International Space Station 15 jaar onafgebroken bewoond

Het International Space Station (ISS) is vandaag precies 15 jaar lang onafgebroken bewoond. Op 2 november 2000 is de eerste bemanning aan boord gegaan, en sindsdien zijn er steeds minstens twee tot zes astronauten in het station geweest.
Het ISS in maart 2009 met de aarde op de achtergrond (Foto: NASA).

Zowel de Amerikanen, met het Spacelab, als de Sovjets en later de Russen onder meer met Mir, hadden hun eigen ruimtestations in de jaren 70, 80 en 90. Het Russische Mir-station liep op zijn laatste benen, en om ervaring op te doen met ruimtestations voor een langdurig verblijf in de ruimte, gingen de VS en Rusland een samenwerking aan.

Oorspronkelijk werd daarbij nog gebruik gemaakt van Mir en in september 1993 kondigden de Amerikaanse vicepresident Al Gore en de Russische premier Viktor Tsjernomirdin aan dat die samenwerking een nieuwe fase zou ingaan, met de bouw van een internationaal ruimtestation. 

Op 29 januari 1998 werden de akkoorden voor het ruimtestation ondertekend door vijf ruimtevaartorganisaties, en 16 landen, Brazilië, Canada, Japan, Rusland, de VS en 11 Europese landen. Nog datzelfde jaar, op 20 november, werd de eerste module gelanceerd van wat het ISS zou worden en op 27 mei 2011 werd het voltooid met de installatie van de Alpha Magnetic Spectrometer, hoewel er nog twee Russische modules gepland zijn.

In 2011 was er sprake van het ISS tegen 2020 gecontroleerd in zee te laten storten, maar intussen hebben alle deelnemende landen behalve de EU, al fondsen toegezegd tot 2024. Waarschijnlijk zal het einde nu voor 2028 zijn. 

Duurste

Het ISS is het grootste internationale wetenschappelijk project uit de geschiedenis van de ruimtevaart en hoogstwaarschijnlijk het duurste object ooit gebouwd.

Geschat wordt dat het ISS 137 miljard euro gekost heeft. Daarin zit het budget tot 2015 van de NASA voor het station van 53,3 miljard, de 11 miljard van Rusland, 4,5 miljard van Europa en van Japan, de 1,2 miljard van Canada en de prijs van de 36 shuttle-vluchten om het station te bouwen, goed voor 45,8 miljard euro.

Als men ervan uitgaat dat het ISS van 2000 tot 2015 in totaal 20.000 dagen onderdak geboden heeft aan een mens, kost een verblijf van een mens voor een dag gemiddeld 6,8 miljoen euro. Dat is een behoorlijk bedrag, maar toch minder dan de helft van wat een verblijf van een dag per mens in het Amerikaanse Skylab-station kostte: 17,8 miljoen namelijk.

Grootste

Het ISS is het grootste ruimtestation dat ooit gebouwd is: het is vier keer groter dan het Russische Mir en vijf keer groter dan het Amerikaanse Spacelab.

Het ISS is 52 meter lang, het gebinte is 109 meter breed en het station is 27,5 meter hoog. De zonnepanelen die de 75 tot 90 kilowatt energie leveren aan boord, hebben een maximale spanwijdte van 73 meter, meer dan een Boeing 777.

Het gevaarte heeft een massa van 420.000 kilogram, en het volume aan ruimte dat onder druk staat is 916 kubieke meter, ruwweg het equivalent van een Boeing 747. Daarvan is 388 kubieke meter bewoonbaar, en in dat bewoonbare deel zijn er twee badkamers. Er is ook een fitnessruimte, waar de astronauten op een loopband kunnen oefenen terwijl ze met elastieken vastgehouden worden, en een glazen koepel die een zicht van 360 graden biedt.

Om het ISS te bouwen waren er 136 vluchten nodig met zeven verschillende types van raketten of andere ruimtetuigen.

Het ISS draait rond de aarde op een hoogte van zo'n 355 kilometer. Op die hoogte is de zwaartekracht niet veel minder sterk dan aan het oppervlak, maar doordat het station constant in vrije val is, ondervinden de astronauten nagenoeg geen zwaartekracht. Het ISS beweegt zich met een gemiddelde snelheid van 27.744 kilometer per uur (7.700 meter per seconde), en doet zo'n 91 minuten over een baan rond de aarde. Elke dag daalt het ISS zo'n 100 meter en de baan moet dan ook constant aangepast worden. 

Door zijn grootte en vooral door de sterk reflecterende zonnepanelen, is het ISS zeer goed zichtbaar met het blote oog. Het is na de maan het meest lichtsterke object aan de hemel en beweegt zich meestal vrij snel van west naar oost.

Een (versnelde) halve omwenteling van het ISS rond de aarde. Te zien zijn onder meer de Volga, de Russische steppen en een zandstorm (NASA).

211 mensen

In totaal zijn er 220 mensen uit 17 verschillende landen aan boord van het ISS geweest.

Gemiddeld blijft een astronaut 165 dagen aan boord, het record voor het langste verblijf staat op naam van de Rus Gennady Padalka, die 879 dagen in het ISS is gebleven.

In totaal voerden de astronauten 189 ruimtewandelingen uit, 141 daarvan waren voor rekening van de Amerikanen, 48 van de Russen.

De bekendste astronaut in België is uiteraard Frank De Winne, die in 2002 als bezoeker acht dagen in het ISS bleef, maar van mei tot november 2009 zes maanden aan boord bleef. De laatste twee maanden daarvan was hij bevelvoerder van het ISS, de eerste keer dat een bevelvoerder geen Amerikaan of Rus was.

De Winne wijst op de wetenschappelijke vooruitgang die er dankzij het ISS geboekt is. Naast fundamentele wetenschappelijke kennis, die nu bijvoorbeeld onontbeerlijk is voor GPS-systemen, zijn er ook praktische toepassingen ointwikkeld: zo wordt de software voor de robotarm van het ISS, nu gebruikt in de chirurgie om tumoren te opereren waarvan vroeger gezegd werd dat ze niet te opereren waren. Ook is er dankzij het ISS een systeem ontwikkeld om water te zuiveren, dat nu wereldwijd toegepast wordt. En zo is er nog een hele lijst, aldus De Winne.

Overigens zei De Winne, die nu topman is van het Europees Astronautencentrum in Keulen, in "De Zondag" dat hij soms heimwee heeft naar het ISS. "Ik zou graag nog eens terugkeren, maar ik besef dat die kans klein is. Het is nu mijn taak om jonge mensen voor te bereiden op een ruimtevlucht. Natuurlijk heb ik soms heimwee. Een astronaut kan zich geen mooier werk voorstellen dan in het ISS."

Dingen die een beetje moeilijk zijn in de ruimte