezen, al zal Berlijn daar niet aan ten onder gaan. Onlangs berekende de bank ING dat de Belg daar gemiddeld iets meer dan 600 euro bij kan inschieten. Geen drama, maar leuk is anders.

Dat is dan vooral vervelend voor de politici die de steunplannen indertijd opgesteld hebben en nu van hun kiezers het verwijt gaan krijgen dat er met ons belastinggeld in het Griekse casino gegokt is.

Faalt het vertrouwen in de euro?

Nu is Griekenland een klein land dat een groot deel van de problemen aan zichzelf -of tenminste aan de oude politieke klasse van corrupte sjoemelaars- te danken heeft.

Belangrijker is echter het Griekse besmettingsgevaar voor andere landen. Nu al stijgt de rente op Spaans, Italiaans en Portugees staatspapier. Voor de EU en het IMF is het moeilijk om concessies te doen aan Athene en dat niet te doen voor Rome, Madrid of Lissabon, die zich wel aan de afspraken houden.

Bovendien is het probleem vooral politiek. Concessies aan Syriza in Griekenland zou andere links-populistische partijen zoals Podemos in Spanje of de beweging van Beppe Grillo in Italië aan de macht kunnen brengen. Dan zou de hele begrotingsdiscipline -het fundament van de monetaire unie- op de helling komen te staan, zeker als nationalistische rechts-populisten zoals het Front National in Frankrijk, de UKIP in Groot-Brittanië en de Ware Finnen aan het andere kant van het euroscepticisme zouden beginnen te trekken. 

Vraag is wie die Gordiaanse knoop kan ontwarren, zeker als je bedenkt dat de welvaart en de reputatie van Europa wereldwijd op het spel staan. De tijd is nu zo goed als op.

(Jos De Greef is journalist bij VRT-nieuws.)