Griekenland: En de klok zegt tik-tik - Hendrik Vos

Ook vandaag was er al weer een historische datum voor de onderhandelingen met Griekenland. Het maakt de auteur - Europaspecialist - moedeloos, omdat dit gevaarlijke spel in chaos kan uitmonden. Niet alleen in Griekenland.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

De prijs voor de meest constructieve bijdrage in de discussie over Griekenland gaat deze week naar de Litouwse president, Dalia Grybauskaitė. Toen de partijen dicht bij een akkoord stonden, tweette ze: "De Grieken willen nog altijd feesten, maar iemand anders mag de factuur betalen."

Griekenland zat altijd al in de categorie van de armste Europese landen. In een handvol jaren verdween nu ook nog eens een kwart van het bbp, ruim een derde van de Grieken leeft op of onder de armoedegrens, meer dan 25% is werkloos, bij jongeren gaat het om haast 60%. Het gemiddelde gezinsinkomen kelderde de voorbije periode met tientallen procenten, de kindersterfte stijgt, de zelfmoordcijfers pieken als nooit tevoren.

Dat is niet de definitie van een land dat in volle sirtaki van het ene naar het andere feestje leeft. Dit is een land met een groot probleem.

Eigen schuld ...

Over de oorzaak van het probleem is al veel gezegd. Corruptie, cliëntelisme, een slecht werkend staatsapparaat en een belastingontduiking die vermoedelijk de Belgische schaal nog overtreft. Een ondoordachte opbouw van een schuldenberg ook.

Dat laatste vonden de andere Europese landen lange tijd niet zo erg: de Grieken gingen schulden aan om elders in Europa gerief te kopen. Onder meer de defensie-industrie in Frankrijk en Duitsland had aan Griekenland een geweldig goede klant. Aan de Griekse dwazigheden hebben we jarenlang flink verdiend – het mag ook wel eens gezegd worden.

... dikke bult?

De opgelegde remedie is ook bekend. Het IMF en de Europese landen leenden geld aan Griekenland waarmee een deel van de oude schulden kon worden terugbetaald. Zo werd vermeden dat banken, overal in Europa, plots grote verliezen zouden leiden en misschien in elkaar zouden stuiken. Van al die noodhulp heeft de gewone Griek dus maar weinig gezien. Die gewone Griek moest wel drastisch besparen. Begin dit jaar was die dat moe en het extreemlinkse Syriza won de verkiezingen met de belofte dat alles anders zou worden.

We zijn een klein half jaar verder en veel is er nog niet anders geworden. Integendeel, met de economie ging het nog wat verder bergaf, en de werkloosheid zit opnieuw in de lift. Er wordt intussen op de achtergrond wel nagedacht over plannen om de economie weer op de rails te krijgen, met Europese subsidies en allerlei fondsen die – zo hoopt men – een groot effect zullen hebben. Dat zal wellicht ook de enige duurzame oplossing zijn voor het probleem, maar het zal nog enige tijd duren voor die vruchten geplukt kunnen worden.

Intussen zal er nog een hele poos depannagewerk nodig zijn. Voor het einde van de maand moet Griekenland weer schulden afbetalen, en de wisseltrucs zijn uitgeput. Andere landen moeten nog deze maand vers geld aan de Grieken lenen, zo niet kunnen daar straks de pensioenen en de ambtenaren niet meer betaald worden, en uiteraard evenmin het geld dat het nog verschuldigd is aan het IMF en de andere geldschieters. Een faillissement, heet dat. Dan zit er voor de Grieken vermoedelijk niet veel anders op dan het slaan van een eigen munt.

Over de gevolgen van zo’n grexit kunnen we kort zijn: we weten het niet. De meest geloofwaardige economen vermoeden dat het in Griekenland tot een ferme extra verarming zal leiden. Door de rest van de eurozone zou een schokgolf gaan en ook de geopolitieke gevolgen zouden spectaculair kunnen zijn.

Maar er zijn ook waarnemers die vermoeden dat het kan meevallen voor Griekenland of voor de rest van de eurozone. Hier en daar is er zelfs iemand die voorspelt dat het voor alle partijen profijt brengt. De sprong in het ongewisse kan de redding betekenen, maar de meesten voorspellen toch eerder een duik in de afgrond. Niemand weet het zeker. 

Dat is de voornaamste reden waarom de Europese leiders er de voorbije vijf jaren altijd in geslaagd zijn om finaal een akkoord te vinden. Meestal gebeurde dat ver na middernacht, als het water aan de lippen stond, en de beurs in Azië op het punt om open te gaan. Dan werd altijd wel een maatregel verzonnen of een verklaring gedaan om rust te brengen en de chaos te vermijden. Zo kon iedereen er weer even tegen: een paar maanden, een paar weken, soms alleen tot na het weekend.

De kans blijft reëel dat het ook nu weer van dat wordt: tijdens onderhandelingen van de allerlaatste kans (“nee, maar nu écht”), in de finale uren voor alweer een deadline, wordt een akkoord bereikt om even verder te kunnen.

Borrelnootje

Alle partijen hebben er belang bij om een vergelijk te vinden, maar dat wil niet zeggen dat ze in de onderhandelingen ook even sterk staan. Dat hebben de Grieken de voorbije jaren wel ervaren. Een nieuwe regering kan daar niet veel aan veranderen. In het beste geval kan ze een paar borrelnoten scoren.

Ook nu ligt er voldoende materiaal op tafel voor een compromis op zijn Europees. Het geld is al bijeengeharkt zonder dat de geldschieters daar nog pijnlijke maatregelen voor moeten treffen. De Grieken, op hun beurt, zijn zelfs bereid om het mes te zetten in de pensioenen en de btw fors te verhogen. Maar de laagste pensioenen willen ze buiten schot houden en voor sommige producten willen ze een minder straffe btw-verhoging. In combinatie met al de andere maatregelen, die niet teruggeschroefd zullen worden, gaat het slechts om miniborrelnoten. Maar ze zijn van groot symbolisch belang: het zijn deze zaken die de Griekse premier in de verf zal moeten zetten om op de goedkeuring van zijn parlement te kunnen rekenen en politiek te overleven.

Bij Europese onderhandelingen wordt daar over het algemeen rekening mee gehouden: als het duidelijk is hoe de kaarten liggen, wordt er een compromis gezocht, waarbij alle partijen het elkaar gunnen om toch enigszins met opgeheven hoofd naar de achterban te trekken.

In dit geval groeien de twijfels over die bereidheid bij de schuldeisers. Dat het IMF, dat minder doordrongen is van die compromiscultuur, mee aan tafel zit, vergemakkelijkt de zaken niet. Maar ook zonder het IMF lijkt het erop dat sommige andere eurolanden een zodanig grote hekel hebben aan die Griekse regering dat ze het haar niet gunnen om straks met dat opgeheven hoofd in Athene te landen. De Griekse regering moet blijkbaar door het stof, plat op de buik.

Het is niet uitgesloten dat die regering straks uit elkaar spat, geconfronteerd met een onmogelijk dilemma. Maar de klok tikt nu hard en snel en voor nieuwe verkiezingen is er geen tijd meer. Als de schuldeisers Griekenland zelfs geen halve borrelnoot gunnen, dan spelen ze een gevaarlijk spel dat alsnog kan uitmonden in de chaos. Niet alleen in Griekenland, maar op heel het continent en misschien ook ver daarbuiten.

(De auteur doceert Europese politiek in Gent.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.