Middel "vertraagt mogelijk aftakeling door vroege alzheimer"

Uit gegevens van het farmaceutische bedrijf Eli Lilly kan afgeleid worden dat het middel solanezumab het voortschrijden van dementie ten gevolge van alzheimer, met zowat een derde kan vertragen. De resultaten zijn niet definitief en worden begroet met een voorzichtig optimisme. Volgend jaar worden de resultaten van een nieuwe test verwacht, en die zouden definitief uitsluitsel moeten geven.
Science Photo Library
PET-scan van de activiteit in normale en aangetaste hersenen.

Het afsterven van hersencellen als gevolg van de ziekte van Alzheimer is momenteel niet tegen te houden, maar solanezumab is mogelijk in staat de hersencellen in leven te houden. De huidige geneesmiddelen kunnen enkel de symptomen van dementie beheersen door de werking van de afstervende hersencellen te verbeteren.

Maar solanezumab valt de misvormde, verkeerd gevouwen proteïnen aan, die de zogenoemde amyloïde plaques vormen en die zich opstapelen in de hersenen. Aangenomen wordt dat de vorming van de kleverige plaques tussen de hersencellen de cellen beschadigt en uiteindelijk doet afsterven.

Solanezumab is lange tijd de grote hoop van het onderzoek naar dementie geweest, maar een 18 maanden lange test van het middel leek uit te draaien op een mislukking.

PASIEKA/SCIENCE PHOTO LIBRARY

Vroeg stadium

Toen Eli Lilly de resultaten echter nader bekeek, waren er aanwijzingen dat het wel zou kunnen werken bij patiënten in de vroegste stadia van de ziekte. Het leek er op dat het middel het voortschrijden van de ziekte met zo'n 34 procent vertraagde tijdens de test. Dat zou betekenen dat de achteruitgang die normaal optreedt in 18 maanden, nu pas na 24 maanden zou optreden. 

En dus vroeg de maatschappij meer dan duizend patiënten met beginnende alzheimer uit de oorspronkelijke test om nog twee jaar lang solanezumab te blijven nemen. Daarbij waren ook een aantal patiënten die in de controlegroep van die test zaten, en die het middel dus nog niet gekregen hadden.

De positieve resultaten van die verlenging van het oorspronkelijke onderzoek zijn nu voorgesteld op de Alzheimer Association International Conference.

Ze tonen dat de patiënten die het geneesmiddel het langst genomen hebben, zowel in de oorspronkelijke test als daarna, de beste resultaten haalden wat hun cognitieve functies betrof. Dat lijkt er op te wijzen dat het middel wel degelijk het verloop van de ziekte vertraagt. Als de hersenen van de patiënten aan het normale ritme zouden achteruitgegaan zijn, en het middel enkel de symptomen aanzou pakken, zouden alle patiënten die deelgenomen hebben aan de verlenging van de test, gelijkaardige scores gehad hebben voor hun cognitieve functies, of ze nu het middel twee jaar genomen hadden of drie en een half jaar.

Dokter Eric Siemens van het onderzoekscentrum van Eli Lilly in Indiana, zei aan de BBC: "Het is een nieuw stukje bewijs dat solanezumab wel degelijk een effect heeft op de onderliggende pathologie van de ziekte. We denken dat er een kans bestaat dat solanezumab het eerste geneesmiddel zal zijn dat de ziekte verandert, dat op de markt zal komen."

Eli Lilly is ook een volledig aparte test begonnen bij patiënten met milde symptomen in 2012. De resultaten daarvan worden volgend jaar verwacht, en kunnen de definitieve doorbraak voor het middel vormen.

Geen doorbraak

Vandaag is het nog te vroeg om te verklaren dat er een doorbraak is, die het mogelijk maakt het voortschrijden van alzheimer te vertragen. De beperkte gegevens die nu vrijgegeven zijn, zijn zowat het wetenschappelijk equivalent van een peiling voor een verkiezing: ze bieden boeiende aanwijzingen en hints, maar bieden niets definitiefs.

Momenteel is er geen middel dat dementie kan vertragen. Als een dergelijk middel zou ontwikkeld worden, zou dat de manier waarop de ziekte aangepakt wordt, helemaal veranderen. De toestand van alzheimer-patiënten zou nog steeds verslechteren, maar ze zouden langer in de mildere fase van de degeneratieve ziekte blijven, en niet zo snel in de gevorderde stadia belanden waarin ze voortdurend zorg nodig hebben.

In een onderdeel van het medisch onderzoek dat geplaagd wordt door herhaalde teleurstellingen, is zelfs het idee van een dergelijk middel al opwindend.

Dokter Eric Karran, de onderzoeksdirecteur van Alzheimer's Research UK, zei aan de BBC-website: "Als dit onderzoek herhaald kan worden, denk ik dat dat een echte doorbraak zou zijn in de research naar alzheimer.De medische gemeenschap zou dan voor het eerst kunnen zeggen dat we Alzheimer kunnen afremmen, wat een enorme stap vooruit zou zijn."

Deze resultaten hebben een replicatieonderzoek nodig, dit is geen bewijs, maar wat je wel kan zeggen is dat ze volledig verenigbaar zijn met een effect dat de ziekte verandert", zo zei hij. "We hebben nog nooit eerder aanwijzingen gehad dat we het verloop van de ziekte kunnen beïnvloeden."

Claire Walton, de onderzoeksmanager van de Alzheimer Society, zei dat de gegevens laten vermoeden dat de antilichamen een effect hebben. "Dat is veelbelovend en beter dan geen effect, maar het is niet overtuigend. Na een tiental jaar zonder behandeling en met vele mislukkingen van geneesmiddelen, is het opwindend om veelbelovend nieuws te krijgen, maar we moeten wachten op de fase 3-studie, en dat is binnen 18 maanden."

Science Photo Library