Eendracht maakt liefde - Luckas Vander Taelen

21 juli is een feestdag, dus moet er niet gewerkt worden, zoals met Pasen of Kerstmis. Maar 21 juli heeft een speciaal statuut : het is een nationale feestdag. De Franstaligen hebben het over la fête nationale, en die benaming suggereert uitdrukkelijker dat er op die dag gefeest moet worden. Het Nederlands is meer terughoudend : 21 juli is een feestdag, net zo goed als Onze Lieve Vrouw Hemelvaart en Allerheiligen, en die worden ook niet meteen met een uitbundigheid geassocieerd...

Op 21 juli wordt de dag herdacht in 1831 dat Leopold I de eed aflegde en het ontstaan van een land dat als devies meekreeg dat eendracht macht als collateraal effect oplevert. Maar België was nog geen anderhalve eeuw oud, of de gemeenschappen die zijn bevolking uitmaakten vonden het nodig om elk hun eigen feestdag te creëren.

Nu ja, een echte feestdag is dit nooit geworden, want enkel ambtenaren krijgen op die dag vrij. De Vlamingen vonden 11 juli een reden om te feesten, omdat er in 1302 een vergeten veldslagje was geweest in het verre West-Vlaanderen waar de koninklijke Franse troepen verschalkt werden. De Franstaligen verkozen een dag uit 1830, toen op 27 september de Nederlandse troepen verjaagd werden door Belgische oproerkraaiers. Elke gemeenschap zocht zo een moment uit het verleden waarmee de andere gemeenschap symbolisch geëxorciseerd kon worden. De mythische eendracht van de voorvaderen werd ondergeschikt aan de nationalistische ambities.

Niet echt goed gekozen

Eigenlijk stellen de drie data die als nationale feesten dienen historisch niet veel voor. De Vlaamse Guldensporenslag betekende allerminst het begin van een Vlaamse natie net zomin als de moedige Belgische soldaten in 1830 de basis legden van de Fédération Wallonie-Bruxelles, hoe graag sommige franskiljons dat aan zichzelf willen blijven wijsmaken.

Maar ook de datum van 21 juli 1831 is niet echt goed gekozen, want het is gemakkelijk om het land dat toen tot stand kwam als een artificiële creatie te zien. Eerst was er de unie met Nederland geweest, in 1815 door de overwinnaars van Napoleon als politiek buffer opgericht om nieuwe Franse ambities te bemoeilijken. België leek niet meer dan de speelbal van grootmachten en moeilijk was het niet om na de Belgische revolutie een karikatuur te maken van een land dat in opstand kwam na de opvoering van een opera.

Maar criticasters van de Belgische natievorming vergeten te gemakkelijk dat vóór 1830 Vlamingen en Franstaligen een gemeenschappelijk verleden hadden van vele eeuwen. Sinds de Spanjaarden de protestantse opstandelingen in 1585 definitief boven de Schelde terugdrongen, begon eigenlijk de geschiedenis van ons land. Een gebied achtereenvolgend bezet door Spanjaarden, Oostenrijkers en Fransen, maar dat het embryo was van wat later België zou worden. Misschien hadden we beter een datum uit die periode als nationale feestdag gekozen...

Maar wat betekenen al die data uit het verleden nog in 2015?

Het is allerminst zo dat de feesten van de gemeenschappen met meer uitbundigheid gevierd worden dan dat van de Belgische natie. En het zou wel best kunnen dat dit laatste feest steeds belangrijker gaat worden; een behoorlijke paradox in een land waarvan de opeenvolgende staatshervormingen eerder tot een uiteenvallend land leken te zullen leiden. In een stad als Brussel heeft meer dan de helft van de inwoners geen band met één van de twee traditionele Belgische gemeenschappen. Het zijn "nieuwe" Belgen, die Brussel en bij uitbreiding België eerder als referentie zien dan Vlaanderen of de Franse gemeenschap. Die evolutie hebben de drijvende nationalistische krachten in dit land danig onderschat. De nieuwe Belgen van de meest uiteenlopende landen zijn het verse, jonge bloed van dit merkwaardig land, waarvan het afsterven al zo vaak voorspeld is...

Mij maakt het niet uit, want voor mij heeft deze dag een betekenis die in geen geschiedenisboek beschreven staat. Op 21 juli 1981 zag ik voor het eerst de schone Waalse uit Namur met wie ik een paar jaar later zou trouwen. Sindsdien vieren wij elk jaar die dag als onze heel eigen nationale feestdag! Veel macht heeft die eendracht tussen een Waalse en een Vlaming nog niet opgeleverd, maar wel liefde en een perfect tweetalige Brusselse dochter!

(De auteur is gewezen parlementslid voor Groen en muzikant.)

lees ook