Als de Grieken vertrekken...

De schaduw van een Grieks bankroet en/of grexit (uittrede uit de eurozone) hangt opnieuw als een schaduw boven Europa. Alhoewel bijna alle experts ervan uitgaan dat de gevolgen nu veel minder erg zouden zijn dan enkele jaren geleden, zou het "worstcasescenario" toch hard aankomen in Euroland.

Oeverloze discussies en irritaties tussen Griekenland en de andere eurolanden, aangevuld met een "foert" via een referendum, hebben de kloof tussen Athene en de rest van Europa enkel vergroot. Het ondenkbare is nu niet meer ondenkbaar, te meer omdat het geduld van de EU, de ECB en het IMF met de huidige Griekse regering op is.

Die regering -een coalitie van radicale linkse en even radicale rechtse partijen, verenigde in hun afkeer van besparingen en hervormingen- lijkt ook niet echt aan te sturen op een compromis. Terwijl de politiek talmt, zit de echte economie echter niet stil.

Centraal zijn de Griekse banken die enkel overleven dankzij de noodlijnen ("emergency liquidity assistance" of ELA's (wat een afkorting)) en het sluiten van de banken en kapitaalbeperkingen door de regering. Nu al geraken ouderen niet meer aan hun pensioen en zijn er op afgelegen eilanden al tekorten aan medicijnen, voeding en brandstof. Die goederen moeten -zoals veel in Griekenland- worden ingevoerd en door de kapitaalbeperkingen zijn buitenlandse betalingen moeilijk en worden leveranciers wantrouwig.

Een ineenstorting van de wankele Griekse banken zou andere bedrijven mee in de afgrond sleuren, waardoor de nu al torenhoge werkloosheid helemaal zou escaleren. Bij een bankroet zou de regering bovendien de ambtenarenlonen, pensioenen en sociale uitkeringen niet meer kunnen betalen, evenals leveranciers. Tegelijk zouden ingevoerde producten plots erg duur worden en uit de ervaring van financiële crises zoals in Thailand, Mexico en Argentinië blijkt dat er hyperinflatie zou dreigen.

De gevolgen zijn dan niet enkel sociaal of economisch, want de kans op rellen, plunderingen en gewelddadig straatprotest zijn dan niet uitgesloten, te meer daar binnenlands marxistisch terrorisme nu al bestaat. Bovendien zou een dergelijke ineenstorting zich wellicht over minstens één generatie uitspreiden.

En de rest van Europa?

In 2010 en 2012 stond de toekomst van het Europese bankenmodel op de helling. Verzwakt door de financiële crisis van 2008 waren die toen niet in staat om de ondergang van Griekenland te verteren. Mede daarom werden er toen erg dure hulpplannen (in totaal 240 miljard euro) voor Griekenland en later ook Ierland, Portugal en de Spaanse banken uitgewerkt door de EU en het IMF.

Nu is er sindsdien veel veranderd. De andere probleemlanden staan na harde herstructureringen opnieuw op eigen benen en knopen opnieuw met groei aan. De ondergang van Griekenland zou dan ook dat prille herstel kunnen ondermijnen, maar over hoe groot de impact zal zijn, zijn de meningen verdeeld.

Anders dan toen zijn de Europese banken nu vrij goed geïsoleerd van de Griekse risico's, vooral sinds ze in 2012 een groot deel van de Helleense schulden hebben kwijtgescholden. Bedrijven die uitvoeren naar Griekenland, zouden getroffen worden, maar het moet gezegd dat de Griekse invoer de voorbije jaren toch al fors teruggevallen was.

Er dreigt dan wel een gevaar voor de andere Zuid-Europese landen met veel schulden zoals Portugal, Spanje en Italië. De rente op hun schuldpapier zal de hoogte inschieten, maar daartegenover staat dat de ECB wellicht de "bazooka" zal bovenhalen om massaal staatspapier op te kopen en zo de rentes onder controle te houden.

De ECB en de eurozone hebben de voorbije jaren veel inspanningen geleverd om "het Griekse gevaar" in te dammen. Minder goed beschermd zijn dan weer Balkanlanden zoals Servië, Montenegro, Albanië en Macedonië en EU-lidstaten Roemenië en Bulgarije. Daar hebben Griekse banken een groot marktaandeel, was er vorige week al paniek en moesten de lokale centrale banken tussenbeide komen. Macedonië zit bovendien in een heuse politieke crisis en sociaaleconomische "fall out" vanuit buurland Griekenland zou daar erg lelijke gevolgen kunnen hebben.

Ook zouden de beurzen een flinke klap kunnen krijgen als beleggers massaal hun geld verschuiven naar staatsobligaties van "veilige landen" zoals Duitsland, Oostenrijk en Finland. Dat kan dan weer de financiële evenwichten in de eurozone onder druk zetten. De koers van de euro zal wellicht ook een duik nemen die recht evenredig is met het vertrouwen in de prille monetaire unie.

Politieke tegenover economische risico's

Nu hebben beurs- en wisselkoersschokken gelukkig de neiging om tijdelijk te zijn; als de paniek wegebt, keert vaak ook het geld terug. Anders is dat met de politieke gevolgen van een dergelijke crisis.

Nu willen de EU, ECB en het IMF Griekenland geen speciale behandeling toestaan die de Ieren, Portugezen en Spanjaarden eerder niet kregen. Dat zou in die landen begrijpelijk tot grote woede leiden en de begrotingsdiscipline en alle geleverde inspanningen totaal op de helling zetten, wat dan weer de monetaire unie zou kunnen uit elkaar doen vallen.

Als Syriza dan weer zijn zin zou krijgen, dreigen andere radicaal-linkse partijen zoals Podemos (Spanje), de partij van Beppe Grillo (in Italië) en anderen de wind in de zeilen te krijgen. Niet voor niets zeggen "die Linke" -de erfgenamen van het Oost-Duitse communisme- dat "de sociale revolutie in Europa in Griekenland begint". Dat kan de politieke consensus in de hele Unie aantasten, te meer daar rechtse populisten zoals Wilders, het Front National, de Britse UKIP of de "Ware Finnen" aan de andere kant van de EU zullen beginnen te sleuren. "Les extrêmes se touchent" dus, maar de democratie in Europa staat of valt met het centrum, hoe kleurloos dat ook mag zijn.

Er zit ook een strategisch kantje aan de zaak: de Griekse regering van Tsipras vrijt graag Rusland op en dat op een ogenblik dat de EU en Moskou de degens kruisen over Oekraïne. Het Kremlin zou maar wat graag de EU uit elkaar spelen en een poot aan de grond krijgen in de Middellandse Zee, in EU- en NAVO-lidstaat Griekenland bijvoorbeeld.

Al die horrorscenario's hoeven niet noodzakelijk werkelijkheid te worden, maar ze volledig uitsluiten, kunnen we nu ook niet langer.