Kan Athene goed koken met een Argentijns recept?

Wat moet Griekenland doen om uit de negatieve spiraal te raken waarin het verzeild zit? Athene, Europa en het IMF raken het maar niet eens over wat er moet gebeuren. Aan het begin van de eeuw zat ook het Zuid-Amerikaanse land Argentinië in een diepe schuldencrisis. Welke oplossingen bedachten ze in Buenos Aires en kunnen ze daar in Athene iets van leren?

Een overheid die haar schulden niet meer kan aflossen, een economie die krimpt, een galopperende werkloosheid, een "run on the bank" en beperkingen op het opnemen van banktegoeden: dit is niet Griekenland anno 2015, maar Argentinië in 2001. Desondanks ging het enkele jaren later beter met de Argentijnse economie.

In de jaren 90 was de peso, de Argentijnse munteenheid, gekoppeld aan de Amerikaanse dollar.

Prijsdalingen van landbouwproducten - een belangrijk exportproduct van Argentinië - en een devaluatie van de Braziliaanse real - Brazilië is de belangrijkste handelspartner - doen Argentinië de das om. De overheid moet zwaar bezuinigen en het land komt in een vicieuze cirkel van besparingen en een economische krimp terecht. De Argentijnen verliezen hun vertrouwen en proberen massaal hun geld van de bank te halen.

Drastische maatregelen

De overheid kiest voor een shocktherapie. De peso wordt losgekoppeld van de dollar, met een aanzienlijke devaluatie tot gevolg. Argentijnse landbouwproducten worden veel goedkoper op de wereldmarkt. Importproducten worden onbetaalbaar, maar de binnenlandse productie krijgt een flinke stimulans, wat de werkloosheid weer naar beneden drukt.

Om de kapitaalvlucht tegen te gaan bevriest de overheid alle banktegoeden voor 12 maanden. De middenklasse ziet haar spaargeld langzaam verdampen. De levensstandaard van de gemiddelde Argentijn gaat er fors op achteruit.

Desondanks ziet econoom Lode Vereeck positieve punten. Hij was gastdocent in Buenos Aires in de periode 1998-2009. "De peso en de dollar werden twee munteenheden die naast elkaar stonden als betaalmiddel. Zo'n bi-monetair systeem heeft voordelen", zegt hij.

Veel Argentijnen zijn woedend op de internationale geldschieters, die de geldkraan richting Buenos Aires hebben dichtgedraaid, en geven luidruchtig uiting aan hun protest. Uiteindelijk komt er een akkoord over schuldherschikking.

Voorbeeld voor Griekenland?

Hoewel de Argentijnse economie er vandaag weer belabberd aan toe is, toont de aanpak van de crisis van 2002 aan dat een verbetering van de toestand er vrij snel kan komen. Een groot deel van de bevolking moet daarvoor wel eerst door een diep economisch dal.

Toch zit Griekenland niet helemaal in hetzelfde schuitje, want het land heeft geen eigen munteenheid meer. Een grexit en de herinvoering van de drachme zouden volgens veel waarnemers tot chaos en onzekerheid kunnen leiden. Het invoeren van een nieuwe munteenheid is geen eenvoudige opgave voor een centrale bank, zeker als die plotseling moet gebeuren. Bovendien zouden de Griekse bankrekeningen wellicht moeten worden bevroren om een kapitaalvlucht zo veel mogelijk tegen te gaan.

Lode Vereeck pleit voor de invoering van een bi-monetair systeem in Griekenland. "Zo kunnen we de kool en de geit sparen. De harde euro en de zachte drachme kunnen perfect naast elkaar bestaan in Griekenland, waarbij de drachme voor lokale uitgaven wordt gebruikt." Hij erkent dat een eventuele herinvoering van de drachme zal leiden tot devaluatie en inflatie, maar de harde euro zou dat in zo'n scenario enigszins moeten temperen.

In tegenstelling tot Argentinië beschikt Griekenland allerminst over een sterke exportsector. Argentijnse soja is erg gegeerd, maar dat geldt niet voor Griekse feta. De Griekse economie moet het vooral hebben van het toerisme en van de scheepvaart, en in deze tijden van trage economische groei op de wereldmarkt zijn de vooruitzichten daar niet enorm goed.

Bovendien is Griekenland vandaag veel meer importafhankelijk dan Argentinië in 2001-2002. Een grexit zal de import niet vergemakkelijken, wat de kans vergroot dat Griekse consumenten en producenten het zonder sommige consumptiegoederen zullen moeten stellen.

"Hoop dat ze eruit raken"

Lode Vereeck ziet wel mogelijkheden voor de Griekse economie. "We moeten durven nadenken over een transformatie van de huidige landeconomie met weinig toegevoegde waarde naar een economie die gebaseerd is op informatica of moderne industrie. Er bestaan heel goede universiteiten in Griekenland waar veel knowhow is."

Blijft dan nog de schuldenkwestie. Een Griekenland met de drachme zal even weinig in staat zijn aan schuldaflossing te doen als een Griekenland met de euro. Hoe de kapitaalverstrekkers daarmee zullen omgaan, is vandaag een groot vraagteken.

"Ik hoop dat ze eruit raken", zegt Lode Vereeck. "De Europese staatshoofden en regeringshoofden moeten komen met een degelijk business plan voor Griekenland." Hij vraagt zich af of het wel zo'n goed idee was om alleen de ministers van Financiën over de Griekse schuldencrisis te laten beslissen. "Het financiële probleem is een probleem van tweede orde, een nieuwe digitale economie met toegevoegde waarde is veel belangrijker."