"EU-lidstaten lossen beloftes rond asielcrisis niet"

De nationale regeringen moeten dringend de daad bij het woord voegen om een gemeenschappelijke Europese aanpak van de vluchtelingencrisis te laten slagen. Die boodschap heeft de Europese Commissie verstuurd in de aanloop naar een nieuwe top van de Europese staatshoofden en regeringsleiders.
Frans Timmermans, vicevoorzitter van de Europese Commissie

Een dag voor het topoverleg in Brussel publiceerde de Commissie een balans van de uitvoering van de Europese maatregelen die de staatshoofden en regeringsleiders op 23 september hebben afgesproken. Daaruit blijkt dat de bijdrages van de lidstaten tot dusver de beloftes niet inlossen. "Het is aan de lidstaten om eens een hartig woordje met elkaar te spreken en gewoon botweg te doen wat ze beloofd hebben", zei vicevoorzitter Frans Timmermans.

Zo hebben het Europese grensbewakingsagentschap Frontex en het asielondersteuningsbureau EASO dringend nood aan extra personeel om de bewaking aan de buitengrenzen en de registratie van inkomende migranten in Italië en Griekenland te verbeteren. Frontex heeft nood aan zo'n 700 grenswachters, screeners en tolken. EASO wil ruim 370 bijkomende experts om de lokale overheden te helpen bij de registratie, het onderzoek naar frauduleuze documenten en de uitvoering van het Europese spreidingsplan.

Echter, eind vorige week stond de teller slechts op 81 experts voor EASO en 48 voor Frontex. België is één van de weinige landen die reeds een bijdrage leverde.

Spreiding van asielzoekers verloopt succesvol

Intussen komt de uitrol van het Europese plan wel mondjesmaat op gang. Zo is de eerste zogenaamde hotspot voor de screening van inkomende migranten op het Italiaanse eiland Lampedusa operationeel. Dat resulteerde vorige week in de transfer van 19 Eritrese asielzoekers naar Zweden in het kader van het spreidingsplan. Tegelijkertijd zijn een zestigtal Tunesiërs en Egyptenaren die geen asielaanvraag indienden op een vliegtuig naar hun thuisland gezet.

In Italië zijn de procedures voor de spreiding van asielzoekers dus met succes getest en dat heeft volgens Europese experts reeds een impact op de registratie. "Het afnemen van vingerafdrukken blijft een probleem, maar er is wel verbetering merkbaar. We hebben veel gedaan om het wantrouwen onder vluchtelingen over het spreidingsplan weg te nemen en we zien nu zelfs wachtrijen", zo verluidde woensdag bij de Commissie.

Volgende week hoopt Italië nog eens 100 asielzoekers over te brengen naar Duitsland, Frankrijk, Finland, Spanje en Portugal, maar er ligt nog heel wat werk op de plank vooraleer de beoogde doelstelling om 160.000 asielzoekers vanuit Italië en Griekenland te spreiden ook maar enigszins in zicht komt. Zo moet een zevental lidstaten nog steeds een nationale contactpunt en/of een verbindingsofficier meedelen en hebben nog maar zes lidstaten aangegeven waar en hoe ze deze asielzoekers op hun grondgebied kunnen opvangen.

"Er moet nog veel besproken worden"

In de hoofdsteden bestaat nog steeds veel argwaan en onduidelijkheid over de hotspots en het spreidingsplan. Zo overstijgt het aantal inkomende migranten ruimschoots de capaciteit van registratiecentra en blijft de vraag hoe vermeden kan worden dat geregistreerde asielzoekers het spreidingsplan aan hun laars lappen en naar hun land van voorkeur trekken. "We moeten niet naïef zijn. Er zijn nog veel praktische zaken die besproken moeten worden", klinkt het in diplomatieke kringen.

Door de financiële problemen en de recente verkiezingen verloopt het hele proces in Griekenland nog veel moeizamer, maar ook daar verwacht de Commissie op korte termijn vooruitgang te boeken. Volgens experts zou de eerste hotspot op het eiland Lesbos nog deze week operationeel kunnen zijn en op zeer korte termijn zouden ook de eerste asielzoekers overgebracht kunnen worden naar andere lidstaten. Intussen kampt Griekenland wel nog steeds met een knijpend gebrek aan opvangcentra.

Mogelijke herziening van Dublin

Morgen bespreken de Europese leiders ook de mogelijke herziening van het Dublin-systeem. Dat stelt dat asielzoekers in regel asiel moeten aanvragen in het land van aankomst in de EU, maar sommige lidstaten passen die regel in de huidige context niet meer toe.

Ook Timmermans "ziet goede redenen voor een hervorming". Ook de versterkte bewaking van de Europese buitengrenzen komt aan bod. De Commissie presenteert in december een voorstel voor een Europese grens- en kustwacht. Frankrijk voert de forcing, maar niet alle landen tonen evenveel ambitie.

Geld van Europa en van de lidstaten

Daarnaast hamert de Commissie ook op meer financiële inspanningen om vluchtelingen in hun eigen regio op te vangen en om de dieperliggende oorzaken van de migrantenstromen aan te pakken. De Europese Commissie diende de voorbije weken amendementen in om de Europese begrotingsbijdrage in de aanpak van de vluchtelingencrisis voor dit en volgend jaar met 1,7 miljard euro te verhogen tot 9,2 miljard euro.

Nu moeten ook de lidstaten over de brug komen, betoogt de Commissie. Zo moeten ze nog bijna de helft ophoesten van de 500 miljoen euro die ze beloofden aan de VN-agentschappen. Erger nog is het gesteld met de trustfunds voor Syrië en Afrika. Voor Syrië wordt van de lidstaten 500 miljoen verwacht, maar enkel Duitsland en Italië hebben in totaal acht miljoen euro toegezegd. Ook het fonds voor Afrika raakt niet gevuld: er wordt gemikt op 1,8 miljard euro, maar enkel Luxemburg, Duitsland en Spanje hebben elk drie miljoen euro beloofd. België en enkele andere landen hebben wel informeel laten verstaan dat ze gaan bijdragen, maar gaven nog geen concrete cijfers.

Hypergevoelige relatie met Turkije

Het "buitenlandse" luik van de vluchtelingencrisis lijkt overigens de meeste aandacht op te eisen op de Europese top. De leiders bespreken die dossiers tijdens het diner, met de hypergevoelige relatie met Turkije als hoofdmenu. Turkije is het voornaamste transitland voor Syrische vluchtelingen en Europa wil het land dit en volgend jaar tot één miljard euro toestoppen om de vluchtelingenstromen beter te beheren. Timmermans en enkele andere eurocommissarissen trokken vandaag naar Turkije om het bijhorende actieplan te bespreken.

Maar wat kan Europa in ruil geven? Visa-liberalisering voor Turkse onderdanen? Nieuwe stappen in het toetredingsproces? In de laatste rechte lijn naar de verkiezingen probeert de Turkse regering het onderste uit de kan te halen, maar niet alle lidstaten stellen zich even welwillend op. Europees president Donald Tusk schetste alvast de inzet: "toegevingen kunnen enkel gerechtvaardigd worden als de instroom van vluchtelingen vermindert."