Europa: eigen kassa eerst - Lukas De Vos

Wat hebben twee politieke uitersten gemeen? Het linkse Griekenland heeft een onverwachte bondgenoot: de rechtervleugel van Denemarken die nu regeert. Waarom?
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Een vreemde eend in de bijt

Denemarken is geen lid van de eurozone. Sterker nog, het land heeft op de Europese Top van Maastricht in 1992 bedongen dat het niet verplicht kan worden de euro in te voeren. Er is meer: Denemarken heeft ook uitzonderingsclausules bedongen over het Europees burgerschap en over het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid.

Angst voor waarde Deense kroon

Het mag dan ook verwonderen dat Kopenhagen onmiddellijk na het overduidelijke 'nee' in de Griekse volksraadpleging van 5 juli premier Tsipras bezwoer om te allen prijze in de eurozone te blijven. Het hemd is nader dan de rok.

Schokken van de euro hebben automatisch invloed op de waarde van de Deense kroon. Dat viel maandagmorgen na het referendum best mee: de Deense beurs (de C20 CAP) verloor bij opening wel anderhalf procent, maar de wisselkoers bleef standvastig: 13,41 euro voor 100 kronen.

Het bedrijfsleven had zijn voorzorgen genomen. Zo trok de Deens-Zweedse zuivelgigant Arla vrijwel heel zijn kapitaal terug uit Griekenland. Hij perkte snel zijn voorraden ter plekke in. Arla verwacht een halvering van de winst. Nu is dat zo'n 35 miljoen euro per jaar. Geld op Griekse banken kan verwasemen.

Die bezorgdheid om de geldstandaard hangt onverbrekelijk samen met de genoemde drie Europese opt-outs. Zij waren de échte inzet van de Deense verkiezingen. Kort na de nek-aan-nek-race, waarbij het 'Blauwe Blok' (centrumrechts, met vier partijen) het regerende 'Rode Blok' (centrumlinks, met de nieuwe Alternative erbij vijf partijen) op de valreep van de macht verdreef met 90 tegen 89 zetels, suste de gouverneur van de Centrale Bank al de gemoederen. In Bern voorzag geen grote schommelingen, hij dacht niet dat de Deense kroon een veilige haven zou worden voor de geldstromen die uit Griekenland weggesluisd werden. De stabiele wisselkoers lijkt hem gelijk te geven.

Ruk naar rechts

Maar de uitdaging blijft. De forse ruk naar rechts, met als enige échte winnaar de Dansk Folkeparti (DF) van Kristian Thulesen Dahl die nu, zoals in de jaren 2001-2011, gedoogsteun verleent aan de liberale (Venstre) minderheidsregering, dreigt de Deense houding tegenover de EU fundamenteel te wijzigen.

Dahl maakt er geen geheim van dat hij de Britse eis om de rol en de bemoeizucht van Brussel te herzien volledig onderschrijft. De nieuwe regering van Lars Løkke Rasmussen zal hem daar goedschiks kwaadschiks in moeten volgen. Rasmussen heeft namelijk amper 34 zetels in de Folketing, het eenkamerparlement (min 13, de grootste nederlaag ooit) – het kan nog erger, in 1973 vormde Venstre met amper 22 zetels een regering onder Poul Hartling, die het veertien maanden volhield. Maar de tijd van de grote coalities is voorbij, het is nu de buitenwacht die de wet dicteert, en de vrij machteloze regering tot verregaande compromissen dwingt.

Het kiesprogramma van DF (nu de tweede partij van het land, na de sociaaldemocraten) wordt het richtsnoer van het komend beleid. Dat viel al op bij de eerste en enige vergadering van de Folketing voor het zomerreces: de vroegere, controversiële leidster van DF, Pia Kjærsgaard, werd tot parlementsvoorzitter gekozen, en meteen werd al één punt doorgepraat: de “stroomlijning” van het asielbeleid. Een strenger asielbeleid is één van de hoekstenen van populistisch rechts. De andere eisen van DF zijn een strikte grensbewaking, vooral met Duitsland; hervorming van de Europese regels; meer geld voor gezondheidszorg en pensioenen.

Rechts en links: één front

En daar doemt een onverwacht bondgenootschap op tussen de “egoïstische” rijken van Denemarken, en de “geterroriseerde” dompelaars van Griekenland. Bien étonnés de se trouver ensemble, streven arm en rijk naar dezelfde ademruimte: zelfbeschikkingsrecht. Tegen Brussel, tegen de inwijkelingen, tegen de uitholling van het nationaal gezag.

De klachten van DF zijn ook de klachten van uiterst links (Syriza, KKE) en uiterst rechts (Gouden Dageraad) in Griekenland. Ook daar wil men paal en perk stellen aan de instroom van vluchtelingen en gelukszoekers langs de Turkse grens. Ook daar wil de regering-Tsipras haar eigen sociale politiek kunnen bepalen (bv. met gratis voedselbonnen, wat Europa verbiedt). Ook daar zijn de financiële verwurging en de werkloosheid de bron van ongenoegen. De oorzaken liggen anders, de perceptie is gelijk.

Rechts rukt op

Het discours van een partij als DF is intussen gemeengoed geworden: aan de oostgrens van de EU, in Scandinavië, in het Balticum, aan de zuidflank, nu ook zelfs in Duitsland. Duitsland, dat met 173.000 aanvragen vorig jaar de grootste asieltoevloed kende (+ 58 %) verstrengt zijn opnamepolitiek: snellere uitzetting, striktere verblijfsvoorwaarden, bewijsbaar levensonderhoud, taalkennis.

Tot voor kort werd Hongarije nog verketterd omdat het desnoods een muur wou bouwen langs de Servische grens om Kosovaren buiten te houden. Griekenland doet hetzelfde langs de Bulgaars-Turkse grens, om de mensensmokkel uit het Midden-Oosten te verijdelen. Oostenrijk schort tijdelijk de asielaanvragen op. Zweden, dat procentueel het meeste vluchtelingen aanvaardt (88.000), kreunt onder de druk op de sociale verzorgingsstaat. Daar schoot de uiterst rechtse Demokraterna omhoog (van 20 naar 49 parlementsleden). In Finland zit de ultranationalistische Finse Partij in de regering, net als de Vooruitgangspartij in Noorwegen.

Het is duidelijk dat er een volledige ontkoppeling aan de gang is tussen Europees beleid en nationale politiek. De aanslepende crisis is daar niet vreemd aan. De effecten van de globalisering en de oorlogen niet minder. Denemarken zal onvermijdelijk volgen, ook al mikt Venstre op belastingverlaging en begrotingsdiscipline. DF zal zwaarder wegen als het 4 miljard extra eist voor de zieken, de werklozen, de ouderen en de politiewerking. Liefst 43% van de DF-kiezers zijn ouder dan 60. Het wijst erop dat de angst voor het verlies van de herkenbare, kleine, homogene gemeenschappen een steeds nadrukkelijker politieke rol gaat spelen.

De kassa is van ons

De vervanging van “Gucci-Helle” (Thorning-Schmidt hield nogal van exclusieve modepakjes) door “Teflon Thulesen” (van wie alles afstroomt) is betekenisvol – corruptie is geen maatstaf meer: Thornings man, de zoon van Neil Kinnock, zit in vieze belastingpapieren; Rasmussen heeft belasting- en partijgeld aan de vingers hangen waarmee hij rijkelijk rondvloog en maatpakken kocht. Europa zet zich in egelstelling. Er is huiver voor alle vreemdelingen. De kassa van de staat moet de kassa van het volk worden, niet van de hooghartige banken of nooit gekozen financial wizzards, laat staan van onpeilbare en ongrijpbare instellingen als het IMF of de ECB. Denemarken is daarvan de lakmoesproef.

Door in te zetten op meer afscherming en beveiliging, drijven nu op slag andere schandalen boven. Het leger. “Niet paraat”, stelt stafchef Hans-Christian Mathiesen, “We werken met aftands materieel. Pantsers en houwitsers uit de jaren stilletjes ('60), tanks van begin jaren '80”. Terwijl een audit vaststelt dat er “chaotisch en ondoordacht” wordt aangekocht: 16.000 sportbeha's, 40.000 witte onderbroeken, al strekt de voorraad nog voor een kwarteeuw. De socialisten hadden het legerbudget verminderd met 2,7 miljard kronen per jaar. De conservatieven eisen nu een optrekking met 1 miljard.

De wapenindustrie wint

Dat is de ziekte van arm en rijk als veiligheid hét thema wordt. Er dient gesneden in de militaire uitgaven. Griekenland koopt na de VS al decennia het meeste wapentuig aan van alle NAVO-landen. (Turkije en Cyprus, weet je wel). Ook nu nog, 2,2% van de begroting. Richtlijn is 2%. Daar komt niemand aan, Denemarken vermindert zelfs zijn budget.

Maar de roep om meer middelen klinkt steeds luider. Daar is maar één winnaar: de wapenindustrie. In Griekenland zijn dat de VS (42% van de leveringen vooral F-16's), Duitsland (25%, Leopardtanks) en Frankrijk (Mirages, 13%). Net de landen die Griekenland tot zelfdiscipline aanporren. Maar niet op dat gebied. Je zou voor minder cynisch worden.

(De auteur was VRT-journalist.)

 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.