Als de paus van huis is, dansen de muizen... - Mark Van de Voorde

Als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel. Dit spreekwoord zou ook op het Vaticaan van toepassing zijn. Tenminste als het waar is dat de interne tegenstanders van Franciscus gebruik maken van de pauselijke reis om de vernieuwingen te vertragen. In de hoop dat van uitstel afstel komt.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Het gonst alvast van de geruchten dat de interne weerstand tegen de paus groeit en de tegenstanders front zouden vormen. De felste opposant van de paus, de flamboyante Amerikaanse kardinaal Raymond Burke, werd weliswaar door Franciscus uit de curie weggestuurd naar de Orde van Malta, maar hij ontkent in alle toonaarden dat hij zich verzet tegen de paus.

Renovatie of restauratie: altijd weerstand

Veranderingen in de kerk - of het nu renovatie of restauratie betreft - hebben altijd op weerstand gestoten. Daarin verschilt de klerikale stugheid niet van de bureaucratische stijfheid. Ook het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) had te kampen met vertragingsmanoeuvres van complotterende kringen die hoopten hiermee de renovatie van Johannes XXIII om te kunnen buigen in een restauratie door Paulus VI. Maar laatstgenoemde bracht het werk van eerstgenoemde tot een goed einde.

Volgens een Romeins gezegde kan wat de ene paus doet, de andere tenietdoen. Dat geldt evenwel niet voor fundamentele veranderingen. Een nieuwe paus zal nooit zijn voorganger afvallen in deze. De koerswijziging van Franciscus is radicaal. Mochten de interne opposanten hopen op een pausschap van korte duur (Franciscus zei zelf al enkele keren dat hij niet lang paus zal zijn), de vernieuwing zal met het overlijden van de paus niet doodbloeden. "Het proces is onomkeerbaar, geen enkele opvolger kan terugkeren", zei vorig jaar kardinaal Walter Kasper, de Duitse rechterhand van Franciscus.

Bisschoppen heien verandering

Franciscus heeft trouwens al maatregelen genomen om de heroriëntering te heien. Een paus beschikt over vijf manieren om een koerswijziging te institutionaliseren: de bijeenroeping van een concilie, de wijziging van het kerkelijk recht, de actualisering van de leer, de creatie van nieuwe structuren en de benoeming van bisschoppen. Een concilie komt er niet, maar al de rest zit er aan te komen of is volop bezig.

De 'groene' encycliek was een fijn staaltje van actualisering. De komende gezinssynode (oktober) kan leiden tot wijzigingen in het canoniek recht. De vastgeroeste structuren gaan op de schop en de transparantie van de besluitvorming is volop aan de gang, met onder andere de versterking van de bisschoppensynode, de regelmatige bijeenkomst van het kardinalencollege en de oprichting van een negenkoppige adviesraad van kardinalen. Bovenal met zijn bisschopsbenoemingen verankert Franciscus zijn koerswijziging.

Het zijn immers de plaatselijke bisschoppen die de agenda van een paus uitvoeren, ook na diens verdwijning. Een interessant voorbeeld hiervan was de promotie in 2014 van de Amerikaanse bisschop Blase Joseph Cupich van het kleine diocees Spokane naar het zeer belangrijke aartsbisdom Chicago, dat vaak de voorzitter van de Amerikaanse bisschoppenconferentie levert. Dat Cupich straks kardinaal wordt, staat geheid en is niet onbelangrijk. De binnenkerkelijke tegenstand tegen de Latijns-Amerikaanse paus is het grootst in de Verenigde Staten.

Gelekte encycliek

De kerkelijke opposanten - in het Vaticaan en daarbuiten - hebben evenwel een 'ideologische' handicap voor hun verzet. Conservatieven hangen een strikt hiërarchisch kerkbeeld aan (daarom zijn zij tegen de opendebatcultuur van paus Franciscus). Zij plaatsen niet alleen het gezag van de paus voorop, zij eisen ook volkomen gehoorzaamheid aan hem. Weerstand tegen de regerende paus is dus opstand tegen hun eigen kerkvisie. Zij breken hierdoor af wat zij willen rechthouden.

Omdat zij dus niet zelf aan openlijke kritiek kunnen doen, rekenen zij op externe "objectieve bondgenoten" die in hun plaats de operatie beschadiging moeten realiseren. Het is daarom geen toeval dat de encycliek over ecologie werd gelekt en verscheen op de website van het Italiaanse magazine L'Espresso, nog vóór de tekst definitief was. De conservatieve fractie van de Vaticaan wilde hiermee de werking van de encycliek afzwakken en de oppositie vanuit politieke en economische hoek aanwakkeren.

Nederig maar niet naïef

Hopen de interne tegenstanders van Franciscus op steun uit conservatieve politieke hoek, ze krijgen er ook uit de hoek van obscure traditionalisten die op hun websites - ook in Vlaanderen is er zo eentje - steeds agressiever en ranziger worden in hun aanval op de paus. Voor de opposanten in de curie klinken deze steunbetuigingen van mensen die met één zo niet twee benen buiten de katholieke kerk staan, evenwel niet als een lied om zelf op te dansen.

Als de kat van huis is, dansen de muizen op tafel. Mocht dat de jongste dagen waar geweest in het Vaticaan, dan zullen zij die het hardst gedanst hebben, straks de dans niet ontspringen. Paus Franciscus is nederig maar niet naïef. Achter het open gezicht zit een briljant verstand. De scherpe geest van een jezuïet. Misschien is hier de uitdrukking van toepassing: je moet een kat niet leren hoe muizen te vangen.

(Mark Van de Voorde is onafhankelijk publicist.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.