Quo vadis Europa - Rob Heirbaut

Wat is de toekomstvisie van Vlaanderen op de Europese Unie? Om het antwoord op die vraag te kunnen formuleren, organiseert Vlaams minister-president Bourgeois een reeks debatten. Iedereen van het “Vlaamse middenveld” mag zijn visie op de EU komen uiteenzetten. Het eerste debat vindt volgende week plaats, op 20 oktober, inschrijven kan nog.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Rob Heirbaut is specialist Europa bij VRT-nieuws.

De timing van de rondvraag kon niet beter zijn. “Europa” (eigenlijk de Europese Unie) ligt onder vuur, om allerlei redenen: omdat het de economische crisis niet oplost, omdat het de Griekse crisis niet oplost, omdat het vluchtelingencrisis niet oplost, omdat de binnengrenzen zijn afgeschaft, omdat de buitengrenzen niet bewaakt worden, omdat het gewoon allemaal te veel kost, omdat het te veel naar Straatsburg reist, omdat het te veel regels uitvaardigt, omdat het een elitair project is, een project zonder boodschap bovendien, omdat het zich laat overtuigen door lobbyisten van multinationals, omdat het daarom stiekem verregaande handelsverdragen wil sluiten, omdat het democratie wil fnuiken, en ga zo maar door.

Niemand is tevreden over Europa

Niet alleen de “eurosceptici” zoals Marine Le Pen, Nigel Farage of Gerolf Annemans. Zij willen de EU gewoon afschaffen. Ook de “eurofiel” Guy Verhofstadt vindt dat het anders moet, hij schreef daar zijn zoveelste boek over (“de ziekte van Europa”) met gedetailleerde, verregaande voorstellen die (surprise!) moeten uitmonden in een Verenigde Staten van Europa. Duits Bondskanselier Merkel en de Franse president Hollande pleitten samen in een toespraak in het Europees Parlement voor meer Europa, maar geraakten niet verder dan dat. Het betekent wellicht dat Frankrijk en Duitsland (nog) niet op dezelfde lijn zitten qua toekomstvisie. De Britse premier Cameron wil minder inmenging van Europa, maar ook hij blijft vaag over zijn concrete wensen. Begin november belooft hij een lijst te bezorgen, zodat de regeringsleiders op de Europese top van december kunnen bekijken wat ze met het Britse probleem gaan doen.

Enkele grote lijnen van Camerons verlanglijst zijn al bekend. Burgers uit andere EU-landen die in Groot-Brittannië komen werken of werk zoeken, zouden langer moeten wachten op een uitkering. Landen die niet meedoen met de euro (zoals Groot-Brittannië) moeten garanties krijgen dat ze niet door de (grote groep) eurolanden worden weggestemd. Nationale parlementen moeten een soort vetorecht krijgen, zodat ze Europese wetsvoorstellen in de prullenmand kunnen doen verdwijnen. En het tot stand brengen “van een steeds hechter verbond tussen de volkeren van Europa”, zoals het in de aanhef van het Verdrag betreffende de Europese Unie staat, daar wil Cameron niet meer aan meedoen.

Cameron is op zoek naar bondgenoten in andere EU-landen, en heeft al met alle regeringsleiders gesproken. Niemand heeft tot nu toe gezegd dat Cameron naar de maan kan lopen met zijn eisen. Tot hoever ze bereid zijn om de eisen van Cameron in te willigen valt af te wachten. Cameron weet dat er voor de versterking van de eurozone verdragswijzigingen nodig zijn, wat een deal mogelijk zou kunnen maken: een verdere integratie van de eurozone in ruil voor een lossere band van Groot-Brittannië met de EU.

Een nieuw verdrag

Ook Guy Verhofstadt vindt dit het gedroomde scenario, en hij heeft zelfs al een timing in gedachten. Op 25 maart 2017 in Rome (60 jaar na de ondertekening van het Verdrag van Rome dus) plechtig beginnen met de onderhandelingen over een nieuw verdrag, nog voor de Franse presidentsverkiezingen en de Duitse parlementsverkiezingen, en pas afronden na die verkiezingen. Cameron, die zijn referendum al sneller wil organiseren, moet het in het plan van Verhofstadt stellen met een juridisch bindende verklaring van de lidstaten, die later dan in verdragsteksten of andere teksten juridisch verankerd moeten worden.

Of de dromen van Verhofstadt werkelijkheid worden valt nog te bezien. Wat wel zeker is, is dat Europese diplomaten en politici een vette kluif zullen hebben aan de Britse eisen. De Britse media zullen het onderhandelingsproces op de voet volgen, met alle overdrijvingen en sensatie die we van hen mogen verwachten.

Einde van de consensus

Ook bij ons kan het een pittig debat opleveren. Tot recent heerste er in de Belgische traditionele politieke wereld een consensus over Europa: hoe meer Europa te zeggen heeft, des te beter, dat was de teneur. Iedereen (op Vlaams Belang na) was het eens, er was nauwelijks debat . Die consensus is intussen doorbroken. N-VA, de grootste partij in de federale en de Vlaamse regering, noemt zichzelf eurorealistisch, en zit in het Europees Parlement in dezelfde fractie als de Britse conservatieven. Ondervoorzitter Sander Loones was op 7 oktober, de dag van de toespraak van Merkel en Hollande in Straatsburg, te gast op een partijcongres van de Britse Conservatieven in Manchester, waar hij David Cameron ontmoette (hij plaatste er een foto van op Twitter). Mogelijk zorgt het Britse eisenpakket dus voor spanningen in de federale regering tussen N-VA en de andere partijen van de coalitie, Open VLD, CD&V en MR.

Premier Charles Michel toont overigens opmerkelijk veel interesse in dit onderwerp. Op de Europese top in juni was hij de enige die hierover het woord nam, tot veler verbazing. En bij de start van de top vorige donderdag drong hij er fel op aan dat Cameron nu eens duidelijk zou maken wat hij precies wil.

“De rest van Europa kijkt naar ons”, zei een Europese diplomaat deze week. De Belgische diplomatie heeft van in het begin meegebouwd aan de Europese constructie, naar hun advies over de Britse voorstellen zal worden uitgekeken.

Zou het niet beter zijn om helemaal opnieuw te beginnen, en de EU (of iets met een andere naam) from scratch op te bouwen? Want met een hele reeks uitzonderingen voor Groot-Brittannië of verdragswijzigingen hier en daar, dreigt het er allemaal niet simpeler op te worden. Toch zal het niet anders kunnen. Net zoals er in België na de zevende wellicht ook een achtste en negende staatshervorming zal komen. Dit permanente geschuif met bevoegdheden van het ene niveau naar het andere, daar zijn we in België intussen experts in geworden. Een ervaring die in de discussie over de toekomst van Europa van pas kan komen.