Duitsers rukken verder op naar het Oosten

16 tot 22 september 1915: het Duitse leger heeft nu ook Wilna (Vilnius) ingenomen, vandaag de hoofdstad van Litouwen. De Russische nederlagen zorgen ervoor dat Bulgarije steeds meer geneigd lijkt de kant van Duitsland te kiezen.

Aan het Oostfront heeft het Duitse leger de versterkte stad Wilna ingenomen, kort nadat de Russen zich ook hadden moeten terugtrekken van de rivier de Njemen.

Opnieuw verspreidt de Duitse pers zegebulletins. Wilna (Vilnius) is de hoofdstad van het vroegere grootvorstendom Litouwen en een van de belangrijkste steden in het westen van Rusland.

Links: "Na Wilna wordt veroveren moeilijk want de Russen beginnen een tekort aan steden te hebben". Rechts, "De Duitse mariniers hebben hun oog al op het volgende doelwit, de havenstad Riga". Uit Lustige Blätter, nr 40, 1915.

De meeste inwoners zien de Duitse intocht hoopvol tegemoet. Onder Russisch bewind was zowel het Pools als het Litouws in Wilna verboden. De stad kent ook veel joodse inwoners, die door de Russen zwaar gediscrimineerd werden.

Scenes uit het pas veroverde Wilna. Linksonder, een mededeling van het Duitse militaire bestuur, behalve in het Duits, ook in het Pools, Litouws en Jiddisch ( uit Der Grosser Bilderatlas des Weltkrieges, deel 2).


De val van Wilna is de zoveelste episode in wat men de “grote terugtrekking” is gaan noemen. De Russen hebben zich op sommige punten al 400 km naar het oosten teruggetrokken en daarbij Polen en Litouwen vrijwel ontruimd.

In een klooster bij Moskou staan ruim 300 kerkklokken tentoongesteld die de Russen bij de evacuatie van Polen hebben "gered" ( uit Der Grosser Bilderatlas des Weltkrieges, deel 2).

De vergelijking met 1812 roept zich op. Toen rukte Napoleon ook via de Njemen en Wilna Rusland binnen. Voor de Russen een teken dat ze nog lang niet verslagen zijn en dat de strijd om de verdediging van de “Russische aarde” pas goed begonnen is.

De Russisch-Orthodoxe Kerk hield onlangs een driedaagse periode van boeten en vasten.

Beelden gemaakt bij de inname van Wilna ( uit Der Grosser Bilderatlas des Weltkrieges, deel 2).

Bulgarije mobiliseert

Bulgarije heeft op 22 september de algemene mobilisatie van zijn leger aangekondigd. Drie dagen eerder was al een deel van de strijdkrachten gemobiliseerd.

De mobilisatie is slecht nieuws voor de Geallieerden. Ze moet immers gericht zijn tegen Servië, dat nu langs twee kanten kan worden aangevallen. Het was geen geheim dat beide kampen in de oorlog de voorbije maanden het Balkanland voorstellen hebben gedaan om kun kant te kiezen.

Reservisten stappen op de trein in de Bulgaarse hoofdstad Sofia

Bulgarije heeft met al zijn buurlanden een appeltje te schillen. In de laatste Balkanoorlog (1913) heeft het gebieden verloren aan Griekenland, Roemenië, Servië en Turkije.

De Bulgaarse regering en koning Ferdinand gedroegen zich onvoorspelbaar bij besprekingen over een bondgenootschap.

Van zodra Italië in de oorlog stapte, begonnen de speculaties welk land dat voorbeeld zou gaan volgen (De Amsterdammer, 6 juni 1915).

In mei lekte uit dat de Geallieerden zowel aan Servië als aan Griekenland vroegen om delen grondgebied aan Bulgarije af te staan (vooral in Macedonië), in ruil voor compensaties elders. Dat heeft in beide landen tot zware protesten geleid.

Deze kaart geeft een overzicht van welke landen welke stukken van hun buurlanden opeisen, uit: The New York Tribune, 22 augustus 1915.

Intussen lijken de Centrale Mogendheden het pleit te hebben gewonnen in Sofia. Precies nu heeft Bulgarije een grensovereenkomst kunnen sluiten met Turkije, waarbij het een stuk grondgebied terugkrijgt.

En de recente nederlagen van Rusland overtuigen de Bulgaarse regering er steeds meer van om de kant van Duitsland te kiezen.

Lustige Blätter juicht, de Bulgaarse koning Ferdinand opent de weg voor een grote handelsroute, van Antwerpen, over Constantinopel, naar Bagdad.

Executies in Brugge

In Brugge zijn zes mensen door een Duits vuurpeloton doodgeschoten. Ze waren allen ter dood veroordeeld wegens spionage.

Het gaat om een zeekapitein uit Gent, twee handelaars uit Sint-Andries, een landbouwer uit Aalter, een metser uit Brugge en een handelaar uit Deinze.

In heel het land werd het nieuws van de executies bekendgemaakt door de Duitse bezetter via tekstaffiches (Stadsarchief Antwerpen).

De gefusilleerden maakten deel uit van een netwerk dat onder leiding van de zeekapitein Albert Achergael werkte voor de Britse inlichtingendienst. Ze observeerden de verplaatsingen van de Duitse treinen. Die informatie werd dan naar Engeland gesmokkeld.

De executies vonden plaats in het Hof van Aurora, een open plaats naast een kazerne. Twee Brugse schepenen moesten aanwezig zijn als getuige.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden in Brugge in totaal 13 mannen gefusilleerd, naoorlogse huldeprent.

Volgens sommige persberichten weigerden de veroordeelden zich te laten blinddoeken. Ze zouden bijstand hebben gevraagd van een Belgische priester, maar kregen in plaats daarvan een Duitse legeraalmoezenier, waarop een van hen bijstand weigerde.

De oudste van de zes, de 64-jarige Aalterse boer Emiel Van Veirdeghem, bleef de hele tijd door, van de cel tot aan de executiepaal de Brabançonne en de Vlaamse Leeuw zingen. Toen het bevel tot schieten gegeven werd, riep hij: “Salut, zulle!”.

In het Brugse Beluik der Gefusilleerden of Hof van Aurora staat een gedenksteen voor elk van de 13 gefusilleerden van de Eerste Wereldoorlog (Stadsarchief Brugge).

Belgisch-Nederlandse grens volledig afgesloten

Het Londense tijdschrift Illustrated War News meldt dat de grens tussen België en Nederland nu volledig is afgesloten met een draadversperring. Het Duitse leger was voor de zomer begonnen met de bouw van de versperring.

Foto van de Dodendraad uit The Illustrated War News, 29 september 1915 (uit privé-collectie).

De hindernis moet het wegvluchten uit bezet België tegengaan, en smokkel en spionage bemoeilijken.

De "dodendraad" staat nu ook volledig onder een elektrische spanning van 2.000 watt. Dat heeft al meerdere mensen, die niet vertrouwd zijn met de gevaren van elektriciteit, de voorbije weken het leven gekost.

Karikatuur van de Belgische tekenaar George Van Raemdonck uit de Amsterdammer van 15 augustus 1915 (online archief De Groene Amsterdammer).