Italiaanse stations in de aanbieding

Ooit gedroomd een station te beheren? Welnu, in Italië is dat mogelijk. De Italiaanse spoorwegen Trenitalia doen maar liefst 1.700 oude, vervallen stations van de hand. Gratis. Dat wil zeggen: de geïnteresseerden dienen wel aan een aantal voorwaarden te voldoen.

Zo moet het station worden gerestaureerd en moet er normaal, regelmatig onderhoud worden gepleegd. Het station moet voort worden gebruikt voor een sociaal doel, waar de gemeenschap baat bij heeft. Het doel mag geen commercieel doel zijn. Het is niet de bedoeling dat er winst gemaakt wordt.

Als aan alle voorwaarden wordt voldaan, kan het contract worden opgesteld, waarbij Trenitalia het beheer van een station voor bepaalde tijd (waarschijnlijk tussen de vijf en negen jaar, met mogelijk verlenging) overdraagt aan derden. Voor de goede orde: de stations doen nog wel dienst als station, er is alleen geen personeel meer aanwezig.

Het is niet de eerste keer dat de Italiaanse Spoorwegen de hulp inroepen van buitenstaanders om het onderhoud en de restauratie van het patrimonium veilig te stellen. Via een pilotproject kregen eerder al ruim driehonderd stations, ter waarde van zo’n 120 miljoen euro, een extra bestemming.

Zo wordt het station van Ceccano, ten zuiden van Rome, al zo’n tien jaar beheerd door de culturele vereniging Tolerus, die zich bezighoudt met milieu-educatie. In het station huist nu een klein museum, een milieu-documentatie centrum, een vergaderzaal, een leeszaal en een workshop gedeelte.

De vereniging, die er ook haar secretariaat heeft gevestigd, restaureerde het pand en nam ook de tuin onder handen, waar nu een botanische tuin en een volière is gevestigd. De gevel van het station is van kleurrijke muurschilderingen voorzien. Dankzij het herleven van het station, kon ook de bar weer worden geopend, zodat er ook werk gecreëerd werd voor vier personen.

Andere stations werden omgebouwd tot een toeristisch informatiepunt, van waaruit fietstochten of wandelingen vertrokken, een hostel voor backpackers, een anti-maffia reisbureau, een fietsmuseum ter nagedachtenis aan Marco Pantani, een rommelmarkt voor missiewerken, een biologische boerenmarkt, een gaarkeuken met douches voor daklozen, …

Hulp van weldoeners

Overigens worden er op deze manier niet alleen stations weggegeven, maar kun je in diverse Italiaanse dorpen een huis krijgen. De formule is steeds hetzelfde: het gaat om oude, vervallen en verlaten huizen die opgeknapt moeten worden. De gemeente heeft daar geen geld voor en dus wordt de hulp van weldoeners ingeroepen.

Het principe lijkt op dat van de stations: je krijgt het huis en mag er mee doen wat je wilt, onder voorwaarden dat je het restaureert. In het Siciliaanse stadje Gangi (halverwege tussen Palermo en Catania) zijn maar liefst 300 huizen in de aanbieding. 100 zijn al toegekend en voor de overige is inmiddels een wachtlijst.

In Gangi hopen ze wel dat de nieuwe eigenaren de huizen ook gaan bewonen, zodat de gemeente weer wat levendiger wordt. In de laatste zestig jaar is de bevolking met meer dan de helft geslonken van 16.000 inwoners naar ongeveer 7.000.

Overigens lijkt zo’n actie makkelijker op papier dan in uitvoering. In Carrega Ligure (bij Alessandria) daalde het bewonersaantal in een paar jaar van 3.000 naar een paar honderd. In 2010 werd het idee gelanceerd, leegstaande huizen te verkopen voor een euro.

Het gemeentebestuur kwam er echter achter dat het bureaucratisch gezien haast onmogelijk bleek, omdat het kadaster niet op orde was en daardoor onduidelijk was of de gemeente de huizen wel mocht verkopen.

Het Siciliaanse stadje Salemi (bij Trapani) was een van de eerste, in 2008. Velen huizen waren er vernield door een aardbeving in de jaren 60. Voor het symbolische bedrag van een euro konden de huizen worden opgekocht, met de verplichting ze op te knappen. Ook hier gold dat het project mislukte, omdat sommige huizen op instorten stonden en omdat er sprake was van maffia-infiltratie.