Het Europese Rijk en de opstandige provincie - Marc Hooghe

De manier waarom Europa de Grieken behandelt is perfect democratisch: de Grieken hebben zelf ingestemd met alle internationale verdragen. Maar de brutaliteit waarmee het Griekse volk wordt vernederd vormt een ontluistering voor de Europese idealen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

#thisisacoup

Op Twitter is het altijd moeilijk om genuanceerd te zijn. Maar het is in elk geval zo dat #thisisacoup verkeerd is: Europa heeft helemaal geen staatsgreep gepleegd op Griekenland. In feite is alles perfect volgens de regels verlopen. Alle leden van de eurozone hebben vrijwillig ingestemd met de regels van de groep, en alle betrokken regeringsleiders zijn zonder meer democratisch verkozen. Het doet er niet toe of we Angela Merkel nu sympathiek vinden of niet: ze is democratisch verkozen en ze heeft het volste recht op te komen voor de belangen van haar land. Het is dus verkeerd de Europese machtsgreep van afgelopen weekend te vergelijken met een staatsgreep. Er is een wereld van verschil tussen het akkoord dat in Brussel werd bereikt, en de extreem gewelddadige manier waarop de kolonels in 1967 de macht grepen in Athene. Dat is een echte staatsgreep, en het is goed dat verschil heel duidelijk voor ogen te houden.

'Een ondergeschikt bestuur'

Natuurlijk heeft Griekenland een flink deel van zijn soevereiniteit verloren, maar ook dat is niet noodzakelijk een democratische achteruitgang. Het proces van schaalvergroting is al minstens een halve eeuw aan de gang, en ook de Belgische en Duitse regeringen hebben heel wat macht afgestaan aan het Europese niveau. Dat betekent onvermijdelijk dat het Europese besluitvormingsniveau de lidstaten ook tot de orde kan roepen, maar, opnieuw: dat zijn de normale regels van het democratische spel. Ook al wil een massale meerderheid van de inwoners van Linkebeek een Franstalige burgemeester, dan nog heeft het Vlaams Gewest de bevoegdheid om dat te verijdelen. Ondergeschikte besturen dienen zich te houden aan de algemene regels, alleen zijn we nog niet gewend aan het feit dat een heel land een ‘ondergeschikt bestuur’ kan vormen.

Links en rechts

De schaalvergroting leidt echter onvermijdelijk ook tot een verschraling van het politieke aanbod. Zolang je 28 soevereine lidstaten hebt, zul je een zeer grote variantie hebben in de manier waarop een lidstaat wordt bestuurd. Dat kan dan gaan van het zeer autoritaire en rechtse beleid van Viktor Orbán in Hongarije, tot het linkse voluntarisme van Alexis Tsipras in Griekenland. Als de regels gezamenlijk gedicteerd worden, verdwijnt die grote mate van variatie, en kom je onvermijdelijk in een eenheidsworst terecht. Het valt daarbij overigens wel op dat Europa veel harder optreedt tegen de linkse dwarsliggers, dan tegen het rechtse beleid van Orbán, dat evenzeer een loopje neemt met de Europese spelregels.

Het probleem met het Europese optreden is dus niet een gebrek aan democratie of aan legitimiteit. Het probleem is dat het gewoonweg de verkeerde beslissing is. De volkswijsheid mag er dan wel van uitgaan dat elke econoom een andere mening heeft, maar ik heb tot nu toe nog geen enkele econoom ontmoet die oprecht gelooft dat de keiharde saneringen ook zullen leiden tot een heropleving van de Griekse economie. Zelfs het IMF heeft al lang becijferd dat de maatregelen er enkel toe zullen leiden tot Griekenland nog verder de dieperik ingaat. De decanen geneeskunde van onze universiteiten herinneren er terecht aan wat dit betekent voor de Griekse bevolking: meer kindersterfte, slechtere ziekenhuizen, minder artsen, meer vroegtijdige overlijdens. Angela Merkel heeft dus gelijk met haar opmerking dat politiek hard is: dit is het concrete gevolg van het dictaat van Brussel. Het is vreemd vast te stellen dat het vooral christendemocratische politici zijn die voor dit soort sociale gevolgen hebben gekozen.

Strafexpeditie

De Griekse bevolking wordt dus collectief bestraft voor alle fouten die het land in het verleden heeft gemaakt. Het moge duidelijk zijn: die fouten zijn er wel degelijk, en ze zijn bijzonder zwaar. Maar de wreedheid van de straf blijft verbazen, en lijkt niet in overeenstemming met de Europese idealen. Athene liep uit de pas van de Europese regelgeving, en krijgt hiervoor een zware rekening gepresenteerd. Dat is de brutale machtspolitiek van Europa, om op die manier orde op zaken te stellen in de kwetsbare zuidflank van het continent.

De Europese Unie gedraagt zich daardoor als eender andere grootmacht uit de geschiedenis, en ze mag daardoor haar illusie van morele superioriteit opbergen. Het optreden van het ‘Europese Rijk’ doet nog het meest denken aan dat van het Romeinse Rijk, dat ook weinig mededogen had met opstandige provincies. Nadat Scipio in 146 voor Christus Carthago had veroverd, strooiden zijn troepen zout in de voren van de landbouwgrond van Carthago. De bedoeling was duidelijk: Carthago moest niet alleen veroverd en vernederd worden, maar ook economisch kapotgemaakt.

Dergelijke wreedheid kan effectief zijn bij het grondvesten van een nieuw imperium: daarna werd er nooit meer iets vernomen van Carthago, en de Romeinen konden zonder enige belemmering hun heerschappij uitbreiden. Ook het ‘Imperium Europaeum’ lijkt niet van plan veel medelijden te vertonen na de Griekse opstand. Alleen is het niet alleen meer de landbouwgrond die onvruchtbaar wordt gemaakt, maar wordt meteen het volledige economisch weefsel ontwricht. De berekeningen van het IMF gaan ervan uit dat de Griekse bevolking de volgende decennia tot de bedelstaf wordt veroordeeld. Het idee dat het Europese Rijk gebaseerd zou zijn op overleg, respect, en ‘eenheid in verscheidenheid’ kan daarmee ook weer opgeborgen worden.

(Marc Hooghe doceert politieke wetenschappen aan de KU Leuven.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.