Wel of geen Griekse deal, de eurozone verliest - Sacha Dierckx

De Griekse saga lijkt opnieuw tot een climax te komen, met de onderhandelingen over de derde bail-out voor Griekenland. Eigenlijk zijn er op dit moment nog maar twee mogelijkheden: een akkoord dat slecht zal zijn voor Griekenland, of een grexit. Bij beide opties lijken Griekenland en Syriza “verliezers” te zijn. Maar wie dieper kijkt, ziet dat vooral de eurozone het slachtoffer zal zijn van de harde houding van de eurogroep. Deal of geen deal, gremain of grexit, de eurozone komt misschien wel als grootste verliezer uit deze historie.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina
Copyright 2009

Griekenland verliest bij een deal

Laten we beginnen met Griekenland. De deal die nu op tafel ligt, zal Griekenland niet uit het economische moeras trekken. Daar zijn de meeste economen het wel over eens. Griekenland heeft investeringen, binnenlandse consumptie en meer export nodig. Geen van deze drie wordt gegarandeerd door het akkoord, integendeel zelfs. Een optimist zou kunnen zeggen dat wat nu op tafel ligt iets beter is dan bij de vorige bail-outs, een realist zal erkennen dat deze deal enkel iets minder desastreus is.

Een lichtpunt is dat het programma waarschijnlijk wat meer herverdelend zal zijn. Je kan ook hopen dat de Syriza-regering de volgende jaren erin zal slagen om enerzijds een substantiële schuldherschikking af te dwingen, en anderzijds ervoor te zorgen dat grote ondernemingen en rijke Grieken meer belastingen betalen, zodat ze minder druk moet leggen op de rest van de bevolking. Maar helemaal zeker is dat niet, en zelfs dan lijken de economische vooruitzichten voor de Grieken somber.

Syriza verliest bij een deal

Ook voor Syriza is het een slecht akkoord aangezien de Griekse economie niet uit het dal wordt getrokken. Bovendien is duidelijk dat Syriza een substantieel gedeelte van zijn verkiezingsbeloften opgeeft om in de eurozone te blijven. Na de duidelijke “oxi” bij het referendum zullen sommige geledingen van de achterban teleurgesteld achterblijven. De grotere herverdeling kan helpen om de pijn wat te verzachten, en Syriza zou door een deal misschien bij een gematigd publiek aan geloofwaardigheid winnen. Maar of een deel van (links) Griekenland daaraan genoeg heeft, blijft een groot vraagteken.

Bovendien is de vraag ook of Syriza op langere termijn de oorspronkelijkere doelstellingen niet uit het oog verliest, en zijn bestaansreden daardoor zou verliezen. De inhoudelijke en electorale verzwakking, de versplintering, en de “pasokificatie” van Syriza zijn echter zeker geen uitgemaakte zaak, en als de partij op langere termijn meer kan afdwingen en meer van haar oorspronkelijke programma kan verwezenlijken, kan het misschien wel nog goed uitdraaien voor de partij. Een absolute zekerheid is dat natuurlijk helemaal niet.

Is een grexit beter voor Griekenland en Syriza?

Wat dan bij een grexit? Op dit moment heeft Griekenland veel te verliezen bij een grexit. Het is duidelijk dat dat op korte termijn tot nog meer chaos en miserie in Griekenland kan leiden. Een nieuwe munt zal ingevoerd moeten worden. Die zal meteen in waarde dalen tegenover de euro, wat betekent dat de import voor de Grieken duurder zal worden, en de koopkracht dus verder zal dalen.

Bovendien is duidelijk dat Syriza een grexit onvoldoende (technisch en strategisch) heeft voorbereid en dat een uitstap uit de euro daardoor heel wat financiële en juridische chaos zou veroorzaken.
Dat Syriza nooit een grexit heeft voorbereid, is één van de redenen waarom het radicalere Links Platform binnen Syriza zich minder hard verzet tegen een slecht akkoord, hoewel ze in het verleden herhaaldelijk opriepen om zo’n deal niet te aanvaarden. Het Links Platform beseft dat Syriza (grotendeels onterecht) zal worden aangewezen als “verantwoordelijke” voor de grexit, terwijl het grootste deel van de Griekse bevolking voorlopig nog liefst de euro wil.

Bij een grexit zal Griekenland natuurlijk wel meer autonoom het beleid kunnen bepalen. De vraag is in hoeverre dat lukt als klein, economisch zwak land in een gemondialiseerde wereldeconomie. Als de situatie niet verbetert op enkele jaren tijd, zal dat opnieuw gebruikt worden als een bewijs van TINA: There Is No Alternative voor de neoliberale mondialisering, ook niet buiten de dwangbuis van de euro. Slaagt Syriza er op vrij korte termijn wel in om de Griekse economie zonder euro weer op gang te trekken, dan kan het er ook voordeel uit halen, en kan het misschien een groter deel van de verkiezingsbeloften realiseren. Voorlopig is echter duidelijk dat Syriza het voorspelbare van een slechte deal verkiest boven het onvoorspelbare van geen deal en een grexit.

De eurozone verliest bij een deal

Zo komen we tot slot bij de eurozone, en bij uitbreiding de EU. Als de deal wordt gesloten, blijft het heersende paradigma overeind, ondanks het debat dat Syriza heeft teweeggebracht. Dat heersende paradigma is er een van austeriteit, afbouw van sociale rechten en publieke diensten en een beggar-thy-neighbour focus op competitiviteit en lage lonen overeind. Voor veel mensen zal de onzekerheid daarmee enkel toenemen en de levensstandaard enkel afnemen. Bovendien blijft Europa zo verstoken van de broodnodige investeringen in een duurzame en sociale toekomst.

Doordat de deal duidelijk maakt dat er geen alternatief wordt aanvaard binnen de eurozone, zullen meer en meer burgers en bewegingen een alternatief zoeken buiten de euro. Nu al merk je een groter euroscepticisme bij veel (centrum-)linkse actoren, die lang de euro en de Unie veel positiever bekeken. Als de euro niet compatibel is met democratie en sociale rechtvaardigheid, wordt de legitimiteit van de eurozone nog verder ondermijnd. Dat is misschien wel een groter gevaar voor het voortbestaan van de eurozone dan louter economische risico’s en problemen.

Is een grexit beter voor de eurozone?

Het alternatief voor een slechte deal is geen deal, met uiteindelijk de grexit tot gevolg. Bij die optie faalt de eurozone natuurlijk nog meer. TINA blijft ook dan overeind, en opnieuw zullen critici van het huidige paradigma hun heil zoeken buiten de eurozone. Als Syriza er toch in zou slagen om met een linkser beleid de Griekse economie weer op gang te trekken, kan dat ook als voorbeeld werken voor linkse partijen in andere eurolanden. Bovendien zou een grexit de omkeerbaarheid van toetreding tot de euro bewijzen, met mogelijk zware consequenties bij nieuwe crises.

Misschien nog belangrijker is dat de gedachte van Europese solidariteit en broederlijkheid, die nu al meer dan een flinke knauw heeft gekregen, nog veel minder geloofwaardig zal zijn. Als Merkel en andere Europese leiders hun eigen partijen, coalities en bevolking niet kunnen of willen overtuigen van de noodzaak van een betere deal voor Griekenland (inclusief schuldherstructurering), oogsten ze wat ze zelf gezaaid hebben door jarenlang stereotypen en foute beweringen te verspreiden over de Grieken. Dat zou betekenen dat een nationalistisch, egoïstisch en (extreem)rechts gedachtegoed de grote winnaar is van de Griekse saga. Een cynicus kan stellen dat er bij een grexit dan toch minstens één winnaar zal zijn.

(Sacha Dierckx is doctor in de politieke wetenschappen (Universiteit Gent) en actief bij de progressieve denktank Poliargus .)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.