Gitzwarte wolken boven de Europese top - Rob Heirbaut

In september 2014, een maand of tien geleden, klonk de toenmalige premier van Griekenland Antonis Samaras nog optimistisch: Griekenland zou geen derde hulppakket nodig hebben, het zou binnen een paar maanden sterk genoeg zijn om op eigen benen te staan, en geld te lenen op de financiële markten.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Diezelfde financiële markten maakten snel een einde aan zijn optimisme: de Griekse langetermijnrente begon plots te stijgen, een snelle terugkeer naar de markten was onmogelijk, een derde hulppakket was onvermijdelijk. Sinds 2010 had Griekenland noodgedwongen een beroep moeten doen op noodleningen van andere eurolanden en het IMF om zichzelf te financieren. Aan die leningen waren strenge besparings- en hervormingsvoorwaarden gekoppeld. Ook Samaras (Nea Demokratia, een partij die net zoals de Duitse CDU of de Vlaamse CD&V, lid is van de Europese Volkspartij ) hield niet van die voorwaarden. Volgens de andere eurolanden voerde de Griekse regering ook niet alle voorwaarden uit: corruptie werd onvoldoende bestreden, buitenlandse experts die het Griekse belastingsysteem wilden moderniseren werden gedwarsboomd.

Maar toen kwamen er verkiezingen...

In december 2014 ging men er bij de eurogroep (de ministers van Financiën van de eurozone) nog van uit dat een derde hulpprogramma van ongeveer 10 miljard euro zou moeten volstaan. Maar toen kwamen er verkiezingen, met Syriza als grote winnaar, een radicaal-linkse partij die het over een andere boeg wilde gooien: een nieuwe deal met Europa, minder besparingen, meer groei, hulp maar zonder vernederingen, geen trojka meer die bevelen oplegt aan de regering in Athene, en vooral ook schuldverlichting. Lange tijd weigerde de Syriza-regering een verlenging van het tweede hulpprogramma te aanvaarden, in februari 2015 gaf ze toch toe. Eind juni riep premier Tsipras de onderhandelaars weg uit Brussel, hij organiseerde een referendum tegen de laatste voorstellen van de trojka (ECB, IMF en Europese Commissie). De eurolanden reageerden woest: einde van het tweede programma, zonder nieuwe Griekse voorstellen komt er een grexit.

De regering Tsipras heeft nu een knieval moeten doen, met de steun van oppositiepartijen: ze heeft (bijna) alle voorstellen van de trojka aanvaard, en vraagt nederig om een derde steunpakket, waarbij ze voorzichtig ook schuldverlichting vraagt.

Een afwijzingsfront

Toch is dit voor Duitsland, Finland en enkele andere landen nog niet genoeg. De voorstellen die Griekenland op tafel legt, zouden een paar weken geleden volstaan hebben om de resterende 15 miljard euro uit het tweede steunprogramma vrij te maken, om zo de komende 5 maanden te overbruggen. Over een derde programma werd eind juni nog niet onderhandeld. Wat ze nu vragen, een derde steunprogramma, is van een andere orde: 74 miljard euro, om de komende drie jaar te overbruggen. Een van de verklaringen voor dat hoge bedrag is de raming dat er ongeveer 25 miljard euro nodig is om Griekse banken te herkapitaliseren.

Bovendien komen de voorstellen van een regering die een beroep moet doen op de oppositie om de voorstellen goedgekeurd te krijgen in het parlement, want Syriza, de voornaamste partij in de regering, telt veel dissidenten. 
De hardliners in Europa zijn sceptisch, want de vorige Griekse regeringen bezorgden het land al geen goede reputatie. Daarom worden er nu meer garanties op papier geëist, anders wil men niet beginnen met onderhandelen over een derde steunpakket.

De Duitse regering moet toelating vragen aan de Bundestag om zulke onderhandelingen te kunnen beginnen, en binnen de partij van Merkel (CDU) willen veel parlementsleden niet weten van nog eens miljarden voor Griekenland. De populaire Duitse krant Bild voert openlijk campagne voor een grexit.

De Finse regering heeft blijkbaar geen mandaat gekregen om een derde lening voor Griekenland goed te keuren. Maar coalitiepartner Ware Finnen zet de andere partijen onder druk om met een Fins veto te dreigen.

Tijdelijke grexit

Duitsland wil Griekenland het liefst onder een vorm van curatele plaatsen, om er zeker van te zijn dat de beloftes ook effectief worden uitgevoerd, maar stelt ook een tijdelijke grexit van vijf jaar voor als alternatief.

Tijdens die vijf jaar buiten de eurozone kan dan deel van de Griekse schuld worden kwijtgescholden, iets wat juridisch onmogelijk zou zijn zolang Griekenland lid is van de eurozone. Maar is zo’n tijdelijke exit wel juridisch waterdicht? Of is de tijdelijke grexit een dreigement om uiteindelijk een sterkere controle over Griekenland te verkrijgen?

Sfeer grondig verziekt

Valt dit nog op te lossen? Uiteraard. De discussie gaat nu over de vraag of er onderhandelingen over een derde steunpakket begonnen kunnen worden. De details van een derde programma moeten niet dit weekend worden afgesproken.

De Griekse regering heeft veel vertrouwen verloren door de organisatie van het referendum. Vertrouwen komt te voet, maar vertrekt te paard. Ze zal dus meer garanties moeten geven, snel een aantal wetten goedkeuren en nog meer maatregelen voorstellen die in de lijn liggen van wat de trojka al langer vraagt, niet noodzakelijk besparingen. Praten over schuldherschikking zou men kunnen uitstellen tot later, nadat een aantal hervormingen zijn uitgevoerd. En zoals steeds zou de uitbetaling van de lening in schijven gebeuren, telkens gekoppeld aan het halen van doelstellingen.

De sfeer lijkt echter grondig verziekt in de eurogroep. De voorbije maanden hebben de ministers van Financiën er niets van gebakken. De regeringsleiders hebben dit probleem laten aanslepen en zijn pas veel te laat bij het spel betrokken geraakt. Maar het is alleen op hun niveau dat dit opgelost kan geraken.

En als ze argumenten zoeken voor nieuwe steun voor Griekenland: het staat zwart op wit in een document van de “trojka” die de steunaanvraag van Griekenland beoordeelde. Vrij vertaald: “Steun voor Griekenland en de Griekse banken is essentieel om het vertrouwen in het Griekse financiële systeem te herstellen, maar ook om te beletten dat andere EU-lidstaten en de eurozone in zijn geheel risico lopen.” 

(Rob Heirbaut is Europa-specialist bij VRT Nieuws.)